Sayfayı Yazdır | Pencereyi Kapat | Resimleri Göster
Açıklama: OHAL kamu çalışanlarını nasıl etkileyecek?
Kategori: Ekonomi-Çalışma Hayatı
Eklenme Tarihi: 25 Temmuz 2016
Geçerli Tarih: 20 Nisan 2026, 03:05
Site: Görele Sol Platformu
URL: https://www.gorelesol.com/haber_detay.asp?haberID=23429
OHAL Isçileri nasil
etkileyecek?
2935 sayili Kanunda
dogrudan çalisma hayatini ilgilendiren iki adet hüküm bulunmaktadir. Bunlardan
birincisi tabii afet, yaygin salgin hastalik nedeniyle olaganüstü hal
uygulamasi halinde alinacak tedbirler altinda düzenlenen çalisma yükümlülügüdür.
Kanunun 8. Maddesine göre;
- Tabii afet ve
tehlikeli salgin hastaliklar sebepleriyle olaganüstü hal ilan edilen bölgelerde
bulunan 18 - 60 yaslari arasindaki bütün vatandaslar, olaganüstü hal sebebiyle
kendilerine verilecek isleri yapmakla yükümlü kilinmislardir.
- Görevlendirmelerde;
is mevzuatinin çalistirma yasagi ile ilgili hükümleri çalistirilacak kisilerin
yas, cinsiyet, saglik, meslekleri, mesguliyetleri ve sosyal durumlari ile aile
ve bakima muhtaç yakinlari gözönünde bulundurulacaktir.
- Isçi ihtiyaçlarinin
karsilanmasinda ve kuruluslar arasindaki isçi naklinde, Türkiye Is Kurumu (ISKUR)
teskilatindan yararlanilir.
- Gerekli görülen
hallerde çalisilan isyerlerinde gündüz ve gece çalismalarinda günlük is
saatleri, islerin niteligine ve ihtiyaç derecesine göre artirilabilecek; Hafta
Tatili Kanunu, Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkinda Kanun, Ögle Dinlenmesi
Kanunu, hükümleri kismen veya tamamen uygulanmayabilecektir.
- Çalisma
yükümlülügünün uygulanmasinda kuruluslarin görev ve hizmetlerinin aksatilmamasi
ve yükümlülerin mesleki faaliyetleri gözönünde bulundurulacaktir.
-OHAL sürecinde isçi
çikarmak yasak mi? Isverene bir müdahale olabilir mi? Çalisanlar hangi durumda
isten çikarilamaz?
Anayasa ile kurulan
hür demokrasi düzenini veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldirmaya
yönelik yaygin siddet hareketlerine ait ciddi belirtilen ortaya çikmasi veya
siddet olaylari sebebiyle kamu düzeninin ciddi sekilde bozulmasi halinde
olaganüstü hal söz konusu oldugunda uygulanabilen isçi çikarma yasagidir. Son
alinan olaganüstü hal karari da bu nedenle alinmis olmasi nedeniyle bu
düzenlemeye göre hareket edilebilmesi mümkündür. Yukarida anilan KHK böyle bir
düzenleme olmamakla birlikte çikarilacak baska bir KHK ile isçi çikarma yasagi
getirilebilir. Kabaca isçi çikarma
yasagi dedigimiz uygulama Kanunun 11. Maddesinin n bendinde yer almaktadir.
Yapilan düzenlemeye göre;
- Isçinin istegi,
- ahlak ve iyi niyet
kurallarina uymayan haller (4857 sayili Is Kanununun 24 ve 25. Maddelerinde
düzenlenmistir)
- saglik sebepleri
((4857 sayili Is Kanununun 24 ve 25. Maddelerinde düzenlenmistir),
- normal emeklilik ve
- belirli süresinin
bitisi nedeniyle is sözlesmesinin sona ermesi veya feshi disinda kalan hallerde
isçi çikartma, ilgili isverenin de durumunu dikkate alarak üç aylik bir süreyi
asmamak kaydiyla izne baglanabilir veya ertelenebilir.
Ancak anilan KHK buna
iliskin bir düzenleme bulunmamaktadir. Bu nedenle simdilik isçi çikarma yasagi
söz konusu degildir. Gerektiginde isçilerin iste çikarilmasi normal seyrinde
devam edebilecektir. Fakat dedigimiz üzere her an aksine bir KHK çikarilabilir.
Bu uygulama en son
1980 darbesi sonrasinda söz konusu edilmistir. O dönemde illerde valiliklere
taninan bu yetki, Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi Is Müfettislerinin
hazirlayacagi uygunluk raporuna göre illerde kurulan kurullarda
degerlendirilmis ve alinan nihai ve isverenleri baglayici kararlar çerçevesinde
uygulanmistir.
3. Çikarilan KHK
incelendiginde, görülmektedir ki; isçilik kavrami isçinin ayni zamanda kamu
görevlisi olmasi kapsaminda degerlendirilmistir. KHK nin 4. Maddesinin (f)
bendine göre 657 sayili Kanun ve KHK nin 3. Maddesinde belirtilenler hariç
olmak üzere (ki, bunlar yargi mensuplaridir) diger mevzuata tabi her türlü
kadro, pozisyon ve statüde (isçi dahil) istihdam edilen personelin, ilgili
kurum veya kurulusun en üst yöneticisi baskanliginda bagli, ilgili veya
iliskili bakan tarafindan olusturulan kurulun teklifi üzerine ilgisine göre
ilgili bakan onayiyla; ve (g) Bir bakanliga bagli, ilgili veya iliskili olmayan
diger kurumlarda her türlü kadro, pozisyon ve statüde (isçi dahil) istihdam
edilen personelin, birim amirinin teklifi üzerine atamaya yetkili amirin
onayiyla kamu görevinden çikarilmasi olanaklidir.
B) Olaganüstü halin
kisaca devlet memuru olarak adlandirdigimiz kamu çalisanlari nasil etkileyecegi
ise yine Kanun hükümlerine ve KHK hükümlerine göre asagida maddeler halinde
sunulmustur.
1. Olaganüstü hal
ilani ve KHK hükümlerine göre özel ve ayri bir personel kanununa tabi askeri
sahislar, yüksek ögretim mensuplari, yüksek yargi mensuplari ve diger kamu
görevlilerine bu kanunlarin bahsettigi tüm koruyucu hükümler devre disi
kalmistir.
2. Buna göre anilan
kamu görevlilerinin isten çikarilmasi veya memurlugunun sona ermesi anlamina gelen
kamu görevinden çikarma islemi basitlestirilmis ve hizlandirilmistir.
3. Bunun için aranan
sart ise kamu görevlisinin terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca
Devletin milli güvenligine karsi faaliyette bulunduguna karar verilen yapi,
olusum veya gruplara üyeligi, mensubiyeti veya iltisaki (birlesmesi) yahut
bunlarla irtibati oldugu degerlendirilmesidir. Dikkat edilirse durum herhangi
bir terör örgütü ile sinirli tutulmamistir. Ayrica mahkeme karari, disiplin
sorusturmasi veya benzeri bir tespit vesikasi da aranmamistir.
4. Bu hususlar KHK nin
3 ve 4 üncü maddelerinde ele alinmistir. Anilan 3. Madde özellikle yargi
mensuplari ilgilendirmektedir. Yapilan düzenlemeyle Anayasa Mahkemesi,
Yargitay, Danistay ve Sayistay daire baskan ve üyeleri konu edinilmistir. Buna
göre terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenligine
karsi faaliyette bulunduguna karar verilen yapi, olusum veya gruplara üyeligi,
mensubiyeti veya iltisaki yahut bunlarla irtibati oldugu degerlendirilen Anayasa
Mahkemesi üyeleri hakkinda Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun salt çogunlugunca;
Yargitay daire baskani ve üyeleri hakkinda Yargitay Birinci Baskanlik
Kurulunca; Danistay daire baskani ve üyeleri hakkinda Danistay Baskanlik
Kurulunca; hâkim ve savcilar hakkinda Hâkimler ve Savcilar Yüksek Kurulu Genel
Kurulunca ve Sayistay meslek mensuplari hakkinda Sayistay Baskaninin
baskanliginda, baskan yardimcilari ile Sayistay Baskani tarafindan belirlenecek
bir daire baskani ve bir üyeden olusan komisyonca meslekte kalmalarinin uygun
olmadigina ve meslekten çikarilmalarina karar verilecektir. Görevlerine son
verilenlerin silah ruhsatlari ve hususi damgali pasaportlari iptal edilecek ve
bu kisiler oturduklari kamu konutlarindan veya vakif lojmanlarindan onbes gün içinde
tahliye edileceklerdir. Anlasildigi üzere yüksek yargi mensuplari disinda kalan
hakim ve savcilar hakkinda özellikle bir karar alinmamistir. Bunlar hakkinda
HSYK kararlarinin yeterli sayildigi kabul edilebilir.
Ayrica KHK nin
yürürlüge girdigi tarihte adli ve idari yargi hâkim ve savci adayi olarak görev
yapanlar, adaylikta geçirdikleri süreye bakilmaksizin Adalet Bakanliginin
teklifi üzerine Hâkimler ve Savcilar Yüksek Kurulunca meslege kabul edilmeleri
halinde, hâkimlik ve savcilik meslegine atanabileceklerdir.
OHAL kamu çalisanlarini nasil etkileyecek?
5. KHK nin 5.
Maddesinde ise askeri sahislar, yüksek ögretim mensuplari ile diger kamu
görevlileri hakkindaki düzenlemeler yer almaktadir. Yapilan düzenlemelerle
genel olarak bu kisilerle ilgili koruyucu kanun hükümlerinin devre disi kaldigi
görülmektedir. Buna göre, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca
Devletin milli güvenligine karsi faaliyette bulunduguna karar verilen yapi,
olusum veya gruplara üyeligi, mensubiyeti veya iltisaki yahut bunlarla irtibati
oldugu degerlendirilen;
- 926 sayili Türk
Silahli Kuvvetleri Personel Kanununa tabi personel, ilgili Kuvvet Komutaninin
teklifi, Genelkurmay Baskaninin inhasi, Milli Savunma Bakaninin onayi,
- 2803 sayili Jandarma
Teskilat, Görev ve Yetkileri Kanununa tabi personel Jandarma Genel Komutaninin
teklifi, Içisleri Bakaninin onayi,
- 2692 sayili Sahil
Güvenlik Komutanligi Kanununa tabi personel Sahil Güvenlik Komutaninin teklifi
ve Içisleri Bakaninin onayi,
- Milli Savunma
Bakanina bagli personel Milli Savunma Bakaninin onayi,
- 2914 sayili
Yüksekögretim Personel Kanununa tabi personel, Yüksekögretim Kurulu Baskaninin
teklifi üzerine Yüksekögretim Kurulunun karariyla,
- Mahalli idareler
personeli, valinin baskanliginda toplanan ve vali tarafindan belirlenen kurulun
teklifi üzerine Içisleri Bakaninin onayiyla,
- 657 sayili Devlet
Memurlari Kanunu ile bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinde
belirtilenler hariç (yüksek yargi mensuplari) diger mevzuata tabi her türlü
kadro, pozisyon ve statüde (isçi dahil) istihdam edilen personel, ilgili kurum
veya kurulusun en üst yöneticisi baskanliginda bagli, ilgili veya iliskili
bakan tarafindan olusturulan kurulun teklifi üzerine ilgisine göre ilgili bakan
onayiyla,
- Bir bakanliga bagli,
ilgili veya iliskili olmayan diger kurumlarda her türlü kadro, pozisyon ve
statüde (isçi dahil) istihdam edilen personel, birim amirinin teklifi üzerine
atamaya yetkili amirin onayiyla kamu görevinden çikarilacaklardir.
Bu düzenlemeden
anlasildigi kadariyla dogrudan özel bir personel kanununa tabi olan kamu
görevlileri hakkindaki islemler basitlestirilmis ve hizlandirilmistir. Ancak
KHK düzenlemesinden anlasilan özel bir personel kanununa tabi olmayan kamu
görevlileri hakkinda 657 sayili Kanun hükümlerine göre hareket etmek
gerekmektedir.
Ayrica bu düzenleme
uyarinca görevine son verilenler bir daha kamu hizmetinde istihdam
edilemeyecek, dogrudan veya dolayli olarak görevlendirilemeyecek; görevinden
çikarilanlarin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon,
yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeligi ve sair görevleri de
sona ermis sayilacaktir.
Yine bu düzenlemede
sayilan görevleri yürütmekle birlikte kamu görevlisi sifatini tasimayanlar hakkinda
da bu hükümler uygulanacaktir.
Yine, bu maddeye göre
görevlerine son verilenlerin silah ruhsatlari ve pilot lisanslari iptal
edilecek; bu kisiler oturduklari kamu konutlarindan veya vakif lojmanlarindan
onbes gün içinde tahliye edileceklerdir. Ayrica bu kisiler özel güvenlik
sirketlerinin kurucusu, ortagi ve çalisani da olamayacaklardir.
Madde kapsaminda kamu
görevi sona erdirilen personele ait kadro ve pozisyonlara, Merkezi Yönetim
Bütçe Kanunu ve diger mevzuattaki kisitlamalara tabi olmaksizin Bakanlar
Kurulunca belirlenecek sayida kadro ve pozisyon için atama yapilabilecektir.
-OHAL durumunda çalisan veya isveren için geçerli olabilecek
bir yasa var midir?
Özel bir kanun
bulunmamaktadir. Kanunda yer alan ve yukarida belirtilen iki düzenlemenin
disinda KHK ile yeni düzenlemeler getirilebilir; mevcutlar kaldirilabilir, bazi
yasaklar öngörülebilir.
-Olaganüstü hal
durumunda çalisma hayatini etkileyebilecek durumlar nelerdir? (isveren-isçi
olarak)
Olaganüstü hal nedeni
dogrudan çalisma hayatini ilgilendirebilir. Örnegin tabii afet, yaygin salgin hastalik,
ekonomik bunalim veya siddet olaylari nedeniyle olaylarin gelisimine göre
çalisma hayatini ilgilendiren kararlar her an alinabilir.
-Isverenlerin isçi aliminda farkli süreç isletilir mi?
Genel olarak
isletilmez. Sadece tabi afet veya salgin hastalik nedeniyle olaganüstü hale
karar verilmisse isçi alim islemlerini ve isçi nakillerinin kotarilmasinda
ISKUR teskilatinin (Il Müdürlükleri) kullanilmasi zorunludur.
-Toplu sözlesmeler askiya alinabilir mi?
Buna iliskin olarak
Kanunda özel bir düzenleme yoktur. Ancak 1402 sayili Sikiyönetim Kanununun 3/f
maddesine göre sikiyönetim komutaninin grev, lokavt yetkilerinin
kullanilmasini, irade beyani, referandum gibi sendikal faaliyetleri sürekli
olarak durdurma veya izne baglama yetkisi mevcut oldugundan sikiyönetim halinde
bir sendikal faaliyet olan toplu is sözlesmesi imzalanmasi sürecine bir
müdahale söz konusu edilebilir. Yahut 1980 darbesi örneginde oldugu üzere toplu
is sözlesmesi imzalanmasi sürecinin sakincalarindan kaçinmak amaciyla Bakanlar
Kurulu karari uyarinca 6356 sayili Toplu Is Sözlesmesi Grev ve Lokavt Kanununun
40. Maddesi uyarinca tesmil uygulamasina gidilebilir. Ancak deginildigi üzere
olaganüstü halin toplu is sözlesmelerinin ertelenmesini yahut bagitlanmasinin
engellenmesi vb. bir uygulamaya gidilmesini gerektirecek bir hali yasada yer
almamaktadir.
Fakat bunun yaninda
Olaganüstü Hal Kanununda yer alan bir diger olaganüstü hal nedeni agir ekonomik
bunalim oldugundan ve konuyla ilgili Kanunun 10. Maddesinin, bakanlar kuruluna
ekonominin düzenlenmesi ve iyilestirilmesi amaci ile mal, sermaye ve hizmet
piyasalarini yönlendirici; vergi, para, kredi, kira, ücret ve fiyat
politikalarini belirleyici ve çalismaya iliskin her türlü tedbir ve
yükümlülüklerin tespiti, tanzimi ve takibi konularinda KHK çikarilabilme
yetkisi vermesi bir arada düsünüldügünde çikarilacak bir KHK ile toplu is
sözlesmelerinin uygulanmasinin ertelenebilecegi akla gelmektedir. Fakat bunun
için deginildigi üzere olaganüstü hal kararinin neden alindigi önemlidir. Deginildigi
üzere Kanunda üç türlü olaganüstü hal nedeni vardir. Toplu is sözlesmelerinin
uygulanmasi sadece agir ekonomik bunalim halinde akla gelebilmektedir.
Bunun yaninda toplu is
sözlesmelerinin imzalanmasi asamasinda yasanabilecek bir grev dalgasi ve bunun
sebep olabilecegi siddet nedeniyle olaganüstü hale gidilirse bu durumda toplu
is sözlesmelerinin yüksek hakem kurulunca bagitlanmasi yahut baska bir toplu is
sözlesmesinin tesmil yoluyla uygulanmasi söz konusu olabilir. Nitekim 1980
darbesi döneminde tesmil uygulamalarina gidilmistir.
-Olaganüstü hal durumlarinda kidem tazminati konusunda bir
düzenlemeye gidilir mi?
Yukarida da
deginildigi üzere olaganüstü hal nedeni önem tasimaktadir. Kidem tazminati
olgusu para ile ilgili oldugundan ancak agir ekonomik bunalim nedenli bir
olaganüstü hal uygulamasi olur ise kidem tazminatlarinin askiya alinmasi akla
gelebilir. Örnegin 1980 darbesi sonrasi ilgili hüküm degistirilerek özellikle
kamuda toplu is sözlesmeleriyle kötü niyetli ve çok yüksek tutarli kidem
tazminati ödemelerinin önüne geçebilmek amaciyla kidem tazminati tavan tutar
uygulamasi getirilmistir. Bu düzenleme halen yürürlüktedir.
-Bu süreçte çalisanlarin izin-mesai süreleriyle ilgili bir
düzenleme olabilir mi?
-Çalisanlarin OHAL
durumunda yurtdisina çikmalariyla ilgili bir düzenleme olur mu?
Olabilir. Yurtdisina
çikis kaldirilabilir veya izne baglanabilir. Nitekim özellikle kamu çalisanlari
için halen uygulama halindedir.
-Haklarinda sorusturma
açilan kamu çalisanlari görevine bu durum içerisinde nasil sürdürecek?
Kamu hizmetinden
çikarma halinde çalisamayacaklardir. Eger 657 sayili Devlet Memurlari Kanunu kapsaminda
görevden alinmis/açiga alinmis ise bu islem sorusturmanin selameti için
yapildigindan kamu çalisani memur ise fiilen görevini yapmayacak veya daha
baska bir göreve yahut alt derecede bir göreve atanacak ancak maasinin üçte
ikisini almaya devam edecektir.
-Haklarinda sorusturma
açilan kamudan emekli çalisanlarin maaslari kesilebilir mi?(Fetullah Gülen'in
maasinin SGK tarafindan kesilmesi)
Verdiginiz örnegin
yahut sorusturma açilanlarin emekli/yaslilik maaslarinin kesilmesi olagan üstü
hal ile ilgisi bulunmamaktadir. Ancak maasin kesilmesi sonucunu doguracak baska
bir hal varsa, örnegin yaslilik ayligi alan bir kimsenin yeniden çalismaya
basladiginin bildirilmemesi veya mamullük ayligi alan bir kimsenin yeniden
çalismaya baslamasi vb. bu durumda emekli maasinin veya yaslilik ayliginin
kesilmesi olasidir.
Verdiginiz örnekten
hareket edersek, emekli maasini veya yaslilik ayliginin ödenmesinde gerek
kisilere imzalattirilan taahhütname gerekse ilgili düzenlemelerde yer aldigi
üzere emekli maasi veya yaslilik ayligi banka kanali ile ödendiginden ve bu
hesapta 6 süreyle hareket olmadiginda bankanin biriken parayi SGK iadesi
gerekmekte; kisiye baglanan maas SGK tarafindan kesilmektedir. Kisi yeniden SGK
basvurarak yasadigini deklare ederek bir dilekçe marifetiyle maasini yeniden
baglatabilmekte ve bu arada ödenmeyen maaslarini da almaktadir. Verdiginiz
örnekte böyle bir durum söz konusu olmustur. Buna uygulamada yoklama
denilmektedir.
Fiilen yapilan bir yoklama yoktur. Ancak kisinin ayligini çekmeye devam etmesi kuruma bu kisinin halen yasadigini isaret etmektedir. Paranin 6 ay süreyle çekilmemesi ise ölmüs olabileceginin karinesi sayilmaktadir.
mynet