YURTDISINDA YASAYIPTA,YABANCI ÜLKE VATANDASLIGINA GEÇENLERIN SIGORTALILIK DURUMU

Sayi : 70809318.010.06.02/ 819 29/09/2014

Konu : 3201 sayili Kanunda yapilan degisiklikler

GENELGE

10/9/2014 tarihli ve 6552 sayili Is Kanunu ile Bazi Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Degisiklik Yapilmasi ile Bazi Alacaklarin Yeniden Yapilandirilmasina Dair Kanun 11/09/2014 tarihli ve 29116 (mükerrer) sayili Resmi Gazete’de yayimlanmistir. Bu Kanun ile 8/5/1985 tarihli ve 3201 sayili Yurt Disinda Bulunan Türk Vatandaslarinin Yurt Disinda Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakimindan Degerlendirilmesi Hakkinda Kanunun bazi maddeleri degistirilmis ve bu Kanuna yeni hükümler eklenmistir.

3201 sayili Kanunda yapilan degisikliklere iliskin is ve islemlerin usul ve esaslari ile 08/06/2011 tarihli 2011/48 sayili Genelgede yürürlükten kaldirilan veya degistirilen hükümler asagida açiklanmis olup, söz konusu is ve islemler asagidaki açiklamalar dogrultusunda yürütülecektir.

1- Açiklamalar

Bu Genelgede geçen;

a) “Kanun” ibaresi, 3201 sayili Yurt Disinda Bulunan Türk Vatandaslarinin Yurt Disinda Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakimindan Degerlendirilmesi Hakkinda Kanun,

b) “Izinle Türk vatandasligini kaybedenler” ibaresi, T.C. Içisleri Bakanligi Nüfus ve Vatandaslik Isleri Genel Müdürlügünden alinan bilgilere göre dogumla Türk vatandasi olup da çikma izni almak suretiyle Türk vatandasligini kaybeden ancak 5901 sayili Türk Vatandasligi Kanununun 28 inci maddesinde belirtilen haklardan faydalanabilecek kimseler anlaminda kullanilmistir.

2- Kanunda Yapilan Degisiklikler

2.1- Izinle Türk vatandasligini kaybedenlerin borçlanma hakki

Kanunun 6552 sayili Kanunla degisik 1 inci maddesinde, Türk vatandaslari ile dogumla Türk vatandasi olup da çikma izni almak suretiyle Türk vatandasligini kaybedenlerin onsekiz yasini doldurduktan sonra Türk vatandasi olarak yurt disinda geçen ve belgelendirilen sigortalilik süreleri ve bu süreleri arasinda veya sonunda her birinde bir yila kadar olan issizlik süreleri ile yurt disinda ev kadini olarak geçen süreleri, bu Kanunda belirtilen sosyal güvenlik kuruluslarina prim ödenmemis olmasi ve istekleri halinde, bu Kanun hükümlerine göre sosyal güvenlikleri bakimindan degerlendirilecegi öngörülmüstür.

Bu maddede yapilan degisiklik ile borçlanma talep tarihinde Türk vatandaslarinin yani sira, sadece talep tarihinde Türk vatandasi olmamasina ragmen izinle Türk vatandasligini kaybeden sigortalilarin kendilerine yurtdisinda Türk vatandasi olarak geçen süreleri borçlanma hakki verilmistir.

Bu itibarla izinle Türk vatandasligini kaybedenlerin 11/09/2014 tarihinden itibaren yaptiklari borçlanma basvurulari diger sartlarin yerine gelmesi sartiyla kabul edilerek borçlanma islemleri gerçeklestirilecektir. 11/09/2014 tarihinden önce borçlanma basvurusunda bulunup da henüz basvurulari reddedilmeyenlerin borç tahakkuklari Kanunun yürürlük tarihi itibariyla gerçeklestirilecektir.

Kanunun yürürlük tarihinden önce borçlanma talepleri reddedilenlerin, bu Genelgenin yayimi tarihinden itibaren 3 ay içerisinde yeniden müracaat etmeleri halinde borçlanma islemleri 6552 sayili Kanunun yürürlük tarihi olan 11/09/2014 tarihine göre sonuçlandirilacaktir. Söz konusu 3 aylik süreden sonra müracaat edenlerin taleplerinde ise talep tarihi esas alinacaktir.

Izinle Türk vatandasligini kaybedenlerin borçlanma hakkindan yararlanabilmeleri için borçlanmak istedikleri sürede Türk vatandasi olma zorunlulugu bulundugundan Türk vatandasliginin kaybedilmesinden sonra yurtdisinda geçen sigortalilik, issizlik ve ev kadinligi süreleri borçlanma kapsaminda degerlendirilmeyecektir.

2.2. Akit ülkedeki ilk ise baslama tarihinin Türk sigortasina baslama tarihi olarak kabul edilmesi

2.2.1. Ise giris tarihinin tespitinde dikkate alinacak süreler

6552 sayili Kanun ile Kanunun 5 inci maddesinin besinci fikrasina “Uluslararasi sosyal güvenlik sözlesmelerinde Türk sigortasina girisinden önce akit ülke sigortasina girdigi tarihin Türk sigortasina girdigi tarih olarak kabul edilecegine iliskin özel hüküm bulunan ülkelerdeki sigortalilik sürelerini borçlananlarin akit ülkede ilk defa çalismaya basladiklari tarih ilk ise giris tarihi olarak kabul edilir.” cümlesi eklenmistir.

Ülkemizin imzalamis oldugu sosyal güvenlik sözlesmelerinden; Almanya, Arnavutluk, Avusturya, Azerbaycan, Belçika, Bosna Hersek, Çek Cumhuriyeti, Fransa, Gürcistan, Hirvatistan, Hollanda, Isviçre, Kanada, Kebek, KKTC, Lüksemburg, Makedonya ve Slovakya ile yapilan sosyal güvenlik sözlesmelerinde “akit Taraflardan birinin mevzuatina göre yardim hakkinin kazanilmasi sartlarinin tespitinde, diger Taraf ülkedeki ilk ise baslama tarihi de dikkate alinir” hükmü veya bu anlamda benzer hükümler bulunmaktadir.

Kanunun ilgili maddesine eklenen hüküm geregince sosyal güvenlik sözlesmesinde özel hüküm bulunan söz konusu 18 ülkedeki sigortalilik sürelerini borçlananlarin bu ülkelerdeki ilk ise baslama tarihi, Türkiye’de hiç çalisma yoksa ya da Türkiye’deki sigortaliligin baslangiç tarihinden önce ise ayliga hak kazanip kazanmadiklarinin tespitinde Türkiye’de ilk ise giris tarihi olarak kabul edilecektir.

Bu düzenlemeye göre 5510 sayili Kanun ile 5510 sayili Kanundan önceki sosyal güvenlik kanunlarinda sigortalilik süresi sartini öngören uzun vade sigorta kollarindan saglanan haklarin tespitinde sosyal güvenlik sözlesmesinde özel hüküm bulunan akit ülkedeki çalisilmaya baslanilan tarih Türkiye’de ise giris tarihi olarak esas alinacaktir.

Örnek-1: Türkiye’de 5510 sayili Sosyal Sigortalar ve Genel Saglik Sigortasi Kanununun 4/1-a bendi kapsaminda 01/06/2014 tarihinde, Almanya’da ise 01/01/1983 tarihinde çalismaya baslayan sigortali Almanya’da 01/01/1983-31/12/1997 süresinde geçen 5400 gün çalismasini borçlanmistir. Adi geçen adina tahakkuk ettirilen borç miktarini 12/09/2014 tarihinde ödemis ve 12/09/2014 tarihinde aylik talebinde bulunmustur. Bu durumda ilgilinin Türkiye’de ilk ise giris tarihi 01/01/1983 olarak dikkate alinacak ve ayliga hak kazanip kazanmadiginin tespiti bu tarihe göre yapilacaktir.

Örnek-2: Türkiye’de 506 sayili Sosyal Sigortalar Kanununa göre 01/04/2008 tarihinde, Belçika’da ise 01/01/1980 tarihinde çalismaya baslayan sigortali Belçika’da 01/01/1984-31/12/1997 süresinde geçen 5040 gün çalismasini borçlanmistir. Adi geçen, adina tahakkuk ettirilen borç miktarini 05/04/2014 tarihinde ödemis ve 17/09/2014 tarihinde aylik talebinde bulunmustur. Bu durumda ilgilinin Türkiye’de ilk ise giris tarihi 01/01/1980 olarak alinacak ve ayliga hak kazanip kazanmadiginin tespiti bu tarihe göre yapilacaktir.

Örnek-3: Türkiye’de 506 sayili Kanuna göre 01/08/2007 tarihinde çalismaya baslayan kadin sigortali Azerbaycan’da 01/02/1987- 31/01/1989 tarihleri arasinda geçen ev kadinligi süresi ile 01/07/1991-31/12/2004 tarihleri arasindaki çalisma süresini borçlanmis ve borcunu ödedikten sonra 18/09/2014 tarihinde aylik talebinde bulunmustur. Bu durumda, ilgilinin Türkiye’de ilk ise giris tarihi öncelikle Azerbaycan’daki çalisma tarihinin baslangici olan 01/07/1991 olarak alinacaktir. Daha sonra; bu tarihten borçlandigi ev kadinliginda geçen 720 gün geriye götürülerek 01/07/1989 tarihi ilk ise giris tarihi olarak dikkate alinacak ve ayliga hak kazanip kazanmadiginin tespiti bu tarihe göre yapilacaktir.

Örnek-4: 07/05/2004 tarihinde vefat eden ve Türkiye’de 506 sayili Kanuna göre 01/01/2004-31/01/2004 tarihleri arasinda 30 gün sigortali çalismasi bulunan Türk vatandasi ya da izinle Türk vatandasligini kaybeden sigortalinin Türk vatandasi olan hak sahipleri 11/09/2014 tarihinde, müteveffanin Fransa’da geçen 07/05/1985-06/10/1987 tarihleri arasindaki çalisma sürelerini (870 gün) Kanuna göre borçlanmak istediklerinde ilgililerin borçlanma islemleri yapilarak Türkiye’deki ilk ise giris tarihi 07/05/1985 olarak alinacak ve borçlarini ödedikten sonra yazili taleplerini takip eden aybasindan itibaren ölüm ayliklari baglanacaktir.

Örnek-5: Türkiye’de 5510 sayili Kanunun 4/1-b bendi kapsaminda 01/08/2013 tarihinde çalismaya baslayan sigortali Hirvatistan’da geçen 01/05/2000-01/05/2004 tarihleri arasindaki hizmetlerini borçlanmis ve borcunu ödedikten sonra 20/09/2014 tarihinde malullük ayligi talebinde bulunmustur. Bu durumda ilgilinin Türkiye’de ilk ise giris tarihi 01/05/2000 olarak dikkate alinacak ve ayliga hak kazanip kazanmadiginin tespiti bu tarihe göre yapilacaktir.

Sosyal güvenlik sözlesmesinde özel hüküm bulunan 18 ülkedeki sigortalilik sürelerini borçlananlarin, bu ülkelerin hizmet cetvellerinde sigortalilik süresi olarak bildirdigi issizlik ödenegi, hastalik ödenegi, intibak parasi, sigortadan muaf cüzi çalisma, çocuk yetistirme süreleri, bakim süreleri, borçlanma yoluyla ödenen primlere ait süreler, istege bagli prim ödeme süreleri ve benzeri sürelerin baslangiç tarihleri de ilk ise girisin tespitinde dikkate alinacaktir.

Almanya’dan prim iadesi alinan süreler ile Isviçre’den prim transferi yapildiktan sonra borçlanilan sürelerdeki çalismaya baslanilan tarih ülkemizde ilk ise giris tarihi olarak kabul edilecektir.

Söz konusu 18 ülkedeki sigortalilik sürelerini borçlanarak aylik talebinde bulunanlarin ilk ise giris tarihinin tespitinde, borçlanma için Kuruma ibraz edilen belgelerdeki baslangiç tarihi esas alinacaktir.

Bu düzenleme, Kanun degisikliginin yürürlük tarihi olan 11/09/2014 tarihinden itibaren aylik talebinde bulunanlarin borçlandiklari yurtdisi hizmetlerine istinaden baglanacak ayliklara hak kazanip kazanmadiklarinin tespitinde geçerli olacaktir. Bu tarihten önce sözlesmeli ülkelerdeki ilk ise giris tarihinin esas alinarak aylik baglanmasi talebinde bulunanlarin talepleri reddedilmeyecek ve ayliga hak kazanma kosullarinin da yerine getirilmesi kaydiyla 6552 sayili Kanunun yürürlük tarihi olan 11/09/2014 tarihini takip eden aybasi itibariyla ayliklari baglanacaktir.

Kanunun yürürlük tarihinden önce aylik talepleri reddedilenlerin, bu Genelgenin yayimi tarihinden itibaren 3 ay içerisinde yeniden müracaat etmeleri halinde ayliga hak kazanma kosullarinin da yerine getirilmesi kaydiyla 6552 sayili Kanunun yürürlük tarihi olan 11/09/2014 tarihini takip eden aybasi itibariyla ayliklari baglanacaktir. Söz konusu 3 aylik süreden sonra müracaat edenlerin talepleri ise talep tarihi esas alinarak sonuçlandirilacaktir.

2.2.2. Ise giris tarihinin tespitinde dikkate alinmayacak süreler

Ev kadinligi süreleri akit ülke mevzuatina göre sigortalilik süresi olarak kabul edilmediginden bu süreleri borçlananlarin sözlesmeli ülkelerdeki ikamet tarihleri Türkiye’deki ilk ise giris tarihi olarak kabul edilmeyecektir.

Akit ülke mevzuatina göre ikamet süreleri borçlandirilacak süre niteliginde olmadigindan, ikamet süresinin baslangici da ülkemizde ilk ise giris tarihinin tespitinde dikkate alinmayacaktir.

2.2.3. Sosyal güvenlik sözlesmesinde özel hüküm bulunmayan ülkeler ve sosyal güvenlik sözlesmesi imzalanmamis ülkeler açisindan ilk ise giris tarihinin tespiti

Söz konusu 18 ülke haricindeki diger sosyal güvenlik sözlesmesi imzalanmis Danimarka, Ingiltere, Isveç, Libya, Norveç, Romanya, Sirbistan ve Avrupa Sosyal Güvenlik Sözlesmesi kapsaminda hizmet birlestirilmesi yapilan Ispanya, Italya ve Portekiz ile sosyal güvenlik sözlesmesi imzalanmamis ülkelerde geçen sürelerini borçlananlarin ilk ise giris tarihinin, Kanunun 5 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fikralari hükmü geregince Türkiye’de çalisma yoksa borcun ödendigi en son tarihten, Türkiye’deki çalismanin basladigi tarihten önceki yurtdisi süreleri borçlanilmis ise Türkiye’de ilk defa çalisilmaya baslanilan tarihten, borçlanilan gün kadar geriye gidilerek belirlenmesine devam edilecektir.

Örnek: Türkiye’de 4/1-a bendi kapsaminda 12/02/2013 tarihinde, Ingiltere’de ise 01/01/1984 tarihinde çalismaya baslayan sigortali, Ingiltere’de 01/01/1984-01/01/2000 süresinde geçen 5760 gün sigortalilik süresini borçlanmistir. Adi geçen, adina tahakkuk ettirilen borç miktarini 15/09/2014 tarihinde ödemis ve ayni tarihte aylik talebinde bulunmustur.

Ülkemiz ile Ingiltere arasinda yürürlükte bulunan sosyal güvenlik sözlesmesinde, Türk sigortasina girisinden önce Ingiltere sigortasina girisin, Türk sigortasina giris olarak kabul edilecegine iliskin bir hüküm yer almadigindan adi geçenin ilk ise giris tarihi, 12/02/2013 tarihinden 5760 gün geriye götürülerek belirlenecektir.

2.3- Davalardan vazgeçenlerin islemleri

Izinle Türk vatandasligini kaybedenlerin yurtdisinda Türk vatandasi olarak geçen sürelerinin borçlandirilmasina iliskin uygulama 11/09/2014 tarihinden itibaren yapilan borçlanma taleplerine, sosyal güvenlik sözlesmesinde açik hüküm bulunan ülkelerdeki ilk ise giris tarihlerinin aylik baglanmasinda Türkiye’de ilk defa ise girdikleri tarih olarak alinmasina iliskin uygulama ise 11/09/2014 tarihinden itibaren yapilacak aylik taleplerine, istinaden yapilan islemlerde geçerli olacaktir.

Ancak Kanuna eklenen geçici 8 inci madde ile izinle Türk vatandasligini kaybedenlerin yurtdisinda Türk vatandasi olarak geçen sürelerini borçlanma hakki ile sosyal güvenlik sözlesmesinde açik hüküm bulunan ülkelerdeki ilk ise giris tarihlerinin Türkiye’de ilk defa ise girdikleri tarih olarak alinmasi konularinda 11/09/2014 tarihinden önce Kurum aleyhine açilmis ve henüz sonuçlanmamis davalardan vazgeçenlere dava konusu talep dilekçelerine istinaden yeni düzenleme dogrultusunda islem yapilmasi imkani verilmistir.

Bu düzenlemeye göre;

a) Türk vatandasi olmamalari nedeniyle borçlanma talebi Kurum tarafindan reddedilen ve bunun üzerine 11/09/2014 tarihinden önce Kurum aleyhine dava açan henüz davasi neticelenmemis izinle Türk vatandasligini kaybedenlerin davalarindan vazgeçtiklerini gösterir ilgili mahkemelerden alacaklari yazi ya da ilgili mahkeme kaleminin serhini tasiyan dilekçeyi ekleyecekleri örnegi ekli dilekçe (EK-1) ile Kuruma basvurmalari halinde reddedilen borçlanma talep dilekçeleri esas alinarak o tarihte tercih ettikleri prime esas günlük kazanç üzerinden borç tahakkuklari gerçeklestirilerek ilgililere teblig edilecektir. Söz konusu borcun yasal süresi içerisinde ödenmesi halinde borçlanma geçerli sayilacaktir. Teblig edilen borcun yasal süresi içerisinde bir kisminin ödenmesi ya da hiç ödenmemesi halinde ise ödenmeyen kisim için yeniden müracaat sarti aranacaktir.

b) Kanunun sosyal güvenlik sözlesmesi yapilan ülkede ilk defa çalismaya baslanilan tarihin, ilk ise giris tarihi olarak dikkate alinmayacagi hükmü ileri sürülerek taleplerinin reddedilmesi nedeniyle 11/09/2014 tarihinden önce Kurum aleyhine dava açan ve henüz davasi neticelenmemis olanlarin, davalarindan vazgeçtiklerini gösterir ilgili mahkemelerden alacaklari yazi ya da ilgili mahkeme kaleminin serhini tasiyan dilekçeyi ekleyecekleri örnegi ekli dilekçe (EK-1) ile Kuruma basvurmalari halinde borçlanilan sürelerin geçtigi sözlesmeli ülkedeki ilk ise giris tarihi esas alinarak geriye dönük ayliga hak kazanilip kazanilmadiginin tespiti yapilarak diger aylik baglama sartlarinin da yerine gelmesi halinde bu taleplerine göre ayliklari baglanacaktir.

Örnek: Türkiye’de ilk defa özel sektörde 08/01/2014- 28/01/2014 tarihinde 5510 sayili Kanunun 4/1-a bendi kapsaminda sigortali çalismaya baslayan 01/01/1965 dogumlu erkek sigortali, Avusturya’da geçen 01/01/1985-31/12/2013 çalisma süresinden 01/01/1989-31/12/2013 tarihleri arasinda geçen süresini borçlanmis ve borcunu 04/04/2014 tarihinde ödeyerek ayni gün yaslilik ayligi talebinde bulunmustur. Bu talebin Kurum tarafindan aylik baglama sartlari yerine gelmedigi gerekçesiyle 25/04/2014 tarihinde reddedilmesi üzerine sigortali mahkemeye basvurmustur. Ilgilinin 6552 sayili Kanuna istinaden 11/09/2014 tarihinden itibaren Kurum aleyhine açmis oldugu davadan vazgeçerek aylik baglanmasi talebinde bulunmasi halinde, ilk aylik talebi olan 04/04/2014 tarihi ile Avusturya’daki ilk ise giris tarihi olan 01/01/1985 tarihleri esas alinarak ayliga hak kazanilip kazanilmadiginin tespiti yapilacaktir. Ayliga hak kazanilmasi halinde 04/04/2014 tarihli aylik talebi esas alinarak 01/05/2014 tarihinden itibaren ilgiliye aylik baglanacaktir. Bu talep tarihine göre ayliga hak kazanma kosullarinin yerine gelmediginin tespiti halinde ise talep reddedilecektir.

c) (a) ve (b)’de belirtilen durumda olan dosyalarin tespit edilmesi halinde, davadan vazgeçmeleri durumunda dava konusu taleplerine istinaden islem yapilacagi hususunda dosya sahiplerine bilgi verilecektir.

3. Yürürlükten kaldirilan ve degistirilen Genelge hükümleri

Bu Genelge ile; 08/06/2011 tarihli ve 2011/48 sayili Genelgenin;

 1- Ikinci Bölümün;

 a) “1.1 Türk vatandasi olmak” baslikli maddesinin birinci fikrasinin 2 nci cümlesindeki “yazili basvuru tarihi itibariyle Türk vatandasi”, ikinci fikrasinin (3) numarali alt bendinde yer alan “yazili basvuru tarihinde sigortalinin Türk vatandasi” ifadelerinden sonra gelmek üzere “ ya da izinle Türk vatandasligini kaybeden” ifadesi eklenmis, ikinci fikrasinin (1) numarali alt bendi “Türk vatandasliginda geçmeyen yurtdisi veya ev kadinligi süreleri borçlandirilmayacagi gibi, borçlanma basvuru tarihinde Türk vatandasi ya da izinle Türk vatandasligini kaybeden kisi olmadigi tespit edilen sigortalilar ve Türk vatandasi olmadigi tespit edilen hak sahiplerinin borçlanma talepleri de reddedilecektir.” seklinde degistirilmis, (5) numarali alt bendi yürürlükten kaldirilmistir.

 b) “8.1. Sigortalilik süresi ve toplam prim ödeme gün sayisinin tespitinde” baslikli maddesinin birinci fikrasi asagidaki sekilde degistirilmis ve ikinci fikrasinin (4) numarali alt bendi yürürlükten kaldirilmistir.

“Kanunun 5 inci maddesinin ikinci fikrasinda, sigortaliligin baslangiç tarihinden önceki süreler borçlanilmis ise sigortaliligin baslangiç tarihi borçlanilan gün sayisi kadar geriye götürülerek bulunan tarihin; üçüncü fikrasinda ise sosyal güvenlik kuruluslarina tabi hizmeti bulunmayan istek sahiplerinin sigortaliliklarinin baslangiç tarihinin borçlarini tamamen ödedikleri tarihten borçlanilan gün sayisi kadar geriye götürülerek tespit edilen tarihin sigortalilik süresinin baslangiç tarihi olarak alinacagi hükmü, sosyal güvenlik sözlesmesinde ilk ise giris tarihlerinin aylik baglanmasinda Türkiye’de ilk defa ise girdikleri tarih olarak alinmasina iliskin açik hüküm bulunmayan sözlesmeli ülkeler ve sözlesmesiz ülkeler için uygulanacaktir.”

2- Dördüncü Bölümün “5.Kazanilmis haklar baslikli maddesinin sekizinci fikrasinin birinci cümlesi “Kanuna göre yurtdisi borçlanilmasi yapilabilmesi için, ikili veya çok tarafli sosyal güvenlik sözlesmesi yapilmis olup olmadigina bakilmaksizin yabanci bir ülkede geçen sigortalilik veya ev kadini sürelerinde Türk vatandasi, borçlanma talep tarihinde ise Türk vatandasi ya da izinle Türk vatandasliginin kaybedilmis olunmasi sarti aranmaktadir.” seklinde degistirilmistir.

Bilgi edinilmesini ve geregini rica ederim.

Murat YAZICI

Kurum Baskani V.

Ek :

Ek-1 Davalardan Feragat Dilekçesi (1 Sayfa)

Dagitim:

Geregi: Bilgi:

 Merkez ve Tasra Teskilatina Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligina