Kutlu Olsun

Daha önce, “Osmanli millet sistemine dönün!” diyerek laik Cumhuriyeti hedef alan , “Lozan’i” ve “ulus devleti” elestiren ABD’nin Türkiye Büyükelçisi T. Barrack geçtigimiz günlerde “Orta Dogu’da ise yarayan tek sey, güçlü liderlik rejimleri oldu: ya merhametli monarsiler, ya da mesruti monarsi türü yapilar…” diyerek bu bölgeye “ulusal egemenlik”, “cumhuriyet” ve “demokrasi” degil “monarsi” önerdi. Nedir “merhametli monarsi?” Herhalde bir monarkin (kralin, padisahin) tebaasina merhamet göstermesidir! Oysa Türkler, bu bölgede son 106 yilin ilk 25-30 yili içinde, TBMM’yi açarak, padisahligi kaldirarak, cumhuriyeti ilan ederek, o cumhuriyeti devrimlerle laiklestirerek ve çok partili demokrasiye geçerek “merhametli” veya “merhametsiz” her türlü monarsiyi ortadan kaldirip ulusal egemenligi, cumhuriyeti ve demokrasiyi gerçeklestirdi. Bugün Türkiye Cumhuriyeti, anayasasina göre laik, demokratik sosyal hukuk devletidir.

Peki, ABD’nin Ankara Büyükelçisi T. Barrack’in bu açiklamalarina karsi AKP neden sessiz kaldi? Çünkü bugün Türkiye’de geçerli olan ve AKP’nin “Türk Tipi Baskanlik” dedigi rejim, tam da Barrack’in isaret ettigi o “güçlü liderlik rejimleri”nden biri olarak insa edilmek istenmektedir. “Türk Tipi Baskanlik” denilen bu rejimde Meclis hiç olmadigi kadar zayiflatilmistir; ulusal egemenlik yok sayilarak Ana Muhalefet Partisi CHP etkisiz hale getirilmeye çalisilmaktadir.

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayrami öncesinde “Orta Dogu’da ise yarayan tek seyin merhametli monarsi ya da mesruti monarsi oldugunu” ileri süren ABD’nin Türkiye Büyükelçisi T. Barrack’a, 23 Nisan 1920’de Ankara’da açilan TBMM’nin, Türkiye’yi mesruti monarsiden cumhuriyete nasil tasidigini hatirlatmanin tam zamanidir.

TBMM: BIR CUMHURIYET MECLISI

Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk’ta, 19 Mayis 1919’da Samsun’a çikarken “ulusal egemenlige dayali yeni bir Türk devleti” kurmayi düsündügünü söyler. Iste Atatürk, bu yeni Türk devletinin temelini 23 Nisan 1920’de Ankara’da TBMM’yi açarak atti.

TBMM açildiktan bir gün sonra TBMM Baskani Mustafa Kemal (Atatürk) TBMM’de yaptigi konusmada “Meclisin üstünde hiçbir güç ve kuvvet yoktur” dedi. Bu meclise bir padisah vekili atanmasinin dogru olmayacagini söyledi. Böylece TBMM’nin açilmasiyla egemenligin kayitsiz sartsiz millete geçtigini duyurdu.

Gerçekten de 23 Nisan 1920’de Ankara’da açilan TBMM, tarihimizde üzerine padisah gölgesi düsmeyen ilk meclisimizdi. Bu bakimdan egemenligin kayitsiz sartsiz millete verildigi ilk meclisti. Tarihimizde 1876’dan beri Mebusan Meclisleri açilmisti. Ancak bütün o Osmanli Mebusan Meclislerinin üzerinde demoklesin kilici gibi sallanan halife-sultan otoritesi vardi. Her ne kadar 1908’de II. Mesrutiyet’in ilanindan sonra 1909’da Kanuni Esasi’de (anayasada) yapilan degisikliklerle halife-sultanin yetkileri sinirlandirilmis olsa da Mebusan Meclisi üzerine halife-sultanin gölgesi düsmeye devam ediyordu. Bu nedenle Osmanli Mebusan Meclislerinin tamami birer mesrutiyet (mesruti monarsi) meclisiydi.

Atatürk’ün Ankara’da, üstelik savas devam ederken açtigi meclis ise bir Mebusan Meclisi degil, adi üstünde Büyük Millet Meclisi idi. (Meclis ilk açildiginda adi Büyük Millet Meclisi idi, daha sonra basina “Türkiye” ifadesi getirildi.) Bu Meclisin kabul ettigi 1921 Anayasasi’nin 1. maddesi “Egemenlik kayitsiz sartsiz milletindir” diyordu. Dolayisiyla Atatürk’ün 23 Nisan 1920’de açtigi TBMM, bir mesrutiyet meclisi degil, bir cumhuriyet meclisiydi. Her ne kadar henüz sartlar olgunlasmadigi için cumhuriyet ilan edilmemis olsa da TBMM’nin açilma sekli, üzerinde –sembolik de olsa- halife-sultanin hiçbir etki ve yetkisinin olmamasi ve bu meclisin 1921 Anayasasi ile egemenligi kayitsiz sartsiz millete vermesi, TBMM’nin bir cumhuriyet meclisi oldugunun en açik kanitlaridir. Nitekim Atatürk, 1923’te ülkenin rejimi ne olacak diye soranlara, 1921 Anayasasi’nin 1. maddesini göstererek “Bu maddenin tek bir anlami vardir: cumhuriyet” diyecekti.

TBMM çok zor kosullarda açildi. 23 Nisan 1920’de Ankara’da TBMM açilirken Türkiye isgal ve isyan atesi ile kusatilmisti.

ISTANBUL’UN ISGALI VE ANKARA’DA TBMM’NIN AÇILMASI 

16 Mart 1920’de Itilaf Devletleri Istanbul’u resmen isgal etmisti. O sabah Ingilizler Sehzadebasi Karakolu’nu basip yataklarinda uyuyan Türk askerlerinin üzerine ates açmisti. Bu saldiri sonunda 5 askerimiz sehit olmus, 9 askerimiz de yaralanmisti.

Itilaf Devletleri Istanbul’u resmen isgal ederken Ingilizler, Mebuslar Meclisi’ni basip Rauf Bey ile Kara Vasif Bey’i tutuklayacakti. Iki gün sonra bu iki milletvekili baska bazi tutuklularla birlikte Malta’ya sürgün edilecekti.

16 Mart 1920’de Istanbul’un resmen isgal edilmesi üzerine Padisah Vahdettin, 18 Mart 1920’de “resmi görüsmeleri erteleme” karari alan Mebuslar Meclisi’ni 11 Nisan 1920’de kapatmisti. Padisah Vahdettin, anayasanin 7. maddesine dayanarak 4 ay içinde yeniden seçim yapip Meclisi yeniden toplamak kosuluyla Mebuslar Meclisi’ni dagittigini açiklamisti. Böylece bir kere daha en gerekli zamanda ülke meclis denetiminden yoksun kalmisti.

Gerçek su ki, isgalci Ingiliz emperyalizmi ve isbirlikçi saray, Türkiye’de ulusal egemenlikten korkuyordu. Bu nedenledir ki, Padisah Vahdettin, Istanbul’un isgal edildigi gün “millete güvenin” diyen Rauf Bey’e, “Bir millet var koyun sürüsü… Buna bir çoban lazim, o da benim!” yanitini vermisti. (Serafettin Turan, Türk Devrim Tarihi, 2. Kitap, Ankara, 1998, s. 106)

Mustafa Kemal (Atatürk), Istanbul’un isgalinden bir gün sonra 17 Mart 1920’de bir genelge yayimlayarak “Istanbul’un isgalinin Osmanli Devleti’nin hayatina ve egemenligine son verdigini” belirtti; 19 Mart 1920’de ise “Ankara’da olaganüstü yetkili bir meclisin toplanacagini” duyurdu. Isgal altinda da olsa, seçimlerin yapilmasini ve her sancaktan seçilen 5 kisinin Ankara’ya gönderilmesini istedi. Ayrica Istanbul’daki Mebuslar Meclisi’nden gelen milletvekilleri de Ankara’da açilacak Meclise kabul edilecekti.

SARAY HÜKÜMETININ IÇ SAVAS HAZIRLIGI 

23 Nisan 1920’de Ankara’da TBMM’nin açilmasindan 12 gün önce, 11 Nisan 1920’de Istanbul Saray Hükümeti, TBMM’nin açilmasini engellemek ve Ulusal Direnisi etkisiz hale getirmek için üç önemli adim atti. Benim, “Saray Hükümetinin Ihanet Operasyonu” adini verdigim bu üç önemli açiklama, Sarayin yayin organi Alemdar gazetesinin 11 Nisan 1920 tarihli sayisina söyle yansimisti:

Seyhülislam’in Fetvasi: Padisah Vahdettin’in onayi ile Istanbul Saray Hükümeti’nin Seyhülislami Dürrizade Abdullah’in, “Kuvayi Milliyecilerin katli vaciptir” diyen fetvasi yayimlanmisti.

Padisahin Hatti Hümayunu: Padisah Vahdettin’in Ulusal Direnis karsiti açiklamasina yer verilmisti.

Hükümetin Bildirisi Damat Ferit Hükümetinin Ulusal Direnis karsiti bildirisine yer verilmisti.

Ulusal Direnis karsiti bu üç önemli açiklama ayrica bir ferman haline getirilip basilmis ve Anadolu’ya gönderilerek halka duyurulmustu.

Isbirlikçi Saray Hükümeti sadece bunlarla yetinmemis, bundan sadece 5 gün sonra, 16 Nisan 1920’de Istanbul’da Divani Harbi Örfi’nin basina Nemrut Mustafa Pasa’yi getirmis ve bu mahkeme Ulusal Direnisin lider kadrosunu yargiyi kullanarak etkisiz hale getirmeye çalismisti. Bu kapsamda adi geçen mahkeme 11 Mayis 1920’de Mustafa Kemal Pasa ve bazi arkadaslarini giyaben idama mahkûm edecekti. Padisah Vahdettin, Mustafa Kemal Pasa ve arkadaslarinin idam kararini 24 Mayis 1920’de onaylayacakti. Divani Harbi Örfi, 1920 yili yazinda Fevzi (Çakmak) Pasa’yi, Ismet (Inönü) Bey’i, Refet (Bele) Bey’i ve çok sayida Kuvayi Milliyeci subayi da giyaben idama mahkûm edecekti.

Isbirlikçi Istanbul Saray Hükümeti, TBMM’nin açilmasindan sadece 5 gün önce, 18 Nisan 1920’de Kuvayi Milliye’ye karsi, halifeye bagli parali ordu Kuvayi Inzibatiye (Halifelik Ordusu) kuracakti.

Halifelik Ordusu, Ingilizlerin destegi ile Istanbul Saray Hükümeti tarafindan dogrudan Halife Vahdettin’e bagli bir parali ordu olarak kurulmustu. Bu ihanet ordusunun basina Süleyman Sefik Pasa getirilmisti. Kuvayi Inzibatiye Izmit’te Kuvayi Milliye’ye saldirip yenilip dagilacakti.

Ancak Istanbul Saray Hükümeti’nin bu kiskirtmalari sonunda Anadolu’da çok sayida padisahçi isyan çikacak, TBMM’nin açilacagi günlerde isyan atesi Ankara kapilarina kadar dayanacakti.

Istanbul Saray Hükümetinin adami Ahmet Anzavur, TBMM’nin açilmasindan 19 gün önce, 4 Nisan 1920’de, Gönen’e saldirmisti. Anzavucular, Gönen Müftüsü Sevket Efendi’yi sehit etmislerdi. Saray Hükümeti, 8 Nisan 1920’de Ahmet Anzavur’u “pasalikla” ödüllendirmisti.

Istanbul Saray Hükümeti tarafindan Balikesir Mutasarrifligina atanan Anzavur, 16 Nisan 1920’de Susurluk’un kuzeyine Yahyaköy’de Ethem’in komutasindaki Kuvayi Milliye’ye yenilerek kaçmisti. Bu sirada Gönen’den Balikesir’e ilerleyen Gavur Imam komutasindaki 2000 kisilik padisahçi bir kuvvet Kuvayi Milliyecilerin direnisi sonunda Biga’ya çekilmisti. 19 Nisan 1920’de Karabiga’ya gelen Anzavur bir Ingiliz gemisiyle Istanbul’a kaçmisti.

Ankara’da TBMM’nin açilmasindan sadece 10 gün önce, 13 Nisan 1920’de 4000 kadar padisahçi isyanci Düzce’ye giderek yönetime el koymustu. Böylece Birinci Düzce Isyani çikmisti.

Padisahçi isyancilar 14 Nisan 1920’de de Ankara Beypazari’nda toplanmisti. “Padisah nerede ise biz oradayiz!” diyerek ilçeyi ele geçirmislerdi. 19 Nisan 1920’de, Istanbul’dan gelen fetva ve hükümet bildirisini okumuslar ve padisaha karsi gelen Ankara’yi dinlemeyeceklerini söylemislerdi.

Padisahçi isyancilar 18 Nisan’da Bolu’yu, 20 Nisan’da Gerede’yi ele geçirmislerdi. Mustafa Kemal Pasa, 18 Nisan aksami Geyve’deki 24. Tümen Komutani Kurmay Kaymakam Mahmut Bey’in Düzce’ye giderek isyani bastirmasini istemisti. Mahmut Bey’in emrindeki birlik 19 Nisan’da, dükkânlari kapali Adapazari’na, 21 Nisan’da da Hendek’e varmisti. 22 Nisan’da Hendek’ten ayrilan birlik padisahçi isyancilarin saldirisina ugramis, bu saldiri sonunda Yarbay Mahmut Bey sehit edilmisti.

***

Sözün özü su ki; Mustafa Kemal (Atatürk)’ün liderligindeki Türk Kurtulus Savasi sadece isgalci emperyalizme, isgalci Yunanistan’a karsi degil, onlarla birlikte ayni zamanda isbirlikçi Saray Hükümetine karsi kazanilmistir. Ingilizler, 16 Mart 1920’de Istanbul’u isgal ettiklerinde meclisi basmislar, bazi milletvekillerini tutuklayip Malta’ya sürgün etmisler, bunun üzerine Padisah Vahdettin de “Bir millet var koyun sürüsü, buna bir çoban lazim, o benim!” diyerek Mebuslar Meclisi’ni kapatmisti. Buna karsin Mustafa Kemal (Atatürk), “Egemenlik kayitsiz sartsiz milletindir!” diyerek Ankara’da bir millet meclisi (TBMM) açmak için çalismalara baslayinca, Istanbul Saray Hükümeti, bu millet meclisinin açilmamasi için elinden geleni yapmis, fetvalarla, bildirilerle, yargi gücünü kullanarak, Hilafet Ordusu’yla, Anzavur Isyani’yla Ulusal Direnise karsi çikmisti. Saray Hükümetinin kiskirtmalari sonunda TBMM’nin açilmasindan kisa süre önce Anadolu’da Ankara’ya kadar uzanan birçok isyan çikmisti.

23 Nisan 1920’de Ankara’da TBMM’nin açilmasiyla yeni bir Türk devletinin, Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli atildi.

23 Nisan 1920’de Ankara’da açilan TBMM, üzerine saray-sultan gölgesinin düstügü, bir mesruti monarsi meclisi degil, egemenligin kayitsiz sartsiz millete verildigi bir cumhuriyet meclisidir.

Türk ulusu, 100 yildan fazla bir zaman önce isgalci emperyalizme ve yerli isbirlikçilerine karsi direnerek elde ettigi ulusal bagimsizligini ve ulusal egemenligini, 100 yil sonra emperyalizme ve isbirlikçilerine teslim etmeyecektir.

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayrami’miz kutlu olsun!

“Milli egemenlik öyle bir nurdur ki, onun karsisinda zincirler erir, taç ve tahtlar yanar yok olur…”

(M. Kemal Atatürk, 30 Agustos 1924)