Düşünce tuzakları

DÜSÜNCE TUZAKLARI - Doç.Dr.Safak Nakajima

Bazi düsüncelerimiz bize çok dogru ve mantikli görünseler de,aslinda gerçegi temsil etmezler.

Olumsuz duygulari tetikler; kendimizi kötü hissetmemize yol açarlar.

Bu tür düsünceler,tuzaklarla doludurlar; ya da diger bir degisle,tuzakli düsüncelerdir.

Eger tanimayi basarirsak, onlari olumlulari ile degistirebilir ve zamanla daha dengeli, gerçekçi ve huzurlu hayatlar sürebiliriz.

Gelin simdi,bu düsünce tuzaklarindan bazilarina, yakindan bakalim:

• Filtreleme: Bir konuda veya olayda, tüm olumlu unsurlari atip sadece olumsuzlara odaklanmaktir. Mükemmel bir sunum yaptigi halde, birinin yaptigi küçük bir elestiri nedeniyle kendini kötü hissetmek, buna bir örnektir.

• Siyah-Beyaz – Kutuplu düsünme: Her sey ya iyidir ya kötü; ya güzeldir ya çirkin; ya basarilidir ya basarisiz. Hayatin zitliklar degil, sayisiz ara tonlardan olustugunu görememektir. Çok deger verilen bir kisinin tek bir hatasi nedeniyle degersizlesmesi, kutuplu bir düsüncedir. O kisi ya muhtesemdir, ya da berbat birisi.

• Asiri Genelleme: Tek bir bulguya bakip veya yeterince deneyim sahibi olmaksizin, bir konuda kesin sonuca varma egilimidir. Bir is görüsmesinde basarisiz olundugunda, artik isverenler tarafindan asla begenilmeyecegine, hiç bir zaman is bulamayacagina inanmak gibi.

• Etiketleme: Kisinin, kendisinin veya baskalarinin bir davranisina bakarak, onun kisiligi veya tutumu hakkinda kesin hüküm vermesidir. Arkadaslariyla bir kez aksam yemegine çikan çocuklu yakinini, ‘’sorumsuz anne’’ olarak nitelendirmek veya annesine ugramak yerine esiyle sinemaya gittigi için kendisini bes para etmez bir evlat olarak tanimlamak, etiketleme örnekleridir.

• Akil Okuma: Karsisindaki zihninden geçenleri tahmin etmeye dayanan bir düsünce tuzagidir. Duygu ve davranislar, bu tahmine göre sekillenir. ‘’Onun yaninda saticiyla pazarlik ettim; benim basit bir insan oldugumu düsünüyor!’’

• Kisisellestirme: Etrafindaki olaylar veya kisilerle ilgili, kisisel baglantilar kurulur. Örnegin, koridorda karsilastigi is arkadasinin keyifsiz görünmesinden, kendisinin onu kizdirdigi gibi bir sonuca ulasir.

• Kontrol yanilsamasi: Kisi, baskalarinin aci ve mutluluklarindan, kendisinin sorumlu olduguna inanir. Bir doktor, agir bir hastalik sonucu, her tür dogru tedaviye ragmen hastasinin kaçinilmaz ölümünden kendisini sorumlu tutabilir. Kisi, aile toplantisinda çok fazla gülüp eglenilmemesini, kendisinin yeterince çaba sarf etmemesine baglayabilir.

Bu listeye, ''hep hakli çikmak,'' ''baskalarinin davranislarini baski yoluyla degistirecegine inanmak'' gibi, baska düsünce tuzaklari da eklenebilir, elbette.

Onlari ögrenip tanimak, hakli kanit ve temelleri olup olmadigini sorgulamak, hayatta her seyin göreceli oldugu gerçegini kabullenip, siyah-beyaz keskinliginde düsünmekten kaçinmak, baskalarinin düsüncelerine kulak vermek, tuzakli düsüncelerin kendimize ve baskalarina verdigi zararin üzerine düsünüp, bu zararlari vermekten vazgeçmek için çaba göstermek,daha verimli ve mutlu hayatlar sürdürmemize yardimci olacaktir.

Doç.Dr.Safak Nakajima