Esaret sistemi: Kafala

Esaret sistemi: Kafala

Körfez ülkelerinde esaret sistemi: Kafala

Dünyanin en zengin ülkeleri arasinda sayilan Birlesik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Katar gibi Körfez ülkelerinde giderek yayginlasan bir çalisma sistemi var: Kafala Sistemi.

Dünyanin en zengin ülkelerinden olan Birlesik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Katar gibi körfez ülkelerinde giderek yayginlasan Kafala sistemi olarak adlandirilan sözlesmeye göre, çalismak için bir sirketle anlasma yapan bir isçi, kendisini ülkeye getiren sirketten baska bir isletmede çalisamiyor. Isçi kendi isverenini dahi seçemiyor yani. Ayrica, ülkeyi terk etmesi de yine onu getiren sirketin inisiyatifinde, çünkü pasaportuna el konuluyor. Yalnizca Suudi Arabistan'da bu sistemle çalistirilan 1,5 milyon isçi bulunuyor. Bu sistemin en yaygin oldugu alanlar ise insaat, kimya ve ev isleri.

2022 Dünya Futbol Kupasi'nin Katar'da yapilacak olmasindan dolayi ülkede insaat sektörü son derece faal. Çalismak amaçli ülkeye getirilen isçilerin hemen hepsinin kafala sistemine göre is sözlesmelerinin yapildigi biliniyor. Kötü çalisma kosullarindan dolayi, su ana kadar yalnizca insaat sektöründe 1300 isçinin yasamini yitirdigi ve 2022'ye dek bu 'sayi'nin 40 bin insani bulacagi tahmin ediliyor.

Birlesik Arap Emirlikleri nüfusunun yaklasik yüzde 90'i göçmen isçilerden olusuyor. Katar nüfusunun yüzde 85'i göçmen isçiden olusurken, Suudi Arabistan'da çalisan yaklasik 8 milyon göçmen ise ülke nüfusunun üçte birini meydana getiriyor. Sözü geçen göçmen isçi oranlarinin tamami kafala adi verilen çalisma sistemiyle Körfez ülkelerinde bulunmuyorsa da, son Insan Haklari Izleme (HRW) örgütü raporunda (1) da belirtildigi gibi, bu sistemin genisletilmesi yönünde çabalar var.

Kafala sisteminin asil magduru kadinlar

Kafala sisteminin en olumsuz yanlarindan biri de; özellikle ev islerinde çalisan kadinlar için basta cinsel taciz riski olmak üzere, kuralsizligin günlük hayata hakim olmasi.

Birlesik Arap Emirlikleri'nde 146 bin kafala sözlesmesine göre ev çalisani kadin var. Çogunlugu Endonezya, Siri Lanka ve Filipinler'den geliyor. HRW'in raporunda ev islerinde çalisan 99 kadin ile yapilan röportajda ortaya çikan tablo su: Röportaja yanit veren kadinlarin üçte birden fazlasi kendilerine ev sahibi patron tarafindan siddet uygulandigini belirtirken, azimsanamayacak bir oran da cinsel tacize ugradiklarini dile getiriyor.

Günde ortalama 20 saat çalistiriliyorlar. Haftada 7 gün ve yillik izin yok. Pek çogu aylik maaslarini bile alamiyor. Üstelik ya sikayet edebilecekleri bir merci yok ya da kimse kendileriyle ilgilenmiyor. Örnegin, Farah S., 23 yasinda, Endonezyali genç bir kadin. Meseleye iliskin söyle diyor, ''Is, araci acenta tarafindan bize söylendigi gibi degil. Bütün gün yemek pisir, bulasik yika, çamasir yika, temizlik yap... Molasiz tabii...''.

Farah S.'nin araci firmaya ulasma çabasina ev sahibi kadinin yaniti ise, ''Ben seni satin aldim'' olmus.

2006'da HRW tarafindan yayinlanan 133 sayfalik benzer bir raporda da toplam 142 röportaja yer verilmisti. (2) Suudi Arabistan'da ev isçisi olarak çalistirilan kadinlarla ilgili cezaî uygulamalar pek çok kez isleme konulmus. Tutuklama ya da kirbaç cezasi gibi cezalara çarptirilmislar. Gerekçesi ise hirsizlik, aileyi bozma, hatta 'büyücülük'.

Insan Haklari Izleme örgütünün (HRW) Suudi Arbistan çalisani Nisha Varia'nin 2006 Raporu'na yaptigi degerlendirmeye göre, Suudi Arabistan'da ev islerinde çalisan yabanci kadinlarin durumu yari kölelik olarak nitelenebilir. Bu rapordan kimi röportaj örnekleri ise sunlar:

Siti Mujiati Endonezyali bir ev isçisi. Cidde'de çalisiyor. HRW ropörterine sunlari söylüyor: ''Benim isverenim bana 6 yil, 8 ay boyunca Endonezya'ya bir kez olsun gitmeme izin vermedi. Bir kez olsun maas almadim. Tek bir riyal dahi...'' (11 Aralik 2006)

Bir baska örnek: Haima G. Filipinli ev isçisi ve Riyad'da çalisiyor. Kendisiyle yapilan röportajinda sunlari dile getirme cesaretini gösteriyor: ''Isveren bana defalarca tecavüz etti. Bana diyor ki; 'Ben seni 10 bin riyala satin aldim'...'' (7 Aralik 2006)

Siri Lankali Ponnamma S. da Riyad'da ev isinde çalisan bir genç kadin: ''Bir buçuk yildir maas almiyorum. Maasimi istedigimde ise her defasinda dayak yemek zorunda kaliyorum. Sirtimda hâlâ yara izi var. Her defasinda, para istedigimde dayak var...'' (14 Aralik 2006)

(1) http://www.hrw.org/node/129798

(2) „‘As If I Am Not Human’: Abuses against Asian Domestic Workers in Saudi Arabia“ (2006)

(3) http://www.spiegel.de/politik/ausland/uae-vereinigte-arabische-emirate-beuten-gastarbeiterinnen-aus-a-998644.html

(SoL- Dis Haberler)