Sayfayı Yazdır | Pencereyi Kapat | Resimleri Göster
Açıklama: Görele’li Şahin Uzun'un Görele ağzı ile ilgili sözlüğü
Kategori: Görele
Eklenme Tarihi: 30 Eylül 2016
Geçerli Tarih: 20 Nisan 2026, 00:53
Site: Görele Sol Platformu
URL: https://www.gorelesol.com/haber_detay.asp?haberID=23806
GÖRELE AGZI SÖZLÜGÜ
Görele’li Sahin
Uzun'un Görele agzi ile ilgili sözlügü
Daha önceki
yazilarimda Görele agzi üzerine 1974 yilinda yaptigim Istanbul Üniversitesi Ed.
Fak.Türkoloji bölümü bitirme tezimden söz etmis ve güncelleyerek yeniden
yayinlayacagimi bildirmistim. Bu çalismalarimin sona yaklastigini ve bitirmek
üzere oldugumu söyleyebilirim.
Kitabin adi: Görele agzi,metinler,derlemeler,Gramer ve sözlük’tür.
B u çalismalarimin
yayinlanmadan önce bazi bölümlerini tartismayi ve eklemek istenilen, unuttugum,
bilmedigim bazi sözcükleri de sizlerden ögrenebilecegimi düsündüm. Bir tane
bile yeni sözcük bulursam sevinecegim.
Kalici ve önemli
olmasi için önerileriniz ve eklemeleriniz çok yararli olacaktir.
Asagidaki satirlarda
''GÖRELE AGZI SÖZLÜGÜ' nün A ‘ dan G ye kadar baslayan sözcüklerini
göreceksiniz.
Sözcüklerin farkli
anlamlarina ve bu harfler ile kullanilan ve burada unutulmus, yada bilemedigim
sözcükler için ilavelerinizi bekliyorum.
Görele agzi ile ilgili
kitabimin gecikmesinin bir nedeninin de transkripsiyon (ÇEVIRIYAZI)
isaretlerinin basimindaki güçlükler oldugunu da belirtirim..Yöremize has ses ve
anlatim özelliklerinin yaziya dökülmesi için mevcut alfabemiz yeterli
degil.Örnegin e harfi normal ve kapali e olarak iki sekilde kullaniliyor.Nazal
ne denilen n harfinin Görele agzindaki söylenisini yaziya aktarmak normal
alfabe ile olanaksiz.Bu yüzden transkiripsiyon harflerine ihtiyaç var.
Elestiri ve
önerilerinizi bekliyorum. Ayrica burada yazilan sözcükler kitaplasirken özel
isaretlerle söylendigi gibi yazilmaya ve agizda kullanilan sekilde okunmasi
için gayret gösterilecegine de dikkatinizi çekerim.
AGA : Küçük kardes
veya kardes.Sevgi belirtmek için de kullanilir.
ABA : Abla,yada
kendinden büyük bayana söylenen hitap sözcügü.
ABA-ZIPKA : Bir çesit
mahalli giysi.Zipkanin pantolonu, baldirlar genis dizden asagisi dardir.
ACA : Acaba!
ACCUK : Azicik,çok az.
ABUL,ABRUL : Nisan
AFGURMAK : Istenmeyen
sekilde bagirmak,begenilmeyen sözlere karsilik hayvan sesi nitelemesi yapmak.
‘’AFGURMA,FENA YAPARIM’’
AFUR : Ahir,hayvan
barinagi.
AGAZA GITMEK :
Geceleyin lüks lambasi ve CEMEK denilen aletle çikilan balik avi.
AGILTI : Sulandirilmis
ayran.
AHACUK :
Iste,burada...
AGDA : Pekmezin
üzerinde biriken sari ile kahve rengi arasi tabaka.Özellikle dut pekmezinde
olur.
ALAF : Sik örtülü
bitki yapraklari . ''Al eline girebi ,kalk gidelim alafa'' Hayvanlara yedirmek
için kesilen yesil yaprakli küçük dallar.
ALAMUK : Bunaltici
sicak hava.Genellikle nemin az oldugu ,Günesin kapali oldugu havalar için
söylenir.
ALAVUZ : Yilisik,sözden
anlamayan,arsiz.
ALISMAK :
Tutusmak,alev alev yanmak. ''Ali amcanin sapotlugu alismis,...''
ALDAS : Sasirtmak,çalimlamak,yaniltmak.
ANDAL : Bataklik,bulanik
gölcük.''Andalda çok sazan baligi varmis.''
ANDIR : Hos
olmayan,sevilmeyen ya da istenmeyen seyler için söylenir. ''Andir galsin
sevdalik''.
ANNAK : Görülebilen
uzakça yer.
ANNAKLAMAK : Yüksekçe
bir yerden çevreyi kolaçan etmek.''Git bir annakla bakiim asamahallede kimse
varmi''
ANUK : Nane
ARDAF : Terbiyesi,egitimi
olmayan,yüzsüz kimse.
ARI : (ilk a uzun) Yön
belirtir.’’girandan aari ‘’
ARUK :
Beyazlamis,rengi solmus.
ASGANA : Mutfak.
ASAK : Yün egirmede
kullanilan EGERCEK'in alt kismindaki yuvarlak parça.bk.''.Domuzasagi.''
ARDIYE :
Sonuncu,özellikle çocuk oyunlarinda '' sen sift ben ardiye '' seklinde
kullanilirdi.
ATDAMAK : Sik
bitkilerin ve özellikle findik ocaklarinin ayiklanmasi isi.
ATBIBERI : Bir çesit
yesil ot.Özellikle dere kenarlarinda yetisir.
ATISLIK : Mutfakta
ates yanan yer,ocak basi.
AVU : Orman gülü
bitkisi.Görele civarinda genis bir yörede yetisir,odunluk olarak da
degerlidir.Avu ve Saravu adli iki çesidi sik görülür.
AVUZ : Inek
dogurduktan sonraki bir kaç gün içindeki sütten yapilan pelte.
ASAM : Aksam.
ASAMCAK : Aksam oldugu
zaman. ''asamcak camide görüselim'''
AYAMAK : Fidanlari
budayip düzetmek,ayirmak.
AYDAS : Küçük çocuklara
tacizde bulunan yasli kisi
AYAMA AD : Takma ad.
BAGA : Bana ‘’oragi
baga ver’’
BAGLAK : Kara denizde
egimli arazilerde ,araziyi düzeltmek için yapila küçük setler.
BALDIRAN : Agaçlik
yerlerin altlarinda yetisen ve saplari pisirilerek yenen bir bitki.
BANDIK : Misir
tarlalarinda misirlarin diplerinde yetisen yesil ot.Yemegi de yapilir.
BAZLAMA : Bugday
unundan Sac üstünde yapilan bir çesit çörek.
BAÇA : Findik bahçesi.
BASUK : Kisa
boylu,cüce. Genellikle kisa bolu topluca hanimlara ,olumsuz sözler söylenirken
kullanilir.
BAYAK : Demin,biraz
önce.
BANIM : Bir parça
ekmekle yenilecek kadar.
BAKIRAÇ : Bakirdan
veya alüminyumdan yogurt kabi.
BARABELLÜ :
Parapellum,tabanca.
BATMAN : Agirlik
ölçüsü.
BEK : Hizli
,sert,kati.
BEKITMEK : Hizlica
vurmak.''kafasina odunu bekittim''
BELERTMEK : Gözünü
irice açmak,sevimsizce bakmak.
BEZENE : Bezelye.
BERINNEMEK : Uykudan
irkilerek uyanmak.''yaylanin çimeninde oturdum serinnedim.Bayan geçti yanimdan
uykuda berinnedim.''
BILDIR : Geçen yil.
BIZIK : Kosma,siçrama.
BIZIKLAMAK :
Siçrayarak kosmak.Özellikle baharda otlamaya çikan genç danalar biziklayarak
kosar.
BILE : Birlikte
BILECAN : Falci,kayip
bilen ,gelecegi bildigi söylenen.
BILLEMEK : Biriktirmek,bir
araya getirmek.
BILEKI : Ekmek kabi,misir
ekmegi pisirilen içi oyuk tas.
BOSTAN :
Hiyar,salatalik.
BOGUSAK : Çiftlesmek
isteyen hayvan.
BÖGÜLCE : Börülce,fasulye.
BÖCÜK : Böcek.
BOKUÇ : Küçük,yuvarlak
taslarla oynana oyun.
BÖÖN : Bugün
BUCAKLIK :
Mutfak,yemek yapilan yer.
BUN : Sikinti
BUYMAK : Üsümek
BÜRÜNCEK : Bas örtüsü.
BOYUNA : Sürekli,devamli
CAMADAN : Yün ve kildan
dokunan desenli sirt çantasi
CAPLAMA : Bahçe
kenarlarina yapilan agaçtan engel. Genellikle yarilmis agaç kullanilir.
CAHT ETMEK : Bir
konuda sonuna kadar direnip,yapmak.
CAMISIGI : Camli gaz
lambasi.
CAYDAK :
Çiplak,örtüsüz.
CANAK : Saganak yagmur
CECIM : Kilim
CERLEMEK :
Bagirmak,azarlamak
CEMEK : Geceleri
derede balik avlamak için yapilmis alet.uzun bir sopanin ucunda agzi çatalli
bir alet
CEMBER : Bas örtüsü.Kesan’in
altina giyilir.
CEMILE : Camdan bilye.
CENNIK : Yayla
olmayan,yerlesim yeri. ‘’yayla ,cennik bir oldu’’
CIDIK : Kus avlamak
için yapilan tuzak
CIBACI : Ot yataga doldurulan
kuru ve küçük otlar.
CIFDIR : Becerikli
CIBBAN : Alkis
CIBARTMAK : Kesilmis
agaç dallarinin küçük yan dallarini tek tek kesmek.
CIBARTDAMAK :
Bahçelerdeki zararli ve lüzumsuz bitkileri ayiklamak.
CIMBIS : Eglenceli
CIRITTA : Kizgin yagda
pisirilen hamur tatlisi
CIRMAK : Pençe
CINGAN : Çingene
CIVIZ : Oyunbozan
CIBIL : Derin olmayan
su,dibi görünen
CIYMUK : Çatal
CICIK : Meme
CINIBIZ :
Kurnaz,üçkagitci
COLAP : Üzüm,dut gibi
meyvelerin haslanmis posasi.
CÖBRE : Colap’in
süzülmüsü
CUHAR : Findik zamani
görülen humma gibi bir hastalik.
CUKHARLAMAK : Ishal ve
atesle hasta olmak.
CÜCÜK : Yavru kus veya
kümes hayvani
ÇABULA : Bir çesit
ayakkabi
ÇANGAL : Özellikle
fasulyeye dikilen uzun sopa.
ÇAYTAK : Aksayarak
yürüyen
ÇARA : Döllenme zamani
hayvandan gelen sivi.
ÇATMA : Ahsap evlerde iki
odayi ayirmak ta kullanilan tahta perde
ÇAKAL YAGMURU : Ince
ince yagan yagmur.
ÇAKILDAK : Dere
kenarinda ufak taslar..Olmamis meyve için de kullanilir
ÇARUK : Çarik
ÇALPAMAK : Çalkalamak,karismasini
saglamak.
ÇATMAK : Kavga etmek
için,laf söylemek.
ÇASU : Çarsi
ÇARPI : Özellikle ceviz
dökmeye yarayan uzun sopa
ÇAVMAK : Günes dogmak
ÇEBIÇ : Küçük keçi
ÇEÇ : Kabugundan
soyulmus findik
ÇEKMEN : Basa takilan
üstlük.’’yagmur yagiyu ,yagmur.Al basina çekmeni’’
ÇEF : Bir çesit bodur
bitki
ÇELLEMEK : Üsümek
ÇENTI : Küçük bez
çanta
ÇENCIK : Kapi mandali
ÇENTEMEK : Yontmak
ÇIRAKMAN :
Yarmaçalarin korunmasi için yapilan yigin,üzerine lamba konulan tabla.
ÇIKMAGINA GETIRMEK :
Denk getirmek.’’çikmana getürdü,avladi’’
ÇINGIL : Bir cins erik
ÇIGIRMAK : Bagirip
feryat etmek.
ÇIRTLIK KUSU : Serçeye
benzer küçük kus
ÇIRPMAK : Budamak
ÇITLAK : Ates
parçasi.kor
ÇITIRUK : Bir cins
agaç
ÇITIL :
Kurumus,karismis bitki örtüsü.Dolasmis ip
ÇILPAN : Samar,tokat
ÇIT : Ev önündeki
tarla
ÇIRNIK : Küçük boyda
kayik
ÇINAMAK : Çignemek
ÇORT : Dikenlik
ÇOMURTMAK : Koparip
sikmak
ÇÖGÜR : Misir sapi
ÇÖTÜRE : Sepet
ÇUL TAKMAK : Oyunda el
kazanmak
ÇÖPÜR : Keçi kilindan
yapilan çorap,torba
ÇÖTEN : Örülmüs
çubuktan misir deposu,dereye yapilan balik tuzagi
ÇÖTÜRE : Sepet cinsi
ÇOTANAK : Birkaçi bir
arada findik (topur)
ÇINAMAK : Çignemek
,üzerine basip ezmek.’’Çocugu araba çignamis’’
ÇI-ÇI ÇIIRMAK : Avaz
avaz bagirmak
DALDA : Yagmurdan
korunmali yer.
DARI : Misir
DALAMAK : Köpekleri
avlarini parçalamaya alistirmak.Bir anda isirip kaçmak.
DASTAR : Bir cins
dokuma yer örtüsü.Kilim
DADDUK : Tatli,sekerli
DAVUN : Veba. ‘’Davun
ye’’,diyerek azarlama anlaminda da kullanilir.
DAYANÇI :
Payanda,destek
DEBERTMEK :
Karistirmak.
DEGMEN : Degirmen.
DEPEBIZIK : Takla
DEPÜK : Islak
olmayan,temiz yer.
DEYDAA : Iste orda.
(deyha)
DEKMÜK : Tekme.
DIBIÇ : Meyvenin sap
kismi. Kiç .Ayrica hakaret sözü olarak ta kullanilir.’’dibiç agizli’’
DIGIL : Yavasça
DIGILLAMA : Bilye
oyununda egimden istifade yavasça yuvarlama.
DINGIL : Bir sapa bagli
ve sallanan esya ya da bitki.
DIRMAÇ : Yün ve kildan
yapilan ve yük tasimakta kullanilan genisçe ip.
DIBIR : Kiç
DIVILDAK : Küçük
yuvarlak meyve veya yumru sebze. ‘’elmalar divildak’’
DIBEK : Bulgur yapilan
içi oyuk tas.
DIBLE : Çesitli sebzelerden
yapilan yöresel yemek
DIM : Bir çesit bilye
oyunu
DIKIN : Findik fidesi
DIZLIK : Don
DISE : Degirmen
tasinin çentikleri
DISEMEK : Degirmen
tasini çekiçle çentikli hale getirmek. ‘’degirmen döne döne ,yidiya disesini ‘’
DINELMEK : Ayaga
kalkmak
DOBIÇ : Kisa boylu
sisman
DOMAL : Barbunyaya
benzer fasulye
DOMUZASAGI : Kökleri zehirli
ve yuvarlak bir bitki.Bazen balik avlamakta kullanilir
DONAM : Balikçilikta
takim
DOMBAK : Kestane.Kaba
içi bos
DOZIRIK : Cevizin içi
oyularak yapilan firildak
DÖSEME : .Bir cins
lahana yemegi
DÖNDERME : .Hamsi ve
fasulyenin tavada misirla yapilan kizartmasi
DÖNEK : Derelerde
özellikle derin yerlerde suyun anafor yaptigi yer
DÜDEK : Olgunlasmamis
meyve.Meyveleri patlangaçta kullanilan bitki
DÜVE : Genç inek
EBRÜK : Yipranmis
EBRÜMEK : Yipranmak,eskimek
EGEN : Gövde,Üst -bas
EBE : Büyük
anne,nine.Dogum yaptiran kadin
ECÜNNÜ : Cin
EGEZLENMEK : Girgira
alinmak
EGERCEK : Yün egirme
aleti
EKENEK : Ekilecek,ekilmeye
elverisli yer,tarla
EKMEK ETMEK .Ekmek
yapmak
ELAVI : Çiplak elle
yapilan balik avi
ELAVINA : El yordami
ile
EMEN : Kale,nokta.
‘’Hasim ! emeni bekle’’
ELMEK : Bir elin
aldigi kadar,tutam
ENEKE : Oyunda
kullanilan bir terim.
ESSAH : Sahi,gerçek
EHEM : Küs olunan kisi
EME : Ama
ERINMEK : Cani yapmak
istememek.
EVMEK : Acele etmek.
ESGÜN : Yasli,kart
ESMEK : Kazmak
ESÜN : Misir ekmegini çevirmede
kullanilan sapli alet
EVCÜK : Çocuk oyununda
ev
EVZA : Kibrit
EYLENMEK : Mola
vermek. ‘’biraz elen ,yoruldum’’. Y harfi belli belirsiz söylenir.
EYVERMEK : Çagirmaya
karsilik,sesle yanit vermek. ‘’çariim çaariim,bi eyvermiyu’’
FASIRTI : Su sesine
benzer ses,parazit
FAKIRTI : Gürültü
FAKIFAKI : Kaynayan
suyun sesi
FASIRATMAK : Sokmak,delmeye
ugrasmak
FERIK : Genç tavuk
FERIK ELMASI : Bir
cins elma
FER : Isik
FESEL : Yaramaz,afacan
FIRAKLI : Çubuktan
örülen engel,korumalik
FINNURI : Camsiz
petrol lambasi
FISIRTMAK : Firlatmak,uzaga
atmak
FISGI : Bok,diski
FIDIL : Küçük
fidan,lambanin fitili
FILISBIT : Agzina
kadar dolu (çuval,selek)
FOLTAK .Gevsek,bol
FÖSÜK : Konusurken anlasilmayan
kimse,bozuk konusma
FODUL : Dik
kafali,itirazci
FOL : Yumurtanin
kümeste sürekli durani
GABALAK : Bir cins
genis yaprakli ot
GABAN : Tasli
toprakli,bayir tarla
GABARTDAK : Yesil
düdek halinde incir.
GABIYET : Kabahat,suç
GALEMLIK : Baca
GALUK : Evde kalmis
GAKMAK : Kalkmak
GAMIT : Olumsuzluk
anlatan takma ad
GAMBALAK : Iri toprak
veya tas parçasi
GAMBAK : Çiplak,kel
‘’gambak gafali adam’’
GANDAK : Özensiz
dikis,tegel
GANDAKLAMAK : Tutturmak,tegellemek
GANDAZ : Kekeme
GARGALAK : Selle gelen
odun,dal parçalari
GARUK : Toprak
set,misir sapi
GARAMUK .Içi bos,
hastalikli findik
GARIMAK : Degirmen
tasinin dislerinin düzlesmesi.’’bizim demen dasi garimis’’
GARIGEN : Bir çesit
agaç,disbudak
GAS : Uçurum
GANTAR : Agirli
ölçüsü,’amcamin 20 gantar fidigi olur’’
GATIK : Ayran
GASIT : Kasten
GASITTAN : Yalandan
GAVSUL : Findigin
kabuklu hali
GAYBANA :
Istenmeyen,kötü,yakisiksiz
GAYGANA : Tuzlu hamsi
ve unla yapilan yemek
GATIROTU : Bir çesit
bitki,kaktüs
GAVUNÇ : Cinsel
organin darbe sonucu sismesi
GAVUNÇ OLMAK :
Beklemekten sikilmak
GAYTARMAK :
Sivismak,kaçmak
GIRMAK : Koparmak,üzmek
GAZEL .Kuru agaç
yapragi
GARABAZAR : Asagi
yukari,eh iste o kadar
GARPISMAK :
Oynasmak,güresmek
GELEK : Yaprak
GECIN : Fasulye dis
kabugu,samani
GEÇEK : Merdiven
GELBERI : Tirmik
GENDEME : Kalin
çekilmis misir
GELDER : Agaçtan
yapilmis hayvan yal kabi
GEVGENE : Bir tarafi
killi battaniye
GENELIK : Defalik,böylelikle
GERO : Dal çekmekte
kullanilan çengelli sopa. (gerevu)
GI : Kiz,hanimlara
hitap sözü.
GILIK : Misir ekmegi sacinda
ortadaki en küçük ekmek
GIMILGIMIL : Çok
yavas,uyuz
GINDIRA: Hasir yapmada
kullanilan uzun yaprakli ot
GINUK : Utanmaz,arsiz
GIRBIÇ : Kurbaga
GIRNAP : Kenevirden ip
GIRAN : Iki yamacin
kesistigi yerdeki düzlük
GILDIR GIBIÇ : Ise
yaramayan seyler,önemli olmayan esya
GIRS : Cimri
GISIRUK : Kuytu,dar
GIBIÇ GEÇMEK : Denk
getirememek,oyunda uska geçmek
GICIMUK OLMAK :
Kizismak,içi kaynamak
GICIRUK KAPI : Tahta
ve dallardan yapilan,ses çikaran bahçe kapisi
GILMUÇ : Küçük agaç parçasi.’’ayagima
gilmuç batti’’
GIDIK SEPET : Küçük
örgü sepet
GIRKLIK .Koyun kirpma
makasi
GIÇMUK .Tekme,katir ve
esek için daha çok kullanilir
GIYNAK : Üzüm
salkiminin küçük dallari ‘’bir giynak üzüm ver’’
GIRINMEK :
Yüklenmek,ise baslamak
GIREBI : Agzi düz ucu
kivrik balta
GIRINTI : Agzi oarak
gibi alet (kirintu)
GOLLUK : Kola ve omuza
takilarak tasinan torba
GOBUZLANMAK :
Övünmek,sisinmek
GODESBANA : Becerikli
GOMIT : Derede yasayan
kaya baligi
GOSAMA : Bir avucun
alabildigi kadar
GOVERMEK :
Salmak,salivermek
GOPCA : Dügme
GOT : Taneli meyve ve
tahillari ölçmeye yarayan kap
GOZAK : Ham,olmamis
meyve
GORUK : Içi bos,çürük
GOPÇA : Kopça,dügme
GONDURA : Bilye
oyununda bir terim
GÖG : Yesil,olmamis
GÖGÜSLÜK : Ilkokul
önlügü.
GÖGSÜGIZIL : Serçeye
benzer bir kus
GÖGEK .Yesil ceviz
meyvesi
GÖNÜMEK : Meyvelerin
çürümeden,kahverengi olup yumusamasi
GÖRGÜLÜK : Ibret
alinacak olay
GÖRGÜLÜK GÖRMEK :
Ibret alinacak sey görmek
GÖLMEÇ : Küçük su
birikintisi
GUVAK : Saçtaki kepek
GUDURUK :
Azgin,kudurmus
GULUBECEK : Perde
ayakli kus (karabatak)
GURUSGA : Masrapa
GUSLUK : Sabahin erken
saatleri
GUYTAK : Çukur ,derin
olmayan su.
GUSANA : Kushane
tencere
GUVALAK : Baykus
GUVALDAMA : Topuguna
basarak,alelacele giyilen ayakkabi
GUZ : Günesin ögleden
sonra vurdugu yerler
GÜBBEK :
Tombul,sevimli
GÜDÜNE : Misirin
taneleri alindiktan sonra kalan koçani
GÜLLÜK : Egrelti otu
GÜVENEK : Iri sinek,ineklerde
kan içerek beslenir
GÜBÜR : Toz kirinti
parçalari
GÜPECEK : Güp diye ses çikararak
eposta : sahin@uzun.name