Sayfayı Yazdır | Pencereyi Kapat | Resimleri Göster
Açıklama: Bilimsel/akademik dergiler bilim dünyasında bilginin dolaşımını sağlayan kılcal damarlardır
Kategori: Teknoloji-Bilim
Eklenme Tarihi: 04 Aralyk 2014
Geçerli Tarih: 19 Nisan 2026, 14:57
Site: Görele Sol Platformu
URL: https://www.gorelesol.com/haber_detay.asp?haberID=19829
TÜRKIYE AKADEMIK DERGILER REHBERI
– 2014
Bilimsel/akademik dergiler bilim
dünyasinda bilginin dolasimini saglayan kilcal damarlardir. Bu kilcal damarlar
üretilen bilimsel bilgiyi Bilgi Nehri’ne tasirlar. Bilgi üretimi insanoglu ile
yasittir. Insanoglunun ilk dönemlerinde bilginin paylasimi çesitli simgelerle,
seslerle insandan insana, nesilden nesile, degiserek ve dönüserek aktarilirken,
yazinin icadi ile birlikte sistemli ve düzenli bir sekil aldi. Bilgi Nehri,
esas itibariyle yazinin icadiyla büyümeye, derinlesmeye, daha uzak mesafelere
ve çaglara erismeye basladi. Eski Hint, Misir, Pers ve sonrasinda Yunan
Uygarligi dönemlerinde Bilgi Nehri tarihte ilk kez olaganüstü bir sekilde
büyümeye basladi. Bilgi Nehri, bilgiyi cografya ve zaman düzleminde tasiyan
bilgi otoyolu olarak da tanimlanabilir. Bilgi Nehri’ne ulasamayan bilgiler,
nehirlere ve göllere ulasamayan küçük akarsular gibi buharlasip yok olurlar.
Günümüzde Bilgi Nehri’ne bilgi tasiyan araçlarin önde gelen araci olan
bilimsel/akademik dergiler, hatali ve eksik bilginin yayilmasini önleyici bir
isleve de sahiptirler. Bu eleme islevine günümüzde hakem denetimlilik adini
veriyoruz.
Bilim tarihine bakildiginda
yazinin icadindan bu yana, belki de yazinin icadindan da önce magara
duvarlarina çizilen resim ve birtakim sekiller ile bilginin yayginlastirilmasi
güdüsünün insanoglunda hep var oldugu görülür. Ancak, günümüzde adina makale
denilen sekilde bilgiyi tasiyan sistemli araçlara son bin yilda daha fazla
rastliyoruz. Her ne kadar Eski Yunan’da, Iskenderiye Kütüphanesi’nde ve Islam
bilim adamlarinca yürütülen çalismalarin paylasiminda benzer yollara
basvurulmus olsa da, makalelerin bilgi paylasim aracinin genis olarak
kullanimi, ancak matbaanin Avrupa’da yayginlasmaya baslamasi ile mümkün olabildi.
Bilginin makaleler yoluyla
yayginlasmasi üniversitelerin açilmasini izleyen dönemlerde ortaya çikti. MS
1300-1400’lü yillardan itibaren elde edilen bilgilerin diger arastirmacilarla
(filozoflarla) paylasimina, o günlerde mektup adi verilen araçlar yardimiyla
ile baslandi. Önceleri el ile çogaltilan bu mektuplarin matbaanin yayginlasmasi
sonrasinda kagida basilarak paylasildigini görüyoruz. 16 ve 17. yüzyillarda
bilim akademilerinin ilk örneklerinin Bati Avrupa’da kurulmasiyla makalelerin
toplu olarak basimini gündeme geldi ve adina dergi (journal) denilen yayinlarin
ortaya çikmasina yol açti. Ilk bilimsel/akademik dergi 1662’de Ingiliz Bilimler
Akademisi tarafindan Philosophical Transactions of the Royal Society adi
altinda Ingiltere’de yayimlanmaya basladi. Kisa bir süre sonra da Fransa
Bilimler Akademisi Jornal de Scavant adiyla bir dergi yayimladi. 1682’de “Acta
Eruditorum” Latince, 1988 yilinda ise Alman Bilimler Akademisi’nce
Monatsunterredungen des Thomasius dergisi, Almanca olarak yayimlanmaya basladi.
Ilerleyen yillarda hem dergi
sayisinda ve hem de dergilerin nitelik ve uygulamalarinda degisimler oldu. 19.
yüzyildan itibaren bilimsel/akademik dergilerde ABD ve Bati Avrupa’da kayda deger
artislar yasandi.
Türkiye’de ise ilk
bilimsel/akademik dergi 165 yil önce yayimlandi. Yayimlanan ilk dergilerden
olan Vekayi-i Tibbiye 1849 yilinda, bir tip dergisi olarak yayinlanmaya
basladi. Tanzimat ve Islahat Fermani ile I. Mesrutiyet gibi siyasi ve sosyal
gelismeler bilimsel alanda az da olsa karsiligini buldu ve bazi
bilimsel/akademik dergiler yayimlandi. Tamamina yakini kisa bir süre
yayimlandiktan sonra kapanan bu ilk dergilerden sonra, bilimsel/akademik
dergicilik alanindaki kayda deger gelismeler Cumhuriyet’in ilanini izleyen
yillarda Nazi Almanya’ndan kaçip ülkemize siginan Yahudi asilli bilim adamlari
döneminde ortaya çikti. Gerçekten de 1933-1950 yillari arasinda (1938’den sonra
sayilari giderek azalsa da) Almanya’dan gelen akademisyenlerin
bilimsel/akademik dergicilik alaninda da, uzun yillar devam eden etkileri oldu.
Türkiye Akademik Dergiler
Arastirmasi’nin ilk kez gerçeklestirildigi 1997 yilinda ülkemizdeki
bilimsel/akademik dergi sayisi 643 iken, bu sayi 2002’de 833’e ve 2007/2008
döneminde ise 996’ya çikti. Ancak 2014 yili çalismasinda ise dergi sayisi
1679’a ulasti. Basit bir hesaplama ile son 17 yilda Türkiye’de yayimlanan
bilimsel/akademik dergi sayisinin 2,6 kat artis gösterdigini anliyoruz. Tesadüf
eseri de olsa Türkiye Akademik Dergiler Arastirmasi’nin ilkinin Türkiye’nin
sosyal, ekonomik, kültürel, siyasal, akademik ve teknolojik hizli degisimleri
yasamaya basladigi dönemin hemen basinda gerçeklestirilmesini bir sans olarak
görmek mümkündür.
Elinizdeki çalisma Türkiye
Akademik Dergiler Arastirmasi’nin dördüncü basamagini olusturmasinin yani sira
Türkiye’deki bilimsel/akademik dergilerin 17 yillik bir dönemdeki degisiminin
incelenmesi bakimindan kayda deger verileri arastirmacilarin hizmetine sunuyor.
Türkiye Akademik Dergiler
Arastirmasi’nin soru cetvelinin ilk örnegi 1996 yilinda Punsalan ve Miller
(1988) tarafindan hazirlanan çalismadan yararlanilarak hazirlandi. Bununla
birlikte, 1997/1998 yillarinda gerçeklestirilen ilk arastirmadan sonra soru
cetveli, ortaya çikan gelismeler ve gereksinmeler dikkate alinarak önemli
ölçüde yenilendi. Baslangiçta 47 degiskenden olusan soru cetveli elinizdeki
dördüncü arastirmada 38 degiskene indirildi. Dolayisiyla 1997 yilinda
hazirlanan ilk soru cetveli temel bazi parametreler disinda önemli birtakim
degisiklere ugradi.
Arastirmada temel alinan sorular
üç temel grupta toplaniyor. Bunlar; genel bilgiler, makale degerlendirme ve
yayim bilgileridir.
Genel bilgiler bölümünde; derginin
kullanilan basligi, ISSN’i, (varsa) E-ISSN’i, yayincisi, editörü, mektup adresi,
faaliyet gösterdigi il, telefonu, faksi, e-posta adresi, web sayfasinin adresi,
yayin sekli, bilim dali, yayim dili, yayimlanma sikligi, ilk yayin yili, kurucu
edtörü, internet erisim sekli, yayimlanan cilt sayisi, bir sayidaki makale
sayisi, yayim sözlesmesinin varligi ve indeks hazirlama bilgileri yer aliyor.
Makale degerlendirme bilgileri
kisminda ise; makalelerin yayiminda yetkili karar organi, degerlendiren hakem
sayisi, yayin kurulu üyesi olmayan hakemlerden de degerlendirme istegi,
degerlendirme süresi, yayimlanma araligi, hakem listesinin yayimi,
degerlendirme düzeninin varligi, ortalama degerlendirme sayisi ve yayimlanma
oranina iliskin bilgiler bulunuyor.
Yayim uygulamalari kismi da;
derginin hakemli dergi olup olmadigina iliskin beyan, kaç yildir hakemli dergi
oldugu, baska dergilerde de yayimlanan makalelerin yayimina izin verilme
durumu, yazim kurallarinin varligi, yazarlarin meslekleri, yazar
akademisyenlerin unvanlarina göre dagilimi ile yer alinan indeks ve veri
tabanlarinin isimlerine yer verildi.
Türkiye Akademik Dergiler Rehberi
– 2014, içerdigi bilginin kapsami itibariyle Dünya’da örnegi olmayan bu çalisma
özelligini tasimaktadir. Rehber’de yer alan dergilerin bilim dallarina göre
dagilimi su sekildedir: Dil ve Edebiyat dergileri 36 (%2,1), Matematik ve Fen
Dergileri 79 (%4,7), Saglik Bilimleri dergileri 430 (% 25,4), Sosyal Bilimler
dergileri 861 (%50,8), Teknik Bilimler dergileri 134 (%7,9), Ziraat ve
Ormancilik dergileri 59 (%3,5), Sanat dergileri 27 (1,6), Disiplinlerarasi
dergiler 68 (%4,0).
Içerik
Giris
Açiklamala Iliskin Kilavuz
Kisaltmalar
Dergiler
Dil ve Edebiyat Dergileri
Matematik ve Fen Bilimleri
Dergileri
Saglik Bilimleri Dergileri
Sosyal Bilimler Dergileri
Teknik Bilimler Dergileri
Ziraat ve Ormancilik Dergileri
Sanat Dergileri
Disiplinlerarasi Dergiler
Yayinlanmakta Olan Diger Dergiler
Baski Öncesi Eklenen Dergiler
Dizinler
Dergi Isimlerine Göre Dizin
Yayincilara Göre Dizini
Editörlere Göre Dizin
Kurucu Editörlere Göre Dizin
Yerlesim Merkezlerine Göre Dizin
Ek-1: Indeks ve Veri Tabanlari
Bazi Kavramsal Açiklamalar
Veri Tabani ve Dizin Listesi
Duyuru Bülteni disiplinlerarasi@gmail.com