Torba Yasa Emekçilere Dönük Kapsamlı Bir Saldırı

Torba Yasada Emekçilere Kapsamli Bir Saldiri

Ögrenci affindan alkol satisina, engelli istihdamindan memuriyette kademe artirmaya pek çok degisik basligi ele alan torba yasa, emekçilere dönük kapsamli bir saldiri olarak göze çarpiyor.

“Bazi Alacaklarin Yeniden Yapilandirilmasi ile Sosyal Sigortalar ve Genel Saglik Sigortasi Kanunu ve Diger Bazi Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Degisiklik Yapilmasina Dair Kanun Tasarisi” adiyla 29 Kasim 2010 tarihinde TBMM’ye sunulan ve 3 Aralik'ta  da “Bazi Kanunlarda Degisiklik Yapilmasina Dair Kanun Teklifi” basligi altinda ek maddelerle genisletilen torba yasa is kanunundan, sosyal güvenlige kadar pek çok alanda, önemli degisiklikler öngörüyor. Emekçilere dönük kapsamli bir saldiri programi olarak nitelendirilebilecek yasa, günlerdir çesitli sendika, meslek odasi ve siyasi olusumlar tarafindan protesto ediliyor.

Toplam 113 maddeden olusan, gerekçeleriyle 163 sayfa olan bu degisiklik tasarisi, birbirinden oldukça ilgisiz çok sayida basligi gündeme aliyor.

Baska bir yasayi ihlal ediyor!

Yasa hazirlanirken,4857 sayili Is Kanunu’nun Üçlü Danisma Kurulu basligini tasiyan 114.maddesine göre, mevzuat çalismalarinin ve uygulamalarinin izlenmesi amaciyla hükümet, isçi ve isveren konfederasyonlari arasinda etkin danismayi saglamak üzere kurulmus Üçlü Danisma Kurulu’nun bilgilendirilmemesi, Kurul’a fikir danisilmamasi da yasanin, baska bir yasayi adeta ihlal ederek hazirlandigini ortaya koyuyor. Yasa, Türkiye’nin imzalamis oldugu Üçlü Danismaya Iliskin 144 sayili ILO Sözlesmesi’ne de aykiri. Ayrica yasa tasarisi, Anayasa degisikliklerinde bu tür konularin görüsülecegi yer olarak Anayasal bir kurum haline getirilen Ekonomik Sosyal Konsey’in de gündemine getirilmedi.

Genç isçiler 4 ay “denenecek”

“Yapilan düzenleme is sözlesmesine konulabilecek deneme süresi iki ay ile sinirlandirilmakta, genç isçilerin tecrübelerinin ve istihdamlarinin arttirilabilmesi amaciyla yirmi bes yas altindaki isçiler için is sözlesmesine konulabilecek deneme süresinin dört aya kadar uzatilabilmesine imkân taninmaktadir” seklindeki 62.madde ile genç isçilerin “deneme süresi”nin 4 aya kadar çikarilabilecegi belirtiliyor. Genç isçileri ayrimciliga maruz birakan bu madde, gençlerin dört ay süreyle çalistirildiktan sonra iste çikarilmalarini mesru kiliyor.

Asgari ücret artacagina düsüyor

Tasaridaki Madde Gerekçeleri alt basligini 23.Maddesinde “…ayrica asgari ücret tanimindaki 16 yas ibaresi 18 olarak degistirilmektedir” seklindeki ifade mevcut durumda 16 yas alti ve üstündekiler için ayri sekilde belirlenen asgari ücret, bu yasa ile 18 yas alti ve üstündekiler için ayri ayri belirlenecek. Bu da 16-18 arasinda olanlarin ücretinde düsmeye yol açacak. Böylelikle, bugün 16 yasindan büyükler için net 599 liralik asgari ücret 518 liraya düsecek.

Turizmde emek sömürüsü artacak

“Denklestirme süresi turizm isletme belgeli isyerleri için dört aya kadar uzatilabilir” seklindeki 64.madde ile, azami iki ay olarak belirlenmis denklestirme süresinin turizm isletme belgesine sahip isyerleri için dört aya çikarilmasi öngörülüyor. Bunun özellikle turizm dönemlerinde isçilerin agir kosullarda çalistirilmasi, birkaç kisinin yapacagi isin bir kisinin üzerine yikilmasi ve turizmde istihdamin azalmasi gibi sonuçlar doguracagi düsünülüyor.

Danistay’dan dönen madde de eklendi

65. maddede, daha önce hükümet tarafindan yapilamaya çalisilan ancak Danistay’dan dönen yönetmelik degisikligi bu kez de yasa yoluyla saglanmaya çalisiliyor. Bu madde ile, is ve toplu is sözlesmesinden dogan bireysel alacaklarina iliskin sikayetlerin Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi bölge müdürlüklerinde görevli memurlarca yapilmasinin önü açilip uzmanlik isteyen denetim ve inceleme isinin ve yetkisinin düz memurlar eliyle yaptirilmak isteniyor.

“Ihtiyaç fazlasi” isçiler sürgüne

Mahalli idarelerin ihtiyaç fazlasi isçilerine iliskin hükümler alt basligindaki 109. Madde ile il özel idareleri veya belediyelerin sürekli isçi kadrolarinda çalisan “ihtiyaç fazlasi” isçilerin, Milli Egitim Bakanligi ve Emniyet Genel Müdürlügünün tasra teskilatindaki sürekli isçi kadrolarina atanmasi gündeme getirilmektedir. Bu düzenleme on binlerce belediye isçisinin farkli illere tasinmasina yol açacagi, kisilerin rizasi alinmadan yapilacak bu degisikliklerin ciddi sorunlar yaratacagi görülüyor. Ayrica “ihtiyaç fazlasi” tanimlamasinin neye göre yapilacagi bilinmiyor.

Bu isçilerin, nakli gerçeklestiren kurumdan alacaklarinin devredilmeyecegi de belirtiliyor.

Ayrica bu isçilerin atamasi yapildiktan sonra 5 gün içinde yeni görevlerine baslamamalari halinde atamalarin iptal edilecegine dair hüküm, insanlik disi bir karar olarak göze çarpiyor.

Isçi nakleden belediyelerin bes yil süreyle kadrolu isçi alimi yapamayacaklarina dair hüküm de taseronlastirmanin yayginlasmasi için zemin hazirliyor.

AKP’li vekil bile isyan etti

AKP’nin görme engelli Istanbul Milletvekili Lokman Ayva, torba yasadaki engellilerle ilgili düzenlemenin ayrimciliga neden oldugu gerekçesiyle, Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakani Ömer Dinçer’in partiden ihracini istedi. Ayva, Dinçer ile ilgili olarak “Icra ettigi bakanlik vazifesinin etkileme imkanini da kullanarak, Türkiye Cumhuriyeti’nin özürlü vatandaslarini dislayacak, ayrimciliga ugratacak mevzuat olusturma tesebbüsünde bulunmak suretiyle partinin programina, insan haklari ve hukukun evrensel temel kural ve normlarina aykiri faaliyetlere katilmis, bizzat aykiri eylem ve islemlerde bulunmustur” ifadelerini kullandi. Bakan Ömer Dinçer ise konuya farkli bir noktadan bakarak, Ayva'nin tepkisini “Lokman bizim kardesimizdir. Bu soruyu ona sorun. Muhtemelen duygusal bazi seyler olabilir ama onu Lokman'a sorun lütfen. Bunlarin hepsi birbirimize nazlanmadan ibaret seylerdir” seklinde degerlendirdi.

Engelli istihdami esneklestiriliyor

Tasarinin 63.maddesi ile 4857 sayili Is Kanunu’nun 30. maddesinde yapilan degisiklikle, maddeye yapilan eklemede yer alan “…Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi, isverenin  basvurusu üzerine isin niteligi veya teminde güçlük nedeniyle isyerinde özürlü çalistirma konusunda güçlük yasanip yasanmayacagini karara baglar…” cümlesi, idari bir kararla, isverenlerin engelli istihdam etme yükümlülüklerinden kurtulmalarina nende olabilecegi hatta özürlü istihdamini fiilen ortadan kaldirabilecegi görülüyor.

Rekabet artiriliyor

82. maddede 657 sayili Kanunun 122. Maddesinde “Basari, üstün basari degerlendirmesi ve ödül” basligi altinda getirilmesi öngörülen düzenleme ile performans kriterleri gündeme getiriliyor. Böylelikle kamuda çalisanlar arasinda rekabetin arttirilmasi, dayanisma ve kolektif çalisma kültürünün ortadan kaldirilmasi hedefleniyor.

Meslek liselilerin staj ücretleri düsüyor

Tasarinin 54.Maddesinde geçen ‘ “Asgari ücretin % 30’undan” ibaresi “asgari ücretin net tutarinin % 30’undan” seklinde degistirilmistir’ ifadesi ile meslek liselerinde staj yapan ögrencilerin aldiklari ücretler düsürülüyor;stajyerlik için uygulanan asgari ücret 229 TL’den 178 TL’ye çekiliyor.

Ayni maddedeki bir baska ifade ile stajyer çalistiran is yerleri için çalistirilmasi gerek isçi sayisi siniri 20’den 5’e çekilerek, denetimin en az oldugu alanlar stajyer sömürüsüne açiliyor. Yani bir yandan ucuz emek sömürüsünün bir biçimi olan stajyerlik uygulamasi genisletiliyor, öbür yandan ödenecek ücretler ise düsürülüyor. Meslek liseliler sömürüye daha fazla maruz birakiliyor.

Kot taslama isçileri yine magdur!

Yasa tasarisinin 56.Maddesindeki “Ayrica Kanuna eklenen madde ile silikozis meslek hastaliginda, kayit  disi çalismis olanlarin isyerleriyle çalisma iliskisinin kurulamamasi nedeniyle is kazasi ve meslek hastaligi sigortasindan yararlanamayanlarin 2022 sayili Kanundan yararlandirilarak sosyal güvenliklerinin saglanmasi amaçlanmaktadir” ifadesi ile kot taslama isçilerinin yakalandigi silikozis hastaligi meslek hastaligi oldugu yine kabul edilmiyor.

Söz konusu tasarida, silikozis hastaligi nedeniyle meslekte kazanma gücünün en az yüzde 40'ini kaybeden isçilere yoksul özürlülerin yararlandigi aylik baglanmasi öngörülüyor. Bu durumda kot isçilerinin meslek hastasi isçilerin yararlandigi haklardan çok daha geride olan 'özürlü' kategorisine dahil ediliyor.

Neredeyse tamami kayit disi, kaçak ve sigortasiz çalistirilan kot taslama isçilerine silikozis raporu almalari halinde is göremez gelirinin baglanmasi için isçinin çalistigini ispat yükümlülügü de kaldirilmiyor.

Isverene kolaylik saglaniyor

Yasa tasarisinda yer alan 59.madde ile 18–29 yas arasi isçiler için isverenin ödemesi gereken sigorta primi, issizlik sigortasi fonundan karsilanacagi öngörülüyor. Bir baska deyisle, isçilerden kesilen fon isverenlere vergi indirimi olarak yansiyacak. Bunun sonucunda isverenlerin prim desteginden yararlanabilmek için 29 yas üstünde olan isçileri isten çikarmasi yada ise almamasi söz konusu olacak.

Kisa süreli çalistirma mesrulasiyor

61.maddede ayri ayri açiklanan “çagri üzerine çalisma”, “evden çalisma” ve “uzaktan çalisma” gibi kisa süreli çalisma tanimlari olusturuluyor. Bu is tanimlariyla çalisan isçilere kimi sosyal haklar saglanmis olsa da, bu isçiler uzun vadeli is haklarindan ve kazanimlarindan yararlanamiyor. Ancak yine de, bu kisa süreli çalisma firsatlari bir istihdam yöntemi gibi sunuluyor.

Ayrica, esnek çalisma biçimlerinin is kanuna girmesi, esnekligin yani kuralsizligin bir kural haline getirilmesini amaçliyor.

Kademe ilerlemesi için yeni sartlar

Memurlarin kademe ilerlemeleri ile ilgili yeni düzenlemeleri kapsayan 72.Maddede, 1.derece öncelikli illerde görev yapanlara her iki yil için 1 kademe ilerlemesi verilecegine dair madde,“basarili geçen her iki yil için 1 kademe ilerlemesi verilmesi” seklinde degistiriliyor, yani kademe alabilmek için “basari” kriteri çikariliyor.

Ayrica mevcut durumda son 6 yillik sicil notu ortalamasi 90 ve yukari olan tüm memurlar için uygulanan ilave bir kademe verilmesi, tasarida son 10 yilda herhangi bir disiplin cezasi almayan memurlara ilave bir kademe ilerlemesi verilmesi seklinde degistiriliyor. Bu haliyle ilave bir kademe ilerlemesi için 90 sicil notu ortalamasi sarti kaldirilmasi olumlu bir gelisme olsa da,6 yillik sinir 10 yila çikarilmasi memurlarin hiç de yararina görünmüyor.

Özel sektörden kamuya atanma

657 Sayili Kanunun 68.maddesinin A bendinde bulunan yukari derecelerdeki kadrolara yükseltilme sartlari arasindan “sicil bakimindan üst derecelere yükselebilecek nitelikte olmak” sarti çikarilmakta, böylece üst düzey yöneticilerin özel sektörden atanmalarinin önü açiliyor.

Bu görevlere disaridan atanan üst düzey personelin özel sektörde ya da serbest meslek sahibi olarak kamu disinda geçen sürelerinin tamami, kurumlarda fiilen çalisilan sürelere dahil ediliyor.

Vardiya düzenlemeleri kuruma birakiliyor

77.maddede yer alan “Madde ile günün yirmi dört saatinde devamlilik gösteren hizmetlerde çalisan memurlarin çalisma saat ve sekillerinin kurumlarinca düzenlenmesine imkân taninmistir. Hâlen Devlet Personel Baskanliginin muvafakati alinarak belirlenen çalisma saatleri, bürokrasinin azaltilmasi anlayisi çerçevesinde kurumlara birakilmaktadir” ifadesi ile vardiya düzenlemeleri kurumun insiyatifine geçiriliyor. Önceden merkezi sekilde belirlenen vardiya düzenleri bu yasa ile kurumun ilgili baskanliginin kontrolü altina aliniyor. Bu duruma, vardiyalarin ayarlanmasinda kurum içi kisisel faktörlerin etkisinde kalinacagi ve esit bir dagitimin yapilmasinin zorlasacagi düsünülüyor.

Internetten içki satmak yasak

Torba yasa tasarisina son anda eklenen maddelerden biri de internet üzerinden alkol satisini yasakliyor. Ilgili ek maddeye göre internet üzerinden içki satanlar 20 bin liradan 100 bin liraya kadar para cezasina çarptirilacak. Eger satan olursa, satisi yapan sirketin internet sitesi erisime kapatilacak.

Türkiye’de internet üzerinden alkollü içki satisi yapan yaklasik 1500 site bulunuyor. Böylesi bir adim atan AKP iktidarinin yakin gelecekte alkol satisini tamamen yasaklamasinin da gündeme gelebileceginden endise ediliyor.

Ögrenciye af geliyor ama…

Torba yasanin olumlu maddelerinden biri olan ögrenci affini öngören ek madde de aslinda egitimin bir kazanç kapisi haline getirildigini net bir sekilde gösteriyor. YÖK Baskani  Yusuf Ziya Özcan’in “son ögrenci affi” olarak nitelendirdigi torba yasa kapsamindaki affin ardindan yüksekögretim kurumlarindan mezun olmak için konulan yil sinirlamasi kaldirilacak. Ögrencilerin okulu uzatmamalari ekonomik baski kurarak saglanacak. Zamaninda mezun olmayan ögrenci okulunu uzattikça ödeyecegi harç ikiye katlanacak. Zaten yüksek olan harç ücretleri okulunu birkaç sene uzatan bir ögrenci için neredeyse özel üniversitelerinkilere denk olacak.

(soL)