Çocukta temizlik alışkanlığı

ÇOCUKTA TEMIZLIK ALISKANLIGI

Saglikli yasamin en temel kosullarindan birisi temizliktir. Temizlik dogustan gelen degil, zamanla ögrenilen bir özelliktir. Ebeveynlerin çocuga temizlik aliskanligini kazandirmaya çalisirken sergiledikleri tutum ve davranislar çok önemlidir. Bu yazimizda bunlara deginecegiz:

1. Ebeveynler temizlik egitimine çocugun erken yaslarinda baslamalidirlar:

Temizligin olmazsa olmazi su ve sabundur. Henüz çocuk daha 1-1,5 yaslarinda iken suyu kullanmaya alistirilmalidir. Sabah kalktiginda gözünün çapaklarini temizlemekle yetinmek ya da islak bez/mendil ile yüzünü temizlemek yerine banyoya götürülüp onu rahatsiz etmeyecek sekilde yüzü yikanmalidir. Yine yemeklerden sonra elleri ve agzi yikanmalidir.

En az hafta da bir kere çocuk banyo yaptirilmalidir. Belirli periyotlarla tirnaklari kesilmelidir. Saçi az dahi olsa taranmalidir. 2 yasinda, çocugun kendine ait bir dis firçasi olmali ve sadece su ile onu kullanmasina izin verilmelidir.

Çocuk gece günlük kiyafeti ile yatirilmamali, uyku saatine yakin pijamalari giydirilmelidir. Bu hem temizlik ve düzen açisindan, hem de çocugu uyku sürecine hazirlamasi açisindan önemlidir.

Ilk baslarda çocuk bunlarin hiçbirini kendisi yapamaz; onun adina annesi yapar. Fakat öyle olsa bile bu çocugun temizlik aliskanligini kazanmasina engel degildir. Bilakis, çocuk daha küçük yastan itibaren bu davranislara asina oldukça, kendisi bile farkinda olmadan, dogal olarak temizlik aliskanligini kazanacaktir. Çünkü onlar hayatinin bir rutini olacaktir. Bir asama sonrasinda ise annenin yardimiyla çocuk kendisi yapacaktir. Son asamada ise annesinin yardimi olmadan çocuk tek basina yapacaktir.

Çocugun temizlik adina tek basina gerçeklestirebildigi eylemlerden ilki el yikamadir. Çocuk sabah kalktiginda, yemeklerden önce ve sonra, tuvaletten sonra, disaridan eve geldiginde... ellerini yikamasi konusunda yönlendirilmelidir. 3-4 yasina geldiginde firçasini macun ile kullanmaya baslamasina firsat verilmelidir.

2. Ebeveynler temizlik uygulamalarini abartmamalidirlar:

Bazi ebeveynler gereginden fazla temizlige düskün olabilirler. Çocugun üzeri kirlenecek diye ellerine çatal-kasik vermezler, çocugun kiyafetleri lekelendiginde hemen degistirirler, eli ayagi kirleniyor diye sokakta oynamasina sicak bakmazlar, sik sik ellerini yikatirlar. Bir taraftan ellerini yikatirken diger taraftan da üzerini islatmasin isterler... Uzmanlar bu gibi davranislarin, çocugun obsesif kisilige meyletme ihtimaline yol açacagini belirtmektedirler.

Ebeveynler eger ki böyle bir özellige sahiplerse, bu özelliklerinin farkina varmali ve düzeltmeye yönelik adimlar atmalidirlar. Çocugun zaman zaman kirlenmesine izin vermelidirler; mühim olan, çocugun kirlendikten sonra temizlenmeyi bilmesidir. Temizlik uygulamalarinda da dozu iyi ayarlamali ve asiriya kaçmamalidirlar.

Ebeveynler çocuklarini kirli gördükleri zaman asiri tepki vermemeye de özen göstermelidirler. Çocugun bezini degistirirken tiksinme ifadeleri kullanmamaya, çocuklarini çamur içinde gördüklerine panik içerisinde bagirmamaya dikkat etmelidirler.

3. Ebeveynler sabirli olmalidirlar:

Çocuklar temizlik uygulamalarini kendi baslarina yapmayi ögrendiklerinde ilk baslarda çok heveslidirler. Ellerini güzel güzel sabunlarlar, dislerini firçalarlar... Ancak zamanla bu hevesleri kaçip bu rutinler onlara zor gelebilir ve yapmak istemeyebilirler. Bu normal bir seydir ve ebeveyn yanlis bir tutum sergilemedigi takdirde bir süre sonra çocuk tekrar özen göstermeye baslayacaktir. Böyle oldugunda ebeveynler kizip, bagirmamali, cezalandirici ve baskici bir yaklasimdan uzak durmalidirlar. Aksi halde çocuk temizlige karsi olumsuz duygular gelistirebilir ve temizlikten soguyabilir.

Bu gibi durumlarda ebeveynler sabirli olmaya her zamankinden daha fazla özen göstermelidirler. Çocukla inatlasmamalidirlar.

Temizlige dair her türlü girisimlerini fark edip övmelidirler. Temizligin neden önemli ve gerekli oldugu konusunda çocuklari ile konusmali, mikrop-hastalik iliskisini anlatmalidirlar.

Çocuga temizlik aliskanligi kazandirilirken basta oyun olmak üzere hikaye kitaplari, masallar, sarkilar ve çizgi filmlerden destek alinmalidir. Bu, temizlik uygulamalarinin kalici olmasinda önemli bir etkendir.

Bitirirken;

Yukarida bahsettigimiz maddelerin geçerli olmasi için ebeveynlerin tutarli olmasi sarttir.

Burada tutarliligi iki açidan ele alabiliriz: Birisi süre olarak tutarliliktir; ebeveynler bir gün çocugu el yikama konusunda tesvik ederken, diger gün acelesi var diye yikamamasina müsaade ederlerse çocuk davranista kaliciligi saglayamaz, kafasina göre hareket eder.

Digeri ise ebeveynin söz ve davranisinin tutarli olmasidir; çocuguna yemekten önce elini yika derken kendisi yikamazsa çocuk söyleneni degil yapilani ciddiye alacaktir ve o da ebeveyninden gördügü gibi yikamayacaktir.

Ebeveynler çocuklarinin kendilerini model aldiklarini akillarindan çikarmamali ve tutarli olmaya özen göstermelidirler.

Psikolog Canan Cantürk