Kuğuoğlu,Fındıkta mantar hastalığının araştırılmasını istedi

Kuguoglu,Findikta mantar hastaliginin arastirilmasini istedi

Giresun Il Genel Meclisinin Görele temsilcisi Hüseyin Kuguoglu,meclise önerge verdi.

Il Genel Meclisi Üyesi Hüseyin Kuguoglu ve arkadaslari tarafindan müsterek imzali Il Genel Meclisi Baskanligina verilen önergede,

“Findik bahçelerimizde görülen mantar hastaliginin nedenleri,nasil mücadele edilecegi ve bahçeye verdigi zararlar hakkinda çiftçilerimizin bilgilendirilmesi için konunun detayli olarak arastirilmasi ile ilgili Tarim Orman Komisyonunca hazirlanan raporun görüsülmesi”

FINDIK HASTALIKLARI

1- FINDIK BAKTERIYEL YANIKLIK HASTALIGI

[Xanthomonas arboricola pv. corylina) (Miller et al) Vauterin et al]

Hastalik etmeni tomurcuklarda ölüme, yapraklarda ve zuruflarda lekelere, sürgün, dal ve gövdede kanserlere sebep olmaktadir.

Hastaliga yakalanan tomurcuklarin bir kismi kuruyarak ölür, bir kismindan da hastalikla bulasik sürgünler gelisir. Yaprak lekeleri düzensiz sekilli veya yuvarlak (genellikle 3 mm’den küçük) görülür ki bunlar önce sarimsi yesil iken daha sonra kirmizimsi kahveye döner. Lekelerin etrafi sarimsi yesil bir zon ile çevrilidir. Zuruflardaki lekeler yapraklardakine benzer sekil ve büyüklükte koyu kahverengi olarak görülür. Baslangiçta yüzeysel olan bu lekeler zamanla çukurlasir ve sertlesir. Meyvelerdeki lekeler ise yüzeysel, yuvarlaga yakin ve koyu kahverengidir (Sekil 1). Hastalanmis dallar disaridan kurumus gibi görülürler, yapraklar kivrilarak kururlar ancak dökülmeden kalirlar.  Bu sekilde hastalanmis dallarin ince kabuk tabakasi kesilip kaldirildiginda iç kisimdaki dokularda kirmizi-kahverengi renk degisimi gözlenir. Ayrica sürgün ve dallarda uzunlamasina (10-25 cm) kanserler olusur. Enfekte olan 1-2 yasli sürgünler ve genç agaçlar ölürler.

Sekil 1. Findik Bakteriyel Yaniklik hastaliginin zuruf ve meyve kabugu üzerindeki belirtileri

Hastalik bitkiye yaprak,zuruf ve meyvedeki dogal açikliklardan ve yaralardan giris yapar ve yagmur, rüzgar ve budama aletleri ile diger bitkilere tasinir.

Mücadelesi

Hastalikla mücadelede kültürel önlemlere dikkat edilmelidir. Taban suyu yüksek arazilere bahçe tesis edilmemeli, bitki besin maddelerince zengin, normal derinlikte olan araziler tercih edilmeli, saglikli fidanlar kullanilmali, bilinçli bir gübreleme ve toprak isleme yapilmalidir. Hastalikli sürgün ve dallarin kesilip yakilmasi, budama sirasinda bir agaçtan digerine geçerken budama aletlerinin lizol eriyigi veya % 10’luk çamasir suyuna batirilmasi bulasmalarin önlenmesi açisindan önemlidir.

Kültürel önlemlerin yani sira koruyucu olarak üç ayri dönemde % 1’lik Bordo Bulamaci (1 kg Bakir sülfat, %98 + 500 gr Sönmemis kireç / 100 lt su) ile bahçeler ilaçlanabilir. Birinci ilaçlama hasattan sonra Agustos sonu, Eylül basi; ikinci ilaçlama sonbahar sonunda yapraklarin ¾’ü döküldügü bir dönemde ; üçüncü ilaçlama ise ilkbaharda yaprak tomurcuklari patlamaya basladigi bir dönemde yapilir. Ilaçlamalar rüzgarsiz havalarda ve agacin her tarafina ilaç gelecek sekilde yapilmalidir.

2- FINDIKTA KÜLLEME  HASTALIGI

[Phyllactinia guttata(Wallr.: Fr.) Lev.]

Findik yapraklarinin genellikle alt yüzeyinde gelisme sezonunun ortasindan sonuna dogru olan dönemde fungusun beyaz renkli kolonileri görülür. Baslangiçta küçük (3-6 mm) ve tozlu beyaz olan koloniler sonuçta yapragin tamamini sarar. Yaprak yesil rengini ve parlakligini kaybederek matlasir. Beyaz kolonilerin içinde hastalik etmeninin gözle görülebilen küçük, yuvarlak, kahverengi, parlak kirmizi ve siyah renkte kleistotesiyumlari olusur (Sekil 2). Daha sonra yapraklar giderek kahverengilesmeye, gevreklesmeye ve kivrilmaya baslar. Bu sekilde hastaliga yakalanan yapraklar vaktinden önce dökülürler.

Hastalik etmeni kisi yere dökülen hastalikli yapraklarda kleistotesiyum halinde geçirir. Ilkbaharda kleistotesiyumlardan çikan askosporlar normal büyüklügünü almis findik yapraklarini enfekte ederek hastaligi baslatirlar.

Hastalik dogrudan ürüne zarar vermedigi için önemli bir ekonomik kayba sebep olmaz. Ancak yapraklarin vaktinden önce dökülmesine neden olarak, findik veriminden çok kalitesini olumsuz etkileyebilir. Ayrica hastalikli yapraklar, fizyolojik faaliyetlerini sagliklilar kadar sürdüremeyecekleri için, o yilin sürgünlerinin piskinlesmesini engelleyebilir. Bu durumun uzun yillar devam etmesi durumunda,agaçlarda gelisme geriligi görülebilir.

Sekil 2.Findik yapraklarinda külleme hastaligi belirtileri

Mücadelesi

Enfeksiyon kaynaklarinin azaltilmasi için dökülen yapraklar yok edilmelidir.

Budama iyi bir hava sirkülasyonu ve güneslenme saglayacak sekilde yapilmalidir.

3- FINDIK DAL KANSERI

(Nectria galligena Bres.)

Findiklarda dal kanseri 250 m ve daha yüksek kesimlerde görülmekte, yükseklik arttikça don zararina bagli olarak hastalik siddeti de artmaktadir. Hastalik findiklarin gövde ve dallarinda ve bunlardan çikan yan dal veya dalciklarin dip çevresinde olusmaktadir.  Bazi ocaklarda gövdelerin dip kisimlarinda sürtünmeden dolayi olusan yara yerlerinde de görülmektedir. Findikta daha çok açik kanser seklinde olan yaralar gövde ve dallarin kabuklarinda iç içe halkalar seklinde ve merkezi çukurlasmis sekildedir. Bu yaralar bazen 20 cm’ye kadar ulasabilmektedir (Sekil 3). Yaralar genellikle dalin bir tarafinda olmakta, bu dallar bir süre canliliklarini sürdürebilmektedirler.

Sekil 3. Findik dal kanseri hastaliginin dallardaki belirtileri

Hastalik etmeninin yasli kanserlerin kenarlarinda, ölü kabuklarin altinda, çatlaklar içinde bazen daginik bazen de kümeler halinde olan küçük, parlak, kirmizi renkteki periteslerinden bosalan askosporlari ile yeni enfeksiyonlar baslar (Sekil 4). Bunun için mutlaka yüksek orantili nem veya yagmura ihtiyaç vardir.  Bu kosullar ilkbahar ve sonbaharda olustugundan hastaligin bulasmasi bu aylara rastlar. Don olayindan sonra ilkbaharda ve hasattan sonra sonbaharda  bitkide olusan yaralardan giris yapan etmen 2 -3 yil sonra tipik kanser yaralarina neden olur. Hastalik nedeniyle ocaklardaki agaç sayisi azalmakta, bazi ocaklar ise tamamen yok olmaktadir.

Mücadelesi

Bahçelerde inokulum kaynagi olan bulasik dallar budanmali ve budama artiklari bahçeden uzaklastirilarak yakilmalidir.

Yüksek kesimlerde dona karsi nispeten dayanikli çesitler yetistirilmelidir. Hastaliga duyarli oldugu bilinen çesitlerin (Fosa ve Mincane gibi) dikiminden kaçinilmalidir.

Etkili bir kimyasal mücadelesi olmamakla birlikte, erken ilkbaharda ve hasattan sonra sonbaharda budamanin arkasindan %1’lik bordo bulamaci ile yapilacak ilaçlamalar, yara yerlerinden etmenin girisini engellemesi yönünden yararli olabilir.

Sekil 4. Dal Kanseri hastalik etmeninin peritesleri

4- ARMILLARIA KÖK ÇÜRÜKLÜGÜ

[Armillaria mellea (Vall.) Quel.]

Hastalik etmeni sapkali bir mantar olup, sapkalarini sonbaharin ilk yagislarindan sonra olusturur. Hasta agaçlarin kök bogazinda olusan sarimsi kahverengi olan ve dibe dogru siyahlasan sapkalar 5–15 cm. çapindadir. Bu sapkalar miselyumlardan olusan rizomorflarin ucundan meydana gelir. Rizomorflar kalin, silindir seklinde, önceleri beyaz, sonra koyulasan miselyum uzantilaridir. Mantar hem toprakta hem de odun dokusunda yasar. Ölü agaçlarda ve toprakta kalan kök parçalarinda uzun süre canliligini devam ettirir. Rutubetli yerlerde iyi gelisme imkâni bulur.

Meyve ve orman agaçlarinin köklerinde çürüklük yapmak sureti ile agaçlarin ölümlerine sebep olur.   Hastaliga yakalanan agaçlar ilk yil çok az sürgün verirler. Ikinci yil yapraklar sararir, dökülür. Üçüncü yil dal ve dalciklar ölmeye ve kurumaya baslar. Dördüncü yil agaçlar tamamen kururlar (Sekil 5). Bazen siddetli enfeksiyonlarda 1-2 yil içinde de agaçlarin kurudugu görülür. Bunlarin kökleri incelenirse, ikinci köklerden baslayarak, kök bogazina kadar kabukla odun arasinda beyaz bir misel tabakasinin varligi dikkati çeker. Hastaligin baslangicinda odun tabakasi açik kahverengi, daha sonra sarimtirak veya beyaz süngerimsi bir doku halini alir.

Hastalik agaçlarin yasamlarinin kisalmasina, agacin verim yasinda ölümüne neden oldugu için ekonomik açidan önemlidir. Ormandan açilan veya orman alanlarina yakin bahçelerde daha fazla görülmektedir.

Sekil 5.Findikta Armillaria kök çürüklügü belirtisi (a) ve fungusun sapkali mantarlari (b).

Mücadelesi

Kültürel önlemlere dikkat edilmelidir:

· Agaçlar saglam ve saglikli yetistirilmelidir. Köklerin yaralanmamasina dikkat edilmelidir.

· Agaçlar derin dikilmemeli.

· Sonbaharin ilk yagmurlarindan sonra olusan fungusun sapkalari ve olustuklari yerdeki kök parçalari imha edilmelidir.

· Kuruyan agaçlar bahçeden kökleri ile birlikte sökülerek imha edilmeli ve yerlerinde  kireç söndürülmelidir.

· Hastalik bahçenin belli kesimlerinde ise rizomorflarin saglam agaçlara ulasmamasi için hasta olanlar 60 cm derinlik ve 30 cm genislikteki hendekler ile izole edilmelidir.

· Çevre bahçelerde hastaligin bulundugu durumlarda sel sularinin getirecegi hastalikli parçalarin girisini önlemek için bahçenin çevresine 60-70 cm derinlikte hendekler açilmalidir.

Hastalikla kimyasal mücadele için; hastalik yeni baslamis ise hasta kökler kesilip, hasta kisimlar kazindiktan sonra bu yerler 750 g ardiç katrani+250 g göztasi karisimi ile kapatilmalidir.

Hastaligin görüldügü bahçelerdeki saglam agaçlari korumak için, sonbaharda veya ilkbahar basinda agaçlarin iz düsümleri % 2’lik göztasi ile m2’ye 10 litre ilaçli su gelecek sekilde ilaçlanmalidir.

5- ROSELLINIA KÖK ÇÜRÜKLÜGÜ

(Rosellinia necatrix Prill )

Hastalik etmeni fungusun hifleri bölmeli olup, bölüm yerlerinin armut seklinde siskin olmasi tipik özelligidir. Misel örtüsü üzerinde zamanla sklerotlar olusur. Etmenin yayilma organi olan miselleri toprakta yillarca canliligini korur, özellikle hastalikli agaçlarin bulundugu bahçelerde uzun yillar hayatini sürdürerek yeni bulasmalara sebep olur. Hastalik etmeni hastalikli köklerin yakininda bulunan genç kökler ve kök uçlarini bulastirir. Kök içinde gelisen hastalik etmeni kabuk kismina yayilir. Oduna geçemez, odun ile kabuk arasinda gelisir, kabugun kambium tabakasini zarara ugratir. Sulama suyu, sel ve yagmur sulari, hastalikli kök parçalari kök çürüklügünün agaçtan agaca bulasmasini saglayan sebeplerdir.

Kök çürüklügüne yakalanan agaçlarda dikkati çeken ilk belirti yaprak sararmalaridir. Bu belirti ocagin bir tarafinda veya tamaminda görülebilir. Sararma ve solgunlukla beraber yapraklarda küçülmeler olur. Yapraklar giderek dökülür ve ocaklarda normalden çok az yaprak kalir. Ayrica bulasik ocaklarda, agaçlarda gelismede durgunluk ve dallarda uçtan geriye dogru ölüm durumu ortaya çikar. Hasta agaçlarin meyve verimi ve kalitesi de düser. Böyle agaçlarin meyveleri irilesmeden ve olgunlasmadan dökülür.

Bulasik agaçlarin kökleri açilacak olursa, ince köklerin esmerlesip çürüdügü görülür. Kalin kökler ve kök bogazinda da, önceleri beyaz olup sonradan koyulasarak gri ve siyaha dönen bir misel tabakasi dikkati çeker (Sekil 6). Kökün kabuk kismi kaldirilinca, kabuk altinda ag gibi beyaz misel örtüsü görülür.

Sekil 6. Rosellinia necatrix’in miselyumu

Mücadelesi

Kültürel önlemler olarak:

· Agir ve su tutan topraklarda bahçe kurulmamalidir.

· Toprakta fazla su birikmesine engel olmak için bahçenin etrafina drenaj kanallari açilmalidir. Bahçeler sel sularindan korunmalidir.

· Sulama suyu ve gübre, agaçlarin kök bogazina degil teknigine uygun sekilde taç izdüsümüne verilmelidir.

· Bulasik bahçelerde, ilkbaharda agaçlarin kök bogazlari ana köklere kadar açilarak, yaz  aylarinda günes ve hava almalari saglanmalidir.

· Kökleri tamamen çürüyen agaçlar, toprakta hiç kök parçasi kalmayacak sekilde sökülmeli ve yakilmalidir. Agaçlarin söküldügü kisimlara en az 2 yil hiçbir meyve fidani dikilmemelidir.

· Hastaligin yeni bulastigi agaçlarda ise, çürüyen kökler saglam kisma kadar temizlenmeli, kesilen köklerin üstüne rastlayan dallar da köklerle dengeyi saglayacak sekilde budanmalidir.

· Kök çürüklügünün saglam agaçlara bulasmasini önlemek amaciyla, bahçede hastaligin bulasik oldugu kismin etrafina 1 m derinliginde hendek açilmali, hendek topragi bulasik tarafa atilmalidir.

Hastaligin belirlendigi her dönemde kimyasal mücadele yapilacagi gibi, ilkbaharda kültürel önlemler ile birlikte yapilmasi daha uygundur.

Hastaligin yeni görüldügü bahçelerde kimyasal mücadeleye geçebilmek için ilkbaharda agaçlarin dipleri açilarak kök ve kök bogazlari incelenmelidir. Hastalik yeni baslamis ise hasta kökler kesilip, hasta kisimlar kazindiktan sonra bu yerler 750 g ardiç katrani+250 g göztasi karisimi ile kapatilmalidir.

Hastaligin görüldügü bahçedeki saglam agaçlari korumak için, sonbaharda veya ilkbahar basinda agaçlarin iz düsümleri % 2’lik göztasi ile m2’ye 10 litre ilaçli su gelecek sekilde ilaçlanmalidir.

Kökleri tamamen kurumus agaçlar, toprakta hiç kök parçasi kalmayacak sekilde sökülmeli, hasta kisimlar kendi çukurlarinda yakilmalidir. Açilan çukurlara 3 kg/m3 olacak sekilde kireç söndürülmeli ve kapatilmalidir.

6- FINDIK MOZAIK HASTALIGI

(Apple mosaic ilarvirus, ApMV)

Hastaligin olusturdugu yaprak belirtileri çok degiskendir. Genel sararma, sari halkalar ve çizgiler, sari beneklenme, mese yapragi deseni ve genis damar bantlasmalari görülür (Sekil 7). Bazen enfekteli bitkiler belirti göstermeyebilir. Enfekteli genç findik bitkilerinde vejetatif gelismede hafif bir zayiflik gözlenir. Yine enfekteli findiklarda olusan meyve sayisinda ve dolayisiyla verimde sagliklilara nazaran büyük bir azalma söz konusudur ancak meyve büyüklügü ve kalitesinde bir farklilik olusmamaktadir.

Hastaligin  yayilmasinda vejetatif üretim materyali önemli rol oynamaktadir.

Mücadelesi

Kültürel islemler sirasinda kullanilan her türlü alet ve ekipmanlar agaçtan agaca geçerken %3’lük sodyum hipoklorid veya %2’lik sodyum hidroksit + %2’lik formalin solüsyonlari ile dezenfekte edilmelidir.

Her vejetasyon döneminde üretim materyali alinan ocaklar kontrol edilerek, hastalik belirtisi gösterenlerden üretim materyali alinmamalidir ve bahçeden çikarilarak yok edilmelidir.

Virüsün enfeksiyon kaynagi olabilecek yabanci otlar ve bahçe etrafindaki bulasik üzümsü meyveler ortadan kaldirilmalidir.

Hazirlayan : Ziraat Yük.Müh.Arzu Sezer

Il Genel Meclisi