Doğal afetlere karşı yeni kalkınma modeli

Dogal afetlere karsi yeni kalkinma modeli

Prof. Dr. Hüseyin Öztürk:

1962 yilinda Görele'de dogan Öztürk,1985’te Istanbul Üniversitesi Yer Bilimleri Fakültesi’nden mezun oldu.2005’te profesör olan Öztürk 25 yildir Istanbul Üniversitesi’nde çalisiyor.1994’te “Altin Çekiç Bilim Ödülünü” alan Öztürk, Istanbul Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksek Okulu Müdürlügü ve Istanbul Üniversitesi Senatörlügü yapti.Halen üniversitenin Maden Yataklari Jeokimya Anabilim Dali Baskani olarak çalisan bilim adami,iki dönemdir Jeoloji Mühendisleri Odasi Istanbul Sube Baskanligi’ni sürdürüyor.100’den fazla yerli ve yabanci arastirma makalesi, 5 kitap editörlügü bulunuyor.Istanbul’un ve Beykoz ilçesinin çevre sorunlari üzerine çalismalarini sürdüren Öztürk,Tuzla Gölü’nün tekrar canlanmasindan, Istanbul Bogazi’nda atik su aritma tesislerinin yapilmasi,deniz kirliligi,su kaynaklarimizin bozulmasi ve kirlenmesi,deprem ve afet yönetimi üzerine pek çok kampanya yapti.

Ülkelerin,illerin, ilçelerin hatta köylerin sosyolojik ve güvenlik esasli alt alanlara ayrilarak yönetilmesi bugün giderek geçerliligini yitirmektedir.Zira nüfus artisi ve doganin asiri tüketilmesi, bize yeni seyleri denememizi emrediyor.Yeni yaklasim,yeni model havzayi esas alan bir yönetim olacaktir. Bu yönetim seklinde afetlerden korunma, dogal kaynaklari sürdürebilir kullanma, ortak gelecek -sorumluluk bilinciyle halkin veya halklarin dayanismasi yönetime katilmasi ve nihayet kardesçe yasama mümkün olabilecektir.

RISKI AZALTMA

Dogal olsun yapay olsun,afet riskini azaltma,afete karsi savunma sistemi kurma,önlemleri alma, sorumluluklari belirleme,hazir olma ve durumu izleme havza bazli olabilir.Bu organizasyon -sorumluluk alani,yani bir havza,bir nehrin dogdugu   noktadan baslayip denize döküldügü yere kadar olan su toplama alanini kapsar.Yine bu havza içinde sel,heyelan,deprem,gaz  çökmesi gibi dogal afetler veya baraj yikilmasi,su kirliligi gibi insan kaynakli afetlere karsi mücadele -basari sadece  havzayi esas alan örgütlenmeyle saglanabilecektir.Çünkü dogal olsun yapay olsun,afet esas olarak havzayi izlemektedir.

Örnek verelim,Istanbul’da 2009 Eylül’ünde Ayamama Havzasinda yasanan sel felaketinin sebebi havza sahibinin kim oldugunun,havzadaki sorumlulugu kimin aldiginin bilinmemesiydi. Ayamama havzasinda,Ikitelli tir garajinda yasanan sel felaketi iki  derenin bulustugu yerde meydana geldi.Dere kolunun birisi askeri alan içinde kaliyordu ve sivil otoriteden habersiz burada bir gölet yapilmisti.Yagis sonrasi göletin patlamasiyla ortaya çikan su Basaksehir’den gelen sularla birlesmis,tir garajini  basmisti.Sorun askeri alan içinde bu göleti kimin,niçin ve hangi güvenirlikte yapildiginin bilinmemesiydi.Daha da önemlisi göletin havza için nasil bir risk olusturacaginin kaymakamindan valisine ve belediye baskanina kadar hesaplanip  degerlendirilmemesiydi.Havzayi iste bu nedenle bütüncül yönetmeliyiz.Havza içindeki her seyi dogdugu yerden bosaldigi yere kadar bütünlesik planlamali ve izlemeliyiz.

Ikitelli sel felaketiyle es zamanli Selimpasa ve Büyükçekmece havzalarinda da benzer felaketleri gördük.Büyükçekmece havzasinda yer alan baraj yönetimini yapamadik.Barajda sular yükseldiginde geç kaldik ve Çatalca sular altinda kaldi.Bu havzadaki tarimdan gelen kirleticilerle iliskili durumun ne oldugunu da tam bilemiyoruz.Selimpasa’da ise insaat atiklarini  yönetemedik oraya buraya kaçak dökülen molozlar menfezleri kapatti ve Selimpasa da sele davetiye çikardi.

Dogal kaynaklarin havza bazli yönetimi dogasinin geregidir.Basta su ve toprak olmak üzere dogal - yasam kaynaklari, dogasi geregi, havza bazli yönetime ihtiyaç duyar.Sularin eve temiz olarak ulastirma, bunlari arittiktan sonra derelere veya diger  alici ortamlara verme, su canlilarini koruma havza bazli planlamayi zorunlu kilar.Görülüyor ki yasam alanimiz havzalarla  sinirlanmistir.O halde biz de havza - havza yönetim modeline geçecegiz.Havza - havza ayrilip, havza sorumluklarimizi bilecegiz,havza - havza yardimlasacagiz,sorumluluk alacagiz ve yönetim süreçlerine katilacagiz.

Yetkililer de halk da olup biteni daha kolay izleyebilecek.Yani bu yönetimde isler daha kolay, daha ekonomik, daha katilimci  ve demokratik olacak.Bu sistemde en uzun irmak olan Nil Nehri artik Tanzanya’dan Misir’a kadar tek elden bütünlesik yönetilecek.Kizildag’dan dogan ve Karadeniz’e dökülen Kizilirmak Nehrinin havzasinda kalan bölge artik tek il olacak. Milletler bir havzayi kardesçe birlikte yönetecekler ve gelisecekler.Sonlarini bunu basarip basaramadiklari belirleyecek.Deniz kiyisindaki plaj isleten bir turizmcimiz de basarili havza yönetiminden olumlu etkilenecek.Havzasi dogru yönetilirse plajinin suyu da temiz olacak.Tarim ve diger kirleticilerin sudaki miktari, barajlarda saglikli balik- su canlisi üretimimiz, bunu tüketen halkin sagligi, yayla turizmi ve yaylalardaki yerlesimler,orman alanlari ve korunmasi,toprak kalitesi ve kaybi,ulasim ve kentlesme her sey havzayi izleyen bir merkezi agda kolayca görülebilecek.Sonuç olarak  havzalarimizin sahibini belirlemeliyiz.Bu artik DSI degildir ve daha üst düzeyde yeni bir yönetim sistemi gerekmektedir.Er ya da geç,kentlerimizin,ekonominin,halk sagliginin nihayet insan yasaminin sürdürülebilirligi havza bazli yönetim  basarisina bagli olacaktir.

milliyet