Oy hırsızlığında en tehlikeli an!

Oy hirsizliginda en tehlikeli an!

Oy ve Ötesi'ne göre,seçimdeki en belirsiz anlar,oy çuvallari ilçe seçim kurullarina getirildiginde yasaniyor.

- Seçim güvenligi ve seffafligini saglamak amaciyla bir araya gelen gönüllülerin kurdugu Oy Ve Ötesi dernegi, 7 Haziran genel seçimlerinde 45 ilde sandigi denetleyecek, islak imzali tutanaklari temin edecek ve kendi veritabanina yükleyecek. Daha sonra elindeki verileri YSK’nin SEÇSIS yazilimindaki sonuçlarla karsilastiracak olan dernek, ayni zamanda sandik basinda yapilacak muhtemel usulsüzlükleri de seçim genelgesi çerçevesinde denetleyip, engel olacak.

7 Haziran’da nasil bir seçim olacagini, hile yapilip yapilamayacagini ve seffaf bir seçim için nasil bir yol izleyeceklerini Oy Ve Ötesi dernegi yetkililerine sorduk.

» Oy Ve Ötesi nasil ve neden kuruldu?

Türkiye’de, seçimlerde bir takim seylerin ters gittigini ve bunu sadece elestirmekle degil, degistirme noktasinda da bir seyler yapmak zorundayiz diyen 8 kisinin kurdugu bir dernek Oy Ve Ötesi. Gezi olaylariyla baslayan bir sürü aksaklik vardi Türkiye’de. O süreçte “Ülkede demokrasi, seffaflik, ifade özgürlügü” diyerek tepkisini ortaya koyan binlerce insan gördük. Biz de “Sadece tepki göstermek yetmez, bir seyler yapmaliyiz” diyerek yola çiktik. Saydigimiz problemler arasinda en somut sorunun seçim sisteminde oldugunu gördük ve bu noktada bir degisiklik yapalim diye karar aldik. Biliyorsunuz, Türkiye’deki seçim sistemine güvenmeyenlerin orani yüzde 43’e yükseldi. Biz de diyoruz ki, “Güvenmiyorsaniz, gelin ve sandik basinda durun.”

» Seçim sistemindeki somut problemler neydi?

“Sandiklarda oy çaliniyor”, “Oy verme kabininde fotograf çekiliyor, birden fazla kisi oy verme kabininde bulunuyor” ve “Geçerli geçersiz oylar iyi tespit edilmiyor” gibi pek çok örnek verebiliriz. Biz, bu spekülasyonlara son verip, sandigin güvenligini almak istiyoruz.

» Seçim güvenligi, yapildigi günle mi sinirli sadece?

Hayir. Öncesi ve sonrasinin da oldugunun bilincine sahip bir dernegiz. Seçim öncesinde devlet kaynaklarinin kullanimindan tutun da partilerin, medyada esit ve adil bir sekilde yer almaya kadar pek çok konuda çalismalar yapiyoruz. Ancak önceligimiz tabii ki sandik basi. Öncelikle oranin güvenlik altina alinmasi gerekiyor. Bu yüzden sandik basinda gönüllü olarak çalisabilecek insanlar internet üzerinden bize basvuruda bulunabiliyor.

» Sandik basi önceligimiz diyorsunuz…

Verilerin sandiktan alinip, SEÇSIS’e girildigi nokta; isin en karanlik bölümü. Bununla ilgili bir çalismaniz var mi? O bölüm, gözlerden uzak oldugu için nelerin dönüp, dönmedigini ispatlamak çok zor. SEÇSIS ile ilgili aldigimiz önlemin adi T3… Gün sonunda sandik basina yerlestirdigimiz insanlarin tümünden islak imzali tutanaklari almalarini ve bizim sistemimize yüklemelerini istiyoruz. O tutanak alindiktan sonra yolda çuvalin basina bir sey gelmesi ya da SEÇSIS’e veriler girilirken bilinçli veya bilinçsizce meydana gelecek herhangi bir hatanin saglamasini yapabilecegiz. Sistemimizi bunu hizli bir sekilde yapmak üzere kurduk ve Cumhurbaskanligi seçimlerinde test ettik, denedik. O hatalari yakalayabildiginiz ve tutanaklari alabildiginiz sürece yapilacak hatalar seçimi etkilemiyor ve isi yargiya tasima hakkiniz her zaman baki oluyor.

» Cumhurbaskanligi seçimlerinde bu yöntemi denediginizde YSK’nin seçim sonucu ile sizinki arasinda bir fark gözlemlediniz mi?

Çok küçük bir fark vardi, evet. Sonucu degistirebilecek farkliliklar degildi ama yine de bir rapor hazirladik.

» Basvurular internetten yapiliyor ve aslinda siz tanimadiginiz insanlari o sandiklarin basina yönlendiriyorsunuz. Bu konuda güvensizlik hissettiginiz ya da süpheye düstügünüz olmuyor mu?

Su an her ilçede görev alacak gönüllülerle yüz yüze tanismis durumdayiz. Ayni yerde görev alacak gönüllüler de birbirleriyle tanistilar. Egitim toplantilari da yaptik hatta bu insanlarla. Hiç kimse bizim için sadece bir isim degil. Öyle kalmamasi için de elimizden geleni yapiyoruz zaten.

» Genel gönüllü profili nedir? Politik insanlar mi sandik basinda Oy Ve Ötesi için görevli olmak istiyor?

Içimizdeki herkesin bir siyasi görüsü var elbette ama bu insanlarin çogu, politik fikirleri ne olursa olsun, politika çarkinin içine girmemeyi tercih edenlerden olusuyor. Bazilari daha önce aktif olarak siyasetle ilgilenmis ancak kirginlik yasayip bagimsiz mücadele etmeyi tercih etmis insanlar da var. Bir o kadar da daha önce hiçbir sey yapmamis, siyasetle ilgilenmemis ama artik daha seffaf bir seçim için “Tasin altina elimi sokmaliyim” diyen de var…

» Bu durumda gönüllüler arasinda bir AKP’li de olabilir mi?

Olabilir tabii ki çünkü biz, her siyasi partinin lehine olan bir seyi yapmaya çalisiyoruz. Herkesin oyunu korumaya çalisiyoruz. A,B ya da C partisi yok bizim için. Tek istedigimiz seçimin adil ve seffaf bir sekilde yapilmasi. Dernek içerisinde de kimse kimseye siyasi görüsünü ya da oy verecegi partiyi sormaz zaten.

» Özellikle Güneydogu’da oylarin parayla satin alindigi konusuluyor. Oy Ve Ötesi, bunun da önüne geçebilecek mi?

Kurulma nedenlerimizden biri de bunun önüne geçebilmek. Nelerin yapilmamasi gerektigini anlatiyoruz seçmene ve müsahitlere. Sadece oyun parayla satilmasi degil, aslinda köylerdeki en büyük problem; bir kisinin gelip, tüm köy adina oy vermesi… Köy köy gezerek oradaki halka seçimle ilgili egitim veriyoruz.

» Peki, bugüne dek bir engellemeyle karsilastiniz mi?

Bu isin dogru yapilmasini isteyen gönüllülerle beraberiz. Henüz bir engelle karsilasmadik ancak seçim günü gönüllüler bazi zorluklarla karsilasabilirler. Gönüllü arkadaslarimiz seçimin genelgeye uygun bir sekilde yapilmasi için orada olacak. Dolayisiyla karsi çikan taraf, aslinda genelgeye karsi çikmis olacak. Baskasinin adina oy kullanmak genelgeye aykiri bir durum. Eger böyle bir durumla karsilasirsak, is yargiya intikal edecektir.

» Türkiye’deki mevcut yargi sistemini göz önüne aldiginizda, adil bir geri dönüs olacagini düsünüyor musunuz?

Daha önceki seçimlerde Kâgithane’de, 35 sandiktaki tutanaklarda bariz bir oynama yapilmisti. Simdi agir ceza mahkemesinde görülüyor bu dava mesela. Henüz sonuçlanmadi ama bu Türkiye’de bir ilk. Bunun sonuçlarini ileride görebilecegiz ancak. Yargi sürecini bizzat biz yürütmüyoruz zaten. Aslinda o bizim isimiz degil. Biz, tespit ettigimiz usulsüzlükleri belgeliyor ve partilerin görevlilerine teslim ederek sürecin baslamasina önayak oluyoruz sadece. Aslinda bu durum partilerin inisiyatifinde gelisiyor. O noktada dernegimizin bir yaptirim gücü yok.

» Seçimle ilgili en büyük tartisma, YSK’nin, elektronik seçim sistemi SEÇSIS üzerine yapiliyor. Özellikle savunma sanayi ve resmi kurumlarda kullanilan yazilim ve donanimlarin, güvenlik sertifikasina sahip olmasi gerekiyor. Ancak SEÇSIS hâlâ bir sertifikaya sahip degil. Sisteme disaridan müdahale edilebilir mi sizce?

Seçim, ne kadar ilkel sartlarda gerçeklesmis olursa aslinda sapmalar da o denli az oluyor. Insan eliyle yapilmis bir teknoloji oldugu için disaridan elbette müdahale edilebilir. YSK Baskani ile daha önce bir görüsmemiz olmustu. Bu görüsmede, sistemlerine çok güvendiklerini söylediler. Ancak buradaki en önemli nokta, SEÇSIS’e girilmeden önce verilerde bir degisiklik yapilmasina engel olmak. Biz de sandik basinda bunu saglamaya çalisacagiz. Yani islak imzali tutanaklari alarak, kendi sistemimize girecegiz ve daha sonra SEÇSIS’e girilen bilgilerle karsilastirma yapacagiz. Seçimdeki en belirsiz süreç, çuvallarin okuldan çikip, ilçe seçim kuruluna geldigi an. Bu alani yönetmek ve içeride nelerin oldugunu bilmek mümkün degil.

» Oy Ve Ötesi,tüm sandiklara elini uzatabilecek mi?

45 il, 164 ilçede örgütlendik. Bunlar Türkiye’nin ilk 100 içerisindeki ilçeleri. Bu da genel seçmen sayisinin yüzde 52’sine tekabül ediyor. Özellikle de parti bagimsiz birinci ve ikinci partinin, birbirine en yakin iki oyu aldigi yerleri seçtik. Bulundugumuz okullardaki bütün tutanaklari almak için de müsahitlerimize, gerekli egitim ve dokümanlari verdik.

» Mevcut seçim sistemiyle AKP’nin 50 yil daha iktidar olabilecegi söyleniyor. Katiliyor musunuz?

Türkiye’de biz, ögrenilmis çaresizlik dedigimiz seyi yasiyorduk aslinda. Onu yikmak ve sandik basinda yasanildigi iddia edilen seyleri görmek için Oy Ve Ötesi’ni kurduk. Dolayisiyla bu ögrenilmis çaresizliklerden vazgeçip, bir seyler yapmamiz gerekiyor. Dernegimiz gönüllüleri ya da partilerin müsahitleri -nereden, kim oldugunun bir önemi yok- sandik basinda olmamiz ve oyumuza sahip çikmamiz lazim. Cahillik ve genelgenin gereklerini dogru bir sekilde yerine getirmedigimiz için seçim sirasinda sorunlar yasiyoruz.

» Seçim genelgesi dogru bir sekilde takip edilirse sorunlarin hepsi çözülmüs oluyor mu? Genelgenin kendisi problemsiz mi yani?

Layikiyla uygulandigi sürece seçim sisteminde bir problem yok. Oy sayim sürecinde yasanan problemlerin egitimsizlikten kaynaklandigini çok iyi bir sekilde deneyimledik artik.

» Seçim sürecinin en önemli parçasi olan YSK’nin tarafsiz oldugunu düsünüyor musunuz?

YSK’nin tarafsiz olmasi gerekiyor ve bütün süreçleri de o sekilde yönettigini biliyoruz. Ortada ciddi bir seçim kanunu var ve onun geregini uygulamaya çalisiyor. Öyle ki, partilere ayrilan zaman dilimleriyle ilgili TRT’ye ceza bile kestiler.

» Ancak HDP, Erdogan’in düzenledigi mitinglerde AKP’ye tarafli yaklasimi nedeniyle YSK’ya sikâyette bulundu fakat reddedildi…

Isin hukuki boyutunu bilmiyorum. Belki daha önce bu konuda verilmis bir karar vardir ve o yüzden reddetmislerdir.

» Ben daha önce bir Cumhurbaskani’nin, herhangi bir parti için oy istedigini görmedim. Siz gördünüz mü?

Sanirim bu soruya hukukçularin cevap vermesi gerekir. Biz YSK’nin, kanunlara uygun, tarafsiz olarak bu sürecin devam etmesi için gerekli çalismalari yapmaya özen gösterdigini umuyoruz.

» YSK’nin seçim yazilimi SEÇSIS, UYAP’in agini kullaniyor. UYAP da biliyorsunuz ki Adalet Bakanligi’na ait bir sistem. Hükümetin bir organina ait agin, YSK tarafindan kullanilmasi size göre tarafsizlik mi?

Seçmen listelerini YSK açikliyor ve partilere gönderiyor. Yani su anda bütün partiler, 56 milyon seçmenin kimler oldugundan haberdar. Evet, sistem UYAP’in agini kullanabiliyor ama ayni zamanda denetlenmesi için her partiye de bir yetki veriyor. Listeler hazirlandiktan sonra da YSK size bir yasal itiraz süresi ve hakki da veriyor.

» Seçim sürecinde her sey sizin planladiginiz gibi olursa hilenin yasanmadigi bir seçim atlatmis olacak miyiz?

Hilesiz bir seçim demeyelim ama her seyin dogru yürütüldügü bir seçim geçirmis olacagiz. Tutanaklari da karsilastirarak aslinda bütün sonuçlarin bir sivil inisiyatif tarafindan saglamis olacagiz.

Oy Ve Ötesi’nin, SEÇSIS’i denetlemek üzere gelistirdigi T3 sistemi söyle çalisiyor:

Çogunlukla kafalarda su soru isareti mevcut; Sandiktan ne çikarsa çiksin “arkada, sistemde” degisiklik mi yapiliyor? Böyle bir durumda oylarimizi sandik basinda gözlemlememizin ve sayimina sahitlik etmemizin ne gibi bir etkisi olabilir ki? Iste bu soruya cevap bulmak üzere yola çikan Oy ve Ötesi; “Sandik sonuç tutanagini yani o sandiktan çikan ve sandik kurulu üyeleri tarafindan imza altina alinmis kesin sonuç belgelerini topluyor. Toplanan sonuç belgelerini birlestirdikten sonra YSK’nin resmi sonuçlariyla karsilastiriyor, sürecin veriye dayali ve hizli bir saglamasini yapmis oluyor. Yaratilan T3 sistemi iste tam da bu asamada devreye giriyor. Oy ve Ötesi’nin özgün yazilimi olan Türkiye Tutanak Teyit (T3), Cumhurbaskanligi seçimindeki çalismada yüzde 100 isabet sagladi. T3, ilçe seçim kurullarindaki veri girisleri sirasinda olusabilecek en küçük hatayi bile saptiyor. Oy ve Ötesi gönüllüleri tarafindan toplanan islak tutanaklar, taranarak T3 sistemine aktariliyor. Aktarilan tüm tutanaklar, Türkiye’nin dört bir yanindan görüntülenebiliyor. Yani seçim gecesi bilgisayar basinda olan herkes T3 sistemine kisisel parolalariyla girerek önlerine rastgele gelecek olan tutanaklarin üzerindeki sayilari sisteme girecek. Her bir tutanak, rastgele üç kisi tarafindan sisteme girildikten sonra ‘dogru’ olarak isaretlenecek. 3 kademeli kontrol mekanizmasi sayesinde, insan gözünün yapma olasiligi olan hatalarin önüne geçiliyor. Sisteme yüzde 100 dogrulukla girilecek olan bu sonuçlar, SEÇSIS’in sonuçlariyla karsilastirilacak”

Tunca Ögreten – Taraf