Cinsel İstismardan Korunmanın Yolları

Cinsel Istismardan Korunmanin Yollari

8 soruda: Çocuklari cinsel istismardan korumak için ne yapmali?

Çocuklari taciz ve tecavüzden korumak için neleri ögretmeli, yetiskinler nelere dikkat etmeli? Doç. Dr. Asli Çarkoglu BBC Türkçe için yanitladi.

Peki yetiskinler, korumalari altinda bulunan çocuklari cinsel tacizden, istismardan korumak için ne yapmali? Çocuga neler ögretmeli, çocugun pek çok kez yakindan tanidigi birinden gelen bu tehlikeye karsi ne yapmasi gerektigini nasil anlatmali?

Türk Psikologlar Dernegi Istanbul Subesi baskani Doç. Dr. Asli Çarkoglu BBC Türkçe için yanitladi.

1- Çocuk istismari yaygin midir?

Yayginligi tam olarak tespit etmek zor çünkü hem yetiskinler hem çocuklar için sormasi ve konusmasi zor bir konu. Içinde yasanilan toplum çocuklarin konusmasini ve kendilerini ifade etmelerini kisitlayici oldugu ölçüde bu daha da zorlasiyor. "Çocugun dedigine inanilir mi?” süpheciligi sorunun çeperini anlamamizi engelliyor.

Ama 2008'de Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Kurumu ve UNICEF ortakliginda yapilmis bir arastirma 7-18 yas arasindaki 1,886 çocuk ile yapilan görüsmelerde bu çocuklarin yüzde 3'ünün son 12 ayda cinsel istismara ugradiklarini göstermis, ki bu da çok nadir rastlanan bir durum olmadigina isaret.

2- Çocuklara yönelik taciz ve tecavüz hangi çevrelerden geliyor?

Çogunlukla çocugun tanidigi ve belirli bir seviyede güvendigi büyüklerden geliyor.

3- Çocuklarda taciz konusunda farkindalik yaratmak için ne ögretilmeli ve bu nasil ifade edilmeli?

Çocuklara herhangi birisi onlara istemedikleri sekilde dokundugunda veya onlarin kendilerine/baskalarina dokunmasi istenildiginde "hayir” demeyi ögretmeliyiz.

Konusmaya basladiklari yaslarda çocuklara tüm vücut parçalarinin adi ögretilirken, göz, kulak, burun gibi "özel bölgeleri”nin de adlari ögretilmeli. Bu bölgelerin anatomik olarak düzgün isimlerinin ögretilmesi ve "takma” veya "oyun” isimler kullanilmamasi çocugun bir sorun yasadiginda yardim istedigi yetiskinlerle dogru anlasabilmesi için önemli. Takma isimlerle konusan bir çocugun neden bahsettigi ögretmen veya polis gibi onu yeterince tanimayan yetiskinlerce anlasilmayabilir.

Herkesin oldugu gibi onlarin da bazi "özel” vücut bölgeleri oldugu, bu bölgelerin adlarinin ne oldugu, buralara kimlerin ne sartlarla nasil dokunabilecegi anlatilmali ve bu sinirlari korumalari için yüreklendirilmeliler.

4- Kaç yasindan itibaren ögretmeye baslamalilar? Çocuklara ne söylenmeli?

Olabildigince erken çünkü her yasta çocuk istismar magduru olabilir. Konusmaya ve isteklerini anlatmaya basladiklari 2 yasi civari vücut parçalarinin isimleri ögretilerek güvenmedikleri, istemedikleri zaman özel bölgelerine dokunulunca "hayir” demeleri ögretilmeli.

Güvenli, tehlikeli gibi kavramlari anlamaya basladiklari yaslarda konu "vücut güvenligi” üzerinden basit ve somut cümlelerle anlatilabilir. Örnegin: "Seninle vücudunun güvenligi hakkinda kisa bir konusalim istiyorum. Hepimizdeki gibi senin de vücudunda bazi özel bölgelerin var. Bunlar iç çamasirlarinin kapattigi yerlerin. Buralarina güvenmedigin kisilerin dokunmasina hayir diyebilirsin, sana kizmayiz. Bazen bazi yetiskinler, ki bunlar tanidigin, sevdigin büyüklerin de olabilir, bu güven kurallarini bilmeden sana dokunabilirler ve bu seni rahatsiz, üzgün veya garip hissettirebilir. Böyle bir sey oldugunda "hayir, dokunma” de. Sonra da gel bunu bana -veya çocugun güvenli yetiskini kim olacak ise ona- anlat, olur mu? Böylece biz hem seni koruyabiliriz hem de o yetiskine güvenlik kurallarini söyleyebiliriz.”

Burada çocugu korkutmamak, olan bir olayi anlattiginda birilerinin cezalanmasina sebep olacagini düsündürtmemek önemli. Çünkü maalesef çogu zaman istismarin kaynagi çocuklarin tanidigi ve sevdikleri yetiskinler arasindan çikiyor ve çocuklar konusarak onlara zarar vermekten korkuyor veya çekinebiliyorlar.

5- Çocuklar ve yetiskinler arasindaki fiziksel temasta kurallar neler?

Ebeveynlerin de çocuklarinin vücut sinirlarina her zaman saygili davranmasi önemli. Çocuga sormadan veya onun itirazina aldirmadan istedigimiz gibi çocuklara dokunmamaliyiz. Çocuk istemese de öpmek, sarilmak, minciklamak, gidiklamak, oksamak gibi... Bu dokunuslar hiçbir istismar içermese de çocuga kendi vücudu üzerinde etkisi ve hükmü olmadigini ögretir ve çocuk istismara kirilgan olur. Bugün kafasini oksayan yarin özel bölgelerini oksadiginda çocuk ona hayir deme, karsi koyma, kendini savunma gücünü kaybeder.

Ayrica böyle bir olay oldugunda gidip konusabilecekleri, onlari susturmayacak ve onlari istismarcidan koruyacagina güvendikleri bir yetiskin oldugunu bilmeliler. Böyle bir olayi anlatirlarsa cezalandirilmayacaklarini, onlarin sözüne güvenilecegini onlara anlatmak önemli. Bir çocuk için böylesi bir olaya maruz kalmaktan sonraki en kötü sey yasadigi kötülügü anlattiginda kimsenin onu dinlememesi, ciddiye almamasi ve savunmamasidir.

5- Çocugun taciz veya tecavüze maruz kaldiginin ipucunu verebilecek olan davranislar neler?

Tüm sayacaklarim genelde aniden ve baska bir açiklama olmaksizin (hastalik, ailede sorun-bosanma, tasinma, ölüm vb) ortaya çikarsa dikkatli olmak gerekli. Ayrica bunlardan biri degil birkaçinin birden gözlenmesi gerekir:

Çocugun normalinin disinda içe kapaniklik veya huysuzlukGeceleri uyku sorunlari, kabuslarYasinin gerisinde bazi davranislara dönüs (tuvalet egitimli bir çocugun yatak islatmasi gibi)Öfke patlamalariBazi mekan veya kisilerden ani korku/çekinmeYemede degisim (azaltma veya çogaltma)Cinsel organlar hakkinda yasinin ötesinde ani bilgi veya tanim artisi (yeni argo kelimeler gibi)Oyuncaklari ile oynarken yasinin ötesinde bilgide cinsel hareketler ile oynamasiKendine zarar verme davranislari (kesme, saç yolma, v.b.)Evden/okuldan kaçma

6- Fiziksel belirtiler neler olabilir?

Genital bölge, anus veya agiz çevresinde agri, renk degisimi (çürüme gibi) veya kanamaTuvalet yaparken agri (birden çok defa)Tuvalet egitimi ile alakasiz alta kaçirma

7- Karaman'daki örnekte çocuklar ailelerinden uzakta kaliyor. Bu durumda aileler nasil önlemler alabilir? Çocuklariyla nasil iletisim kurmali ki, günlük hayatta gözlemleyemeyecegi bu durumu anlayabilsin?

Bu ailelerin çocuklarini evden göndermeden önce yukarida örnegini verdigim gibi bir konusmayi yasa uygun detayda yapmalari çok önemli. Karaman'daki örnekte çocuklar 10'lu yaslarda yani "özel bölgeler” ve "rahatsizlik verici dokunus” kavramlarini rahatlikla anlayacak yaslardalar. Burada sorun çocuklarin olayin uygunsuzlugunu kavramasi degil, bu konuyu bir yetiskine anlattiklarinda çocuklarin anlatilarina güvenilecegini bilmemeleri, buna güvenmemeleri ya da güvenememeleri. Çocuklar böylesi bir olayi anlattiklarinda kendilerinin cezalandirilmayacaklarini bilmeli, onlara kizilmayacagina güvenmeliler ki bu da çocuga açikça anlatilip söylenirse ancak olur.

Ayrica ailesinden uzakta yasayan çocuklarin aileleri ile iletisim kanallarinin açik, iletisimin sik ve sorunsuz olmasi gerekli. Yani çocuk veya ebeveyn rahatça birbirlerini arayabilmeli, özel konusmalar yapabilecekleri bir ortam onlara saglanmali. Ebeveynlere çocuklarini sikça ziyaret etme imkanlari saglanmalidir.

8- Ebeveynler çocuklarina yönelik bir taciz veya tecavüzden süphelenirse ne yapmali?

Ilk olarak çocuklari ile sakin ve güvenli bir ortamda onlari korkutmadan konusabilirler. Sakince onlara son günlerde hoslarina gitmeyen sekilde dokunan veya hoslarina gitmeyen seyler yapmaya zorlayan birileri olup olmadigi sorulabilir. Konusmayi kendiniz sakinliginizi koruyarak yapamayacaginizi düsünüyorsaniz bir ruh sagligi profesyonelinden (psikolog veya psikiyatrist) yardim alabilirsiniz. Çocugun ilk açiklamasina verilen tepki çok önemlidir:

Çocuk sakin bir sekilde; panik olmadan, telasa vermeden, sinirlenmeden dinlenmeli,Çocuga inanilmali, kendisine olanlarin onun suçu olmadigi anlatilmali. Bu gibi olaylari söylemek çocuklar için hiç kolay olmaz. Olanlari anlatirlarsa:Istismarcilarinin onlara zarar verecegindenEbeveynlerini üzüp kizdiracaklarindanAilelerinin kaosa itilip dagilacagindan (özellikle de tacizci aile üyesi ise)Ailelerinden koparilacaklarindan korkarlar

Çocuk, tacizcinin ona tekrar zarara vermesi ihtimaline karsi korunmalidir.

Bu noktada adli makamlarla iletisime geçmek gerekir. Çocugun olasi tibbi sorunlarinin tedavisi için tibbi yardim alinirken bir ruh sagligi profesyoneli ile iletisime geçerek magdur çocugun degerlendirilmesini ve gerekli görülen destegi almasini saglamak önemlidir. Unutulmamasi önemli olan nokta sudur: üstü kapatilarak veya olmamis gibi yaparak çocuklarin böylesi ciddi bir olayin üstesinden gelmesini beklemek yarardan çok zarar verecektir. Susmak veya susturmak yaralari derinlestirirken konusmanin iyilestirici oldugunu ve çocuk istismari konusunda yetkin psikoterapist desteginin iyilesmeyi hizlandirici oldugunu biliyoruz.

-Olayin açiga çikmasi sonrasinda çocuga adli süreçler konusunda bilgilendirme yapmak gerekir. Ona nasil bir süreç yasanacagini önden basitçe anlatmak süreci daha az sorunlu yasamasina yardimci olacaktir.

-Çocugun ailesi tarafindan sevilmeye devam edildiginin hatirlatilmasi, olanlarin onun suçu olmadigi ve ailesinin onu sevmeye devam ettiginin çocuga açikça söylenmesi iyilesmenin baslamasi için son derece önemlidir.

Rengin Arslan - BBC Türkçe,Istanbul