Kağıt toplayıcıları: Bundan sonra ne olacak?

Kagit toplayicilari: Bundan sonra ne olacak?

Sadece kagit toplamak için icat edilmis kocaman bir çuvali yagmur, kis, yokus demeden arkalarinda sürüklüyorlar. Bir el arabasi üzerine yerlesmis bu büyük cüsseli çuvalin içi bazen 200 kiloluk kagit bile alabiliyor.

Onlar, kentlerin düzensiz büyümesinin, öngörülemeyen göçün ve plansiz geri dönüsüm telasinin Türkiye’de yarattigi bir meslegin mensuplari: kagit toplayicilari.

30 yildir bu isi yapan Hamdi Balcioglu’na göre ayni zamanda insanlari “suçtan, beladan” uzaklastiran, sokakta yasamak zorunda olan insani, sokagin tekinsizliginden bir nebze de olsa koruyan, kurtaran bir is.

“Benim yanimda Samsunlu bir arkadasim vardi. Iki sefer hastaneye kaldirdim, ameliyat oldu ama üçüncüsünde öldü. 35 sene yanimda kaldi. Bu adam gayrimesru adamdi. Yani madaraci, paketçi. 35 sene önce ona biraktirdim bu isleri ve kagit isine getirdim ve bu iste öldü. Demek istedigim hükümet böyle insanlara sahip çiksin, is versin. Kimse kötü yollari gitmesin" sözleriyle yardim çagrisi yapiyor Hamdi Balcioglu.

Ancak bugün hem o, hem de onun gibi pek çok kisi islerini kaybetme riskiyle karsi karsiyalar.

Bu sayede gündeme geldiler. Peki simdi ne yapiyorlar, bundan sonra ne olacak?

Isleri karmasik degil ama zahmetli. Her türlü dönüstürülebilir atigi toplayip satiyorlar. Örnegin kagidin kilosu 35 kurus. Iyi bir günde 60-70 lira kazanabiliyorlar. Ama örnegin benim Hamdi beyle görüstügüm karli yagmurlu Istanbul gününde 20 liradan fazlasini kazanmak zor.

Çevre ve Sehircilik Bakanligi ise Ankara’da Ocak ayi içinde 27 firmaya 140 bin TL ceza kesti. Firmalar atik toplayicilarindan kagit almayi durdurdu. Bunun sonucunda atik toplayicilari issizlik riskiyle karsi karsiya kaldi.

Bakanlik ile toplanti 'verimli' geçti

Geri Dönüsüm Isçileri Dernegi Baskani Dinçer Mendillioglu’nun söyledigine göre Türkiye genelinde yaklasik yarim milyon atik toplayicisi var. Bunlarin en az üç kisilik bir aileye baktiklari düsünülürse, onlarin gelirsiz kalmasi 2 milyon insani etkileyebilir.

Mendillioglu ayni zamanda Çevre ve Sehircilik Bakanligi ile görüsmeler yapti. 2011 yilindaki mevzuata dayali olarak kesilen cezalarin sonuçlarini ve taleplerini bakanliga iletti.

ATIK ISÇILERI DERNEGI

Bakanlik ile görüsmesini “oldukça verimli geçti” diye degerlendiren Mendillioglu, “Biz bakanlik nezdinde bu planlamanin bir karsiligi oldugunu gördük. Pozitif geçtigini söyleyebiliriz. Gerçekten ilgililerdi” diyor. Ancak kisa vadede bu sorunun çözülmesini beklemedigini söylüyor.

Zira kanun ancak lisansli firmalarin topladigi kagit ve geri dönüstürülebilir malzemenin alinmasina izin veriyor.

Deneyimli toplayici Hamdi Bey’e göre bu cezalan uygulanir, atik isçileri issiz kalirsa “Millet aç kalir”. Sonrasini söyle tamamliyor: “Sen aç kalirsan ne yaparsin? Onu çalacaksin, bunu soyacaksin. Bunun yapilmasini ben tavsiye etmiyorum. Ceza kesmesinler, kendilerine baglasinlar” diyor. Kendisine baglasinlar dedigi ise belediyeler.

Ancak bununla ilgili cezai yaptirim henüz sadece Ankara’da uygulanmis durumda. Istanbul’da 40’tan fazla sirket atiklari satin aliyor. Hamdi Bey, “Burada uygulamayi hemen baslatmalari mümkün degil. Büyük firmalar nereden atik kagit alacak o zaman” diye soruyor.

'Issizlik sorununa çare bulunmali'

TMMOB Çevre Mühendisleri Odasi Çevre Sorunlari Arastirma Merkezi Baskani Baran Bozoglu ise hem atik isçilerinin çalistigi sagliksiz ortamin giderilmesi gerektigini hem de bu isçilerin issiz birakilmadan bir çözüm bulunmasi gerektigine dikkat çekiyor.

Image copyright www.baranbozoglu.com Image caption TMMOB Çevre Mühendisleri Odasi Çevre Sorunlari Arastirma Merkezi Baskani Baran Bozoglu, Çevre ve Sehircilik Bakanligi'nin kagit toplayicilarin sorunlarina çözüm gelistirmesi gerektigini söylüyor.

BBC Türkçe’nin sorularini yanitlayan Bozoglu, “Atik toplayiciligi Türkiye’de çok sagliksiz bir sekilde gerçeklestiriliyor. Sokaklarda insanlar is güvencesinden yoksun, kötü kosullarda, kaza riskiyle karsi karsiya ve zaman zaman da çöp kutularini karistirarak atik topluyorlar. Bu basli basina dogru bir yaklasim degil. Bu geri kalmisligin da bir yansimasi” diyor.

Hemen arkasindan ise “ancak” diyerek ekliyor:

“Bu sorunu çözerken Çevre ve Sehircilik Bakanligi buradaki insanlarin ekmek kapilarini kapatarak ve onlara yeni bir alan açmadan, issizlik sorunlarina bir çözüm bulmadan bunu gerçeklestirmesi dogru bir yaklasim degil.”

Ne yapilmali?

Bozoglu, “Bu kagit toplayicilarinin mutlaka sisteme entegre edilmesi gerekiyor. Bunun yöntemleri içinde de firmalarda bunlarin istihdaminin saglanmasi gibi konular gündeme gelebilir” diyor.

Galatasaray civarinda hava sicakliginin 1 derece oldugu bir günde çay içip isinarak sohbeti sürdürmeye çalistigimiz Hamdi bey de bin 600 lira maasin makul olacagini ve böylece kazanç kaybi yasamayacaklarini söylüyor.

Peki diyorum, sagligin? 62 yasindaki Hamdi bey “bizim vücudumuz bagisiklik kazanmis” diyor. Ekmegini kazandigi sürece çalisma kosullarindan sikayet etmek aklina gelmeyecek türden bir insan. Ancak sohbet arasinda söylüyor. Dizleri ve sirti agriyor su siralar.

Bir süre sonra arabasinin oldugu köseye gidiyoruz. Esnafin civara biraktigi kartonlari topluyor. Henüz arabasi dolmus degil. Ancak evdeki, en küçügü 2 yasindaki çocuklarina ekmek götürmenin tek yolu bu havada bile çalismak.

Sokakta kagit ve atik toplayanlarin çalisma kosullari olmasi gerekenin çok gerisinde ancak hem onlari issiz birakmadan kosullarini iyilestirecek bir modelin bulunmasi herkesin ortak temennisi.

Konuyla ilgili görüslerini almak için aradigimiz Çevre ve Sehircilik Bakanligi ise haber yayinlandigi saate kadar bir yanit vermedi.

Rengin Arslan Istanbul,BBC Türkçe