ADLI SICIL VE ARSIV KAYDI NASIL SILINIR?  -  Ibrahim ÇIÇEK   Istanbul  C.Savcisi

5237 sayili TCK’nun kabulüyle 765 sayili TCK’nundan farkli bir yaptirim rejimi benimsenmis,            benimsenen bu sisteme göre belli bir suçtan mahkûmiyete bagli olarak kisiyi ömür boyu belli haklardan yoksun birakma yaptirimi terk edilmistir.

5237 sayili TCK’nun 53. maddesindeki düzenlemeye göre tüm hak yoksunluklari cezanin veya güvenlik tedbirinin infazinin tamamlanmasi ile ortadan kalkmaktadir. Bir mahkûmiyete bagli hak yoksunluklarinin mahkûm olunan cezanin infazi tamamlanincaya kadar devam etmesi öngörülmüstür. Bu nedenle sadece hak yoksunlugu doguran kesinlesmis fakat infaz edilmemis mahkûmiyet karar özetleri adli sicile kaydedilmektedir. Nitekim, 5352 sayili Adli Sicil Kanuna göre, sadece kesinlesmis mahkûmiyet hükümleri adli sicile kaydedilmektedir. Cezanin infazinin tamamlanmasi, zamanasimi ve genel af hallerinde adli sicildeki sabika kaydi silinmektedir.

5352 sayili Adli Sicil Kanuna göre, arsiv bilgileri ise, ilgilinin ölümü, kaydin girildigi tarihten 80 yil geçmesi halinde ya da mahkeme karari ile silinebilecegi düzenlenmis idi. Anayasa Mahkemesi; 5352 sayili Kanun’un 12. maddesinin (1) numarali “Arsiv bilgileri, ilgilinin ölümü üzerine ve her halde kaydin girildigi tarihten itibaren seksen yilin geçmesiyle tamamen silinir.” fikrasini 20.01.2011 tarih ve 2008/44 Esas, 2011/21 Sayili Karar ile iptal etmistir. Anayasa Mahkemesi ayni kararinda, Anayasa’nin 76. maddesi ile özel kanunlarda yer alan bazi suçlara iliskin mahkûmiyet kayitlarini silinme kapsami disinda tutulmasi ile ilgili hükmü ise, “Itiraz konusu kural, 5352 sayili Kanun’un yürürlük tarihinden önce islenmis suçlara iliskin mahkûmiyet kararlarinin adli sicil ve arsivden silinmesini mümkün hale getirirken, Anayasa’nin 76. maddesi ile özel kanunlarda yer alan bazi suçlara iliskin mahkumiyet kayitlarini kapsam disinda tutmustur. 5352 sayili Kanun’un 12. maddesinin (1) numarali fikrasina iliskin gerekçelerle, itiraz konusu Geçici 2. maddenin (1) numarali fikrasinin “Anayasanin 76 nci maddesi ile özel kanun hükümleri saklidir.” biçimindeki son cümlesi ve (2) numarali fikrasinin “… Anayasanin 76 nci maddesi ve özel kanunlarda sayilan suç ve mahkûmiyetler disindaki kayitlar için …” bölümü Anayasa’nin 2, 5 ve 17. maddelerine aykiri...”  oldugu gerekçesiyle iptal etmistir.

Anayasa Mahkemesinin 20.01.2011 tarih ve 2008/44 Esas, 2011/21 Sayili Karari Resmi Gazetenin 14 Nisan 2011 tarih ve 27905 sayili nüshasinda yayinlanmis olup, bu karar dogrultusunda TBMM tarafindan çikarilan ve 11.04.2012 tarihli Resmi Gazetede Yayimlanan 6290 sayili Adli Sicil Kanununda Degisiklik Yapilmasi Hakkinda Kanun kabul edilmistir.

5352 sayili Adli Sicil Kanununda yapilan yeni düzenlemeye göre:

Adlî Sicildeki Bilgiler;

Cezanin veya güvenlik tedbirinin infazinin tamamlanmasi,

Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlariyla ortadan kaldiran sikâyetten vazgeçme veya etkin pismanlik,

Ceza zamanasiminin dolmasi,

Genel af, halinde Adlî Sicil ve Istatistik Genel Müdürlügünce silinerek, arsiv kaydina alinir.

Adlî sicil bilgileri, ilgilinin ölümü üzerine tamamen silinir.

Türk vatandaslari hakkinda yabanci mahkemelerce verilmis olup adlî sicile kaydedilen hürriyeti baglayici cezaya mahkûmiyet hükümleri, kesinlestigi tarihten itibaren mahkûmiyet kararinda belirtilen sürenin geçmesiyle, Adlî Sicil ve Istatistik Genel Müdürlügünce adlî sicil kayitlarindan çikartilarak arsiv kaydina alinir.

Adlî para cezasina mahkûmiyet hükümleri ile cezanin ertelenmesine iliskin hükümler, adlî sicil kaydina alinmadan dogrudan arsive kaydedilir.

Arsive Kayitli Bilgiler;

Ilgilinin ölümü üzerine,

Anayasanin 76’nci maddesi ile Türk Ceza Kanunu disindaki kanunlarda bir hak yoksunluguna neden olan mahkûmiyetler bakimindan kaydin arsive alinma kosullarinin olustugu tarihten itibaren;

Yasaklanmis haklarin geri verilmesi karari alinmasi kosuluyla 15 yil geçmesiyle,

Yasaklanmis haklarin geri verilmesi karari alinmasi kosulu aranmaksizin 30 yil geçmesiyle,

Diger mahkûmiyetler bakimindan kaydin arsive alinma kosullarinin olustugu tarihten itibaren 5 yil geçmesiyle, tamamen silinir.

5352 sayili Adli Sicil Kanununun yürürlüge girdigi 1.6.2005 tarihinden önce silinme kosullari olusmasi sebebiyle arsive alinan veya sartlari olustugu halde herhangi bir nedenle arsive alinmamis bulunan ya da henüz sartlari olusmadigi için arsive alinamayan mahkûmiyetler içinde ayni kosullar geçerlidir.

Yapilan degisiklikler sonucunda, suç tarihine bakilmaksizin (01.06.2005 tarihinden önce islenen suçlar içinde) Anayasanin 76’nci maddesi ile bazi özel kanunlarda yer alan ve bir hak mahrumiyetine neden olan mahkûmiyetler bakimindan;

5352 Sayili Adli Sicil Kanunu'nun 13/A maddesinde düzenlenen “yasaklanmis haklarin geri verilmesi” karari alindiktan sonra dilekçe ile Adli Sicil ve Istatistik Genel Müdürlügünden adli sicil arsiv kaydinin silinmesini istemek yeterli olup, bu kayitlar için dava açmaya gerek kalmamistir. 11.04.2012 tarih ve 6290 Sayili Kanun ile 5352 Sayili Adli Sicil Kanunu’nun geçici ikinci maddesinde yapilan degisiklik ile eskiden mahkemelere ait olan bu yetki, yeni düzenleme ile Adli Sicil ve Istatistik Genel Müdürlügüne verilmistir.

Diger mahkûmiyetler bakimindan kaydin arsive alinma kosullarinin olustugu tarihten itibaren bes yil geçmesiyle Adli Sicil ve Istatistik Genel Müdürlügüne verilecek bir dilekçe ile arsiv kaydinin silinmesini istemek yeterli olup, bu kayitlar için de dava açmaya gerek yoktur.

Fiilin kanunla suç olmaktan çikarilmasi halinde, bu suçtan mahkûmiyete iliskin adlî sicil ve arsiv kayitlari, talep aranmaksizin tamamen silinir.

Kanun yararina bozma veya yargilamanin yenilenmesi sonucunda verilen beraat veya ceza verilmesine yer olmadigi kararinin kesinlesmesi halinde, önceki mahkûmiyet kararina iliskin adlî sicil ve arsiv kaydi Adli Sicil ve Istatistik Genel Müdürlügünce tamamen silinir.

Ilgilinin ölümü halinde, kisinin ölümünü tevsik eden resmî belgenin Genel Müdürlüge ulasmasini müteakip adlî sicil kaydi tamamen silinir.

Kanunlarda yapilacak degisiklikler sonucu idari nitelikte cezaya dönüstürülen suçlarla ilgili bilgiler Adalet Bakanligi Adli Sicil ve Istatistik Genel Müdürlügünce re’sen adli sicil kayitlarindan çikartilir.

Yanlislikla girilen ve mükerrer olan kayitlar, af yasalari kapsaminda kalan kayitlar ile cezanin çektirilmesinin ertelenmesine iliskin bilgiler zamanasimi süresi sonunda Adli Sicil ve Istatistik Genel Müdürlügünce re’sen adli sicilden çikarilir.

Anayasanin 76. maddesinde Sayilan Suçlarin ne oldugu ve Yasaklanmis Haklarin Geri Verilmesi konusuna deginmekte yarar var.

Anayasanin 76. Maddesinde Sayilan Suçlar:

Taksirli suçlar hariç toplam bir yil veya daha fazla hapis cezasini gerektiren suçlar,

Zimmet, Ihtilâs, Irtikâp, Rüsvet, Hirsizlik, Dolandiricilik, Sahtecilik, Inanci kötüye kullanma, Dolanli iflas gibi yüz kizartici suçlar,

Kaçakçilik, Resmî ihale ve alim satimlara fesat karistirma, Devlet sirlarini açiga vurma suçlari,

Terör eylemlerine katilma ve bu gibi eylemleri tahrik ve tesvik suçlari ile,

Madde metinlerinde "affa ugramis olsalar bile" ibaresi bulunan özel kanunlarda düzenlenen;

2839 sayili Milletvekili Seçimi Kanununun 11. maddesi

2820 sayili Siyasi Partiler Kanununun 11. maddesi

657 sayili Devlet Memurlari Kanununun 48/5inci maddesi

2802 sayili Hâkimler ve Savcilar Kanunu 8. maddesi

6136 sayili Atesli Silahlar ve Biçaklar ile Diger Aletler Hakkinda kanunun 7. Maddesi

3568 sayili Serbest Muhasebeci Mali Müsavirlik ve Yeminli Mali Müsavirlik Kanununun 4/d maddesi

7397 sayili Sigorta Murakabe Kanununun 2/b maddesi

1136 sayili Avukatlik Kanununun 5. maddesi

1512 sayili Noterlik Kanununun 7. maddesi

3298 sayili Uyusturucu Maddelerle ilgili Kanunun 2. maddesi

5188 sayili Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun 10. maddesi

5174 sayili Türkiye Odalar ve Borsalar Birligi ile Odalar ve Borsalar Kanununun 74 maddesinde düzenlenen suçlar Anayasanin 76.maddesinin kapsamina giren suçlardir.

Yasaklanmis Haklarin Geri Verilmesi:

Anayasanin 76'nci maddesinde belirtilen suçlar ile Türk Ceza Kanunu disindaki kanunlarda düzenlenen suçlardan kaynaklanan arsiv kaydinin silinebilmesi için öncelikle yasaklanmis haklarin geri verilmesi kararinin alinmasi gerekir.

5560 Sayili Çesitli Kanunlarda Degisiklik Yapilmasina Dair Kanunlarda yapilan degisiklik sonucu 5352 sayili Adli Sicil Kanununa eklenen madde geregince 5237 sayili TCK’nun disindaki kanunlarda Yasaklanmis Haklarin Geri Verilmesi kabul edilmistir.

Buna göre;

5237 sayili Türk Ceza Kanunu disindaki kanunlarin belli bir suçtan dolayi veya belli bir cezaya mahkûmiyete bagladigi hak yoksunluklarinin giderilebilmesi için, yasaklanmis haklarin geri verilmesi yoluna gidilebilir.

Bunun için; Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinin besinci ve altinci fikralari sakli kalmak kaydiyla; Mahkûm olunan cezanin infazinin tamamlandigi tarihten itibaren üç yillik bir sürenin geçmis olmasi, Kisinin bu süre zarfinda yeni bir suç islememis olmasi ve hayatini iyi halli olarak sürdürdügü hususunda mahkemede bir kanaat olusmasi gerekir.

Mahkûm olunan cezanin infazina genel af veya etkin pismanlik disinda baska bir hukukî nedenle son verilmis olmasi halinde, yasaklanmis haklarin geri verilmesi yoluna gidilebilmesi için, hükmün kesinlestigi tarihten itibaren bes yil geçmesi gerekir. Ancak, bu süre kisinin mahkûm oldugu hapis cezasina üç yil eklenmek suretiyle bulunacak süreden az olamaz.

Yasaklanmis haklarin geri verilmesi için; hükümlünün veya vekilinin talebi üzerine, hükmü veren mahkemenin veya hükümlünün ikametgâhinin bulundugu yerdeki ayni derecedeki mahkemenin karar vermesi gerekir.

Mahkeme bu husustaki kararini, dosya üzerinde inceleme yaparak ya da Cumhuriyet Savcisini ve hükümlüyü dinlemek suretiyle verebilir.

Yasaklanmis haklarin geri verilmesine iliskin karar, kesinlesmesi halinde, adlî sicil arsivine kaydedilir.

Bazi mahkemeler tarafindan yasaklanmis haklarin geri verilmesi talepleri suçun TCK’da düzenlendiginden bahisle reddedilmekte ise de, Yargitay 11. Ceza Dairesinin asagida verilen 25.02.2008 tarih ile 2008/231 E, 2008/1002 Kararini unutmamak lazim.

“Yasaklanmis haklarin geri verilmesi kurumu yitirilen hak ve ehliyetlerin kosullarin gerçeklesmesi halinde iyi halli hükümlüye yargi yolu ile geri verilmesini saglamaktadir. Bu yasaklilik ister Türk Ceza Kanunundan, isterse özel bir yasadan kaynaklansin, "kamu hizmetlerinden yasaklanma", "memuriyetten mahrumiyet", "seçme ve seçilme hakkindan yoksun kilinma", "yasal kisitlilik altinda bulundurulma" gibi gerek bir mahkumiyetin dogal sonucu gerekse ceza seklinde hükmedilen her nevi ehliyetsizliklerin yasak haklarin geri verilmesi yoluyla bertaraf edilmesine hukukumuzda bir engel bulunmamaktadir. 5352 sayili Adli Sicil Kanunu 06.12.2006 gün ve 5560 sayili kanunun 38.maddesi ile eklenen 13/A maddesinin 1.fikrasindaki; "5237 sayili Türk Ceza Kanunu disindaki kanunlarin belli bir suçtan dolayi veya belli bir cezaya mahkûmiyete bagladigi hak yoksunluklarinin giderilebilmesi için, yasaklanmis haklarin geri verilmesi yoluna gidilebilir". hükmü geregince hükümlülük kararinda açikça hükmedilmese bile mahkumiyetin dogal neticesi olarak yasaklanan haklarin her zaman yukarida bahsedilen maddenin birinci fikrasindaki kosullarin bulunduguna mahkemece kanaat getirilmesi halinde iadesine karar verilebilecegi cihetle; dolandiricilik suçundan verilen mahkumiyetin dogal sonucu olarak yasaklanan haklarinin geri verilmesi talebinde bulunan hükümlünün hukuki durumunun 5352 sayili Yasanin 13/A maddesinde belirtilen sartlar isiginda degerlendirilerek karar verilmesi gerekirken hatali gerekçeyle red karari verilmesi yasaya aykiri...”

5352 Sayili Adli Sicil Kanunu’nun geçici ikinci maddesinde 11.04.2012 tarihinde 6290 sayili Kanunla yapilan degisiklik sonucu adli sicil ve arsiv kayitlarini silinebilmesi için yetkili mahkemeden Yasaklanmis Haklarin Geri Verilmesi Karari alindiktan sonra, Adli Sicil ve Istatistik Genel Müdürlügüne dilekçe ile müracaat edilmesi yeterli olup, ayrica mahkemeden adli sicil ve arsiv kaydinin silinmesin istenmesine gerek yoktur. Bu yetki 6290 sayili Kanun ile Adli Sicil ve Istatistik Genel Müdürlügüne verilmistir.

KAYNAKLAR

1 – Ibrahim ÇIÇEK,  Adli Sicil ve Arsiv Kaydinin Silinmesi, Seçkin Yayinlari, 2013

2 - 01.06.2005 tarih ve 25832 Sayili Resmi Gazetede Yayinlanan ve 25.05.2005

Tarihinde Kabul Edilen 5352 Sayili Adli Sicil Kanunu

3 - 11.04.2012 tarihli  ve 6290 Sayili Resmi Gazetede Yayimlanan Adli

Sicil Kanununda Degisiklik Yapilmasi Hakkinda Kanun

4 - 14 Nisan 2011 tarih ve 27905 sayili Resmi Gazetede Yayinlanan

Anayasa Mahkemesinin 20.01.2011 tarih ve 2008/44 Esas, 2011/21 Sayili Karari

5 - 19.12.2006 tarihli ve 26381 Sayili Resmi Gazetede yayinlanan 5560 Sayili Çesitli

Kanunlarda Degisiklik Yapilmasina Dair Kanun

Hukukmedeniyeti.org