İran patatesi oyunu bozar mı?

Iran patatesi oyunu bozar mi?

Patates 5 lira olunca hükümet ithalat yapilacagini açikladi. Ithalatta en yakin adres Iran. Iran’da kilosu 50 kurus olan patates ithal edilince pazarda 1.5 TL’ye satilacak.

Üretim fazlaligi olmasina karsin patates fiyatinin 5 liraya çikmasi üzerine hükümet tedbir almak için kollari sivadi. Ekonomi Bakani Nihat Zeybekci, “Gida enflasyonunu düsürmek için patates ithalatini serbest birakacagiz” dedi. Zeybekci, enflasyona katkisi yüksek olan bazi ürünler için miktar bazinda ithalat izni verilebilecegini söyledi.

Bakan Zeybekci’nin açiklamasindan sonra gözler en yakin üretim bölgesi olan Iran’a çevrildi. Iran’da patatesin fiyati 50 kurus seviyesinde. Devletin Iran patatesinde vergi ve fon kesintilerini minimuma indirerek ithalata izin vermesi halinde pazarlarda patates fiyatinin 1.5 liraya kadar inebilecegi belirtiliyor. 

‘Ellerinde patlatacagiz’

Bakan Zeybekci, 2014’te kuru fasulye fiyatinin çok yükseldigini hatirlatarak, söyle konustu:

“Bu tam anlamiyla bir spekülasyondu. Türkiye’nin üretimi ve tüketimi belli. Gida Tarim ve Hayvancilik Bakanligi’na ithalat yetkisi verdigimiz anda fiyatlar degismeye basladi. Bir kilo bile fasulye ithal etmeden fiyatlar istedigimiz noktaya geldi. Patates fiyatlarinda da son 1 yilda ciddi artis var son iki ayda da bir spekülasyon var. Ihtiyaç duyacagimizi zannetmiyorum ama  hazirliklarimizi yaptik. Gerekirse, üreticinin elinden 1 liraya çikip, tüketicinin eline 5 liraya varan patatesi, eline alanlarin elinde patlatacak, onlara dünyanin kaç bucak oldugunu ögretecek noktaya gelmis bulunuyoruz.”

Bu konusuldugunda ‘Patates de ithal ettiler’ diyeceklerini anlatan Zeybekci, “Henüz daha o noktaya gelmedik. 4.5-5 miyon ton patates üretimimiz var ve bu rakam tüketimin çok üzerinde. Birilerini bunu speküle ediyor. Onlara derslerini verecegiz” dedi.

Bir hafta içinde fiyatlar düsecek’

Bakan Zeybekci,  Anadolu Ajansi’nin Editör Masasi’nda gündeme iliskin sorulari yanitlarken, Merkez Bankasi’nin yilsonu için öngördügü yüzde 9’luk gida enflasyonunun gerçekçi oldugunu söyledi. Zeybekci, “Ancak su andaki yüzde 14’lük gida enflasyonu tam anlamiyla spekülatif. Birileri seçimleri firsat olarak kullaniyor. Su anda mesela patates ile ilgili problem olmamasina ragmen patates fiyatlarindaki artisi hiç bir akil kabul etmiyor ama seçimlerin etkisiyle stok yapip piyasayi kontrol ederek bunu kullaniyorlar” dedi.

Bir hafta içinde patates fiyatlarinda beklentilerin çok üstünde bir düsüs görülecegini kaydeden Zeybekci, “Birçok yerden patates piyasaya girecek, sebze fiyatlarinda da piyasadan etki gelecek” diye konustu. Zeybekci, söyle devam etti:

“Bugün ortaya çikan enflasyon rakamlariyla yil sonu enflasyonunu öngörmek yanlis olur. Neden? bugün normal bir zaman degil. Bugün matematik degerler, spekülasyon ve seçim rahatsizligindan kaynaklanan degerleri tam bu noktada alip çarparsaniz enflasyonu yüzde 6.3 ya da yüzde 6.8’e gelebilir. Bu matematik olarak dogrudur ama siz bunu mayis ya da haziran ayi rakamlariyla aldiginiz zaman 2015 yili enflasyon hesaplamalari için çok daha farkli rakamlar ortaya çikacaktir.”

‘Ithalat yurtiçi üretimi bitirir’

Nigde Ziraat Odasi Baskani Veli Kenar, “Patates ithalatina gerek yok çünkü yeni sezon patates çikti. Adana ve Ödemis patatesi pazara indi. Bundan sonra diger bölgelerde de hasat baslar. Patates üretiminde bu yil yüzde 30 artis bekleniyor. Ithalat karari geç kalmis bir karar. Nisanda yapilsa olurdu. Yeni ürün piyasaya indi, fiyatlar artik normale döner” dedi.

Patates ithalati için en yakin ülkenin Iran oldugunu belirten Kenar, sunlari söyledi:

“Ithalat Iran’dan yapilabilir. Iran’da mal var ama ithalat yurtiçi üreticiler olarak bizi bitirir. Iran’dan gelecek patatesin maliyeti 50 kurus. Çünkü onlarda mazot, gübre, isçilik dert degil.”

Veli Kenar, “Tüccar mal vermiyor deniyor ama bugün itibariyle tüccarin da elinde mal kalmadi. Depolardaki patates de tükendi. Pazarda 2-2.5 liralik fiyat normaldir” diye konustu.

‘Spekülatif zamlari kooperatifler önler’

Türkiye Ziraatçiler Dernegi (TZD) Baskani Ibrahim Yetkin, “Tarladan çok ucuza alinan tarim ürünlerinin Çarsi pazarda 5-6 kat zamli satilmasinin önüne geçmek için kooperatiflerin devreye girmesi gerekiyor” dedi. Yetkin, söyle konustu:

“Tarim ürünlerindeki fiyat spekülasyonlarinin önüne geçmenin yolu, tarim ürünlerinin kooperatifler araciligiyla büyük sehirlerde pazarlanmasindan geçiyor. Maalesef kooperatifler sermaye yetersizligi nedeniyle bu organizasyonu yapamiyor. Bunun için tüm satis kooperatiflerinin önünün açilmasi lazim. 17-18 tane tarim satis kooperatifi var. Bu kooperatifler etkin bir sekilde çalisirsa fiyatlar normale döner. Ancak bu sekilde ürün fiyatlari düsürülebilir.”

Patates ithalati yapmanin dogru bir düsünce olmadigini kaydeden Yetkin, sunlari söyledi:

‘Ithalat dogru degil’

“Ithalata yönelmek kolaycilik. Ithalatla fiyatlari terbiye etmek dogu bir fikir gibi gelebilir. Ancak bu tedbir üretimi sekteye ugratir. Bugün patatesin fiyati artti, yarin baska bir ürünün artar. Fiyati artan her ürünü ithal mi edecegiz? Ithalat silahi en son yoldur. Bütün sorun üretici ile tüketici arasindaki fiyat farkinda. Üreticiden 1-1.5 liraya çikan patates çarsi pazarda 5 liraya satiliyor. Üretimden kaynaklanan bir fiyat artisi sözkonusu degil. Patateste yeni mahsül çikti, fiyatlar inmeye basladi”

Milliyet