Görele'de Zebil Kültürü

GÖRELE’DE ZEBIL KÜLTÜRÜ

Görele’de halk arasinda zebil olarak adlandirilan uygulama aslinda sebil olmali… Uygulamanin temel mantigi hayrina sevabina içecek bir seyler dagitmak.

Türk Dil Kurumu bu uygulamayi sebil olarak tanimliyor.

Türk Dil Kurumu zebil sözcügünü de tanimlamis. Bu da uygulamaya yakin bir kavram. Zebil sözcügü bollugu ve fazlaligi anlatiyor.

Hangisinin dogru oldugu çok da fazla önemli degil. Önemli olan Görele’de bu kültürün yasatilmasi… Zebil veya sebil kültürünün varligini sürdürmesi.

Bu kültürü yasatanlar sebil yerine zebil dedikleri için biz de yazimizin basliginda zebil sözcügünü kullandik.

Peki nedir Görele’de yasatilan zebil kültürü?

Tam da Türk Dil Kurumu’nun tanimladigi gibi, hayir için içecek bir seyler dagitmak.

Bu daha çok dondurma dagitmakla kendini gösteriyor. Ayran dagitmak, limonata dagitmak da zebil kültürünün içinde yer alabiliyor.

Görele’nin kendine has meshur bir dondurmasi var. Gerçekten de Görele disinda bulunamayacak bir lezzet. Son yillarda tanitimiyla ilgili ciddi bir faaliyet var. Aslinda geç kalinmis bir çalisma…  Görele’ye yolu düsen herkesin mutlaka tatmasini öneriyoruz.

Özellikle ilçede pazar kuruldugu günlerde dondurmacilarin “Dondurma zebil “ diye bagirdigini duyarsiniz. Ya da “Yok mu ölmüslerinin hayrina zebil yapacak olan” diye seslendiklerini isitirsiniz.

Dondurma zebil diye bagiriyorlarsa bir hayir sahibi belli sayidaki dondurmanin parasini vermis ve dagitilmasini söylemistir. Dondurmaciya “Benim için su kadar dondurmayi bedava dagitin” demis ve parasini ödemistir.

Bazi dondurmacilarin limonata ve ayran yaptiklari da olur. Zebil yapmak isteyen dondurma disinda limonata ve ayran da dagittirabilir.

Bazen da dondurmaci topluca satis yapmak için halktan birilerinin zebil yapmasi yönünde çagri yapar. Yok mu zebil yapacak diye seslenir kalabaliga.

Halkin zebil kültürüne yaklasimi nasil derseniz oldukça fazla… Özellikle Görele’nin pazari oldugu gün çok sayida dondurmacinin “Dondurma zebil” diye bagirdigini duyarsiniz. Çok sayida Göreleli hayir için dondurma dagittirmistir, yani zebil etmistir.

Bazilari ölmüs aile fertlerinin ruhu için dondurma zebil ederken adak için dondurma zebil edenler ve bir dilek dileyerek zebil edenler de vardir. Mesela bazilari ”Su isim olursa su kadar dondurma zebil edecegim” diye adak adarlar ve isleri olunca da adaklarini yerine getirmek için dondurma zebil ederler.

Ve ya bastan dondurma zebil ederler ki isleri istedikleri gibi olsun!

Kalabalik bir çarsi ortaminda ve yaz sicaginda bedavadan buz gibi bir Görele dondurmasi ikram etmenin sevabini artik siz düsünün… Dondurmayla serinleyen birisinin “Allah razi olsun” demesi yeter.

Bu kültürün çikis noktasi bilinmiyor, bilinen su ki uzun yillardir devam ediyor ve bugün de yasatiliyor. Özellikle neden dondurma zebil edildigi de bilinmiyor. Mesela birisi çikip ta sevap için kumanya da dagitabilir ama burada özellikle dondurma dagitilmasinin bilinmeyen bir nedeni olmali.

Belli ki sebil veya zebil bir Osmanli- Islam kültürü ve bugüne kadar dar bir koridorda da olsa gelebilmis. Gelebilmesi ve Görele’de yasatiliyor olmasi da isin farkli bir boyutu…   Bu kültürden haberi olmayanlarin saskinlikla karsiladiklari zebil geleneginin Görele disinda farkli yerlesim yerlerinde uygulandigina da tanik olmuyoruz. Ya da bilgimiz yok.      Genelde kaybolmus bir Türk-Islam geleneginin Görele’de yasatiliyor olmasini önemsiyoruz. Allah hayir sahiplerinin dileklerini ve hayirlarini kabul eylesin.

Bu kültürün kuruculari hayir için su dagitarak sebil yaparken Görele’de hayir için dondurma dagitarak zebil yapiliyor.

Haber : Nihat Öztürk