Sayfayı Yazdır | Pencereyi Kapat | Resimleri Göster
Açıklama:
Kategori: Köşe Yazarları
Eklenme Tarihi: 16 Haziran 2014
Geçerli Tarih: 24 Nisan 2026, 16:19
Site: Görele Sol Platformu
URL: https://www.gorelesol.com/yazar.asp?yaziID=18098
70 bin dev isçi – Can Safak
Tarihsel 15-16 Haziran direnisinin etkileri sendika hareketiyle de sinirli olmamistir. Direnis solu/sosyalist solu derinden etkilemistir
15 Haziran 1970. Istanbul’un Anadolu yakasinda Kartal Ilçesi’nden baslayan isçi yürüyüsü Ankara Asfalti boyunca, yol üzerindeki fabrikalardan katilanlarla birlikte ilerledi. Yürüyüs aksam saat 17.00′ye kadar sürdü. Bir baska yürüyüs kolu Beykoz ve Pasabahçe’den Üsküdar’a dogru örgütlendi. Avrupa yakasinda ise isçiler Bakirköy, Topkapi, Sagmalcilar güzergâhinda yürüdüler. 16 Haziran günü Gebze’den baslayan isçi yürüyüsü, Kartal’dan katilan isçilerle birleserek Bagdat Caddesi üzerinden Kadiköy Iskele Meydani’na ulasti. Karsi yakada ise Topkapi disindaki kesimlerinden gelen yürüyüs kollari birleserek Aksaray üzerinden Sultanahmet’e, oradan da Cagaloglu’ndan geçip Eminönü’ne geldiler. Valilik Haliç üzerindeki köprüleri açtirarak eylemcilerin Beyoglu tarafina geçmesini ve Levent, Beyoglu çevresindeki küçük yürüyüs kollariyla bulusmasini önledi. Gösterilere çesitli iskollarindan ve fabrikalardan 70 bine yakin isçi katildi. DISK üyelerinin yaninda gösterilere Dev Genç ve Türkiye Isçi Partisi (TIP) üyeleri ve toplu halde Türk-Is üyesi isçiler de katildilar. 15 Haziran aksami Bakanlar Kurulu 60 gün süreyle sikiyönetim ilan etti. Kadiköy’deki çatismalarda üç isçi, bir polis ve bir esnaf öldü. 16 Haziran’da Kocaeli, Sakarya, Ankara, Adana, Bursa ve Izmir’de de gösteriler yapildi.
DISK ve bagli sendikalarin yöneticilerinin pek çogu sikiyönetim mahkemelerince tutuklandilar ve yargilandilar. 15-16 Haziran olaylari sonrasinda 5 binden fazla isçi isten çikarildi ve kara listeye alindi.
15-16 Haziran direnisinin fitilini yakan, sendika yasalarinda degisiklik öngören tasarinin Adalet Partisi (AP) ve Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) isbirligiyle önce Millet Meclisi ardindan Senato’dan geçirilmesiydi. Isçilerin sendika seçme özgürlügünü kisitlayan -esas olarak Türk-Is’ten DISK’e isçi akisini önlemeyi amaçlayan- degisiklik tasarisi 11 Haziran 1970′te cumhurbaskani Cevdet Sunay’in onaylamasiyla yürürlüge girmisti. Türkiye Isçi Partisi (TIP) yasa degisikligine karsi çikti ve Anayasa Mahkemesi’nde iptal davasi açmisti. Olaylar üzerine daha önce yasa degisikligine destek veren CHP de TIP’den ayri olarak Anayasa Mahkemesi’ne iptal basvurusu yapacak ve degisiklik bu basvurular üzerine Anayasa Mahkemesi tarafindan iptal edilecekti.
15-16 Haziran kendiliginden bir eylem degildi. DISK tarafindan örgütlenmis, DISK’in öncülügünde baslamis ancak, DISK’i asmisti.
Türkiye isçi sinifini 15-16 Haziran’a tasiyan yolda sendika yasalarinin yayinlanmasi için 31 Aralik 1961 günü yapilan tarihsel Saraçhane mitingi, 1963 Kavel direnisi/grevi, Kozlu direnisi, 1966 tarihsel Pasabahçe grevi, 1968, 1969 ve 1970 yillarinda birbiri ardina örgütlenen pek çok direnis, isyeri isgali vardir. DISK bu mücadele süreci içinde dogmustur.
15-16 Haziran, isçi sinifinin tek tek fabrikalarla sinirli ve agirlikli olarak ücret talepleri/isyeri sorunlari ya da, sendika rekabeti/sendika seçme özgürlügü temelinde örgütlenen eylemleri asan; çesitli illerde, pek çok iskolunda ve farkli fabrikalarda çalisan isçilerin birlikte koyduklari ve siyasal hedeflere -parlamentoyu etkilemeye- yönelen ilk büyük ölçekli eylemdi. Ve gözden kaçirilmamasi gereken bir nokta da bu karsi çikisin, farkli siyasi görüslere sahip isçilerin ortak “sinif çikarlari” temelinde birlestikleri bir eylem olmasiydi. 15-16 Haziran, “tarihsel” kavramiyla birlikte anilacak olan bir karsi büyük çikisti.
Tarihsel 15-16 Haziran direnisinin etkileri sendika hareketiyle de sinirli olmamistir. Direnis solu/sosyalist solu derinden etkilemistir. Isçi sinifi solu eylemde bulusturmus, sola kendi varligini hissettirmistir. Bu etkiler, dönemin ögrenci gençligi liderlerinin sonraki yillarda kaleme aldiklari otobiyografi/ani belgelerinde açiklikla ortaya konmustur.
Tarihsel 15-16 Haziran direnisi/genel grevi, sendika rekabetinden ve devletin bu noktadaki müdahalesinden çikmis olsa da sonuçlariyla bunu da asan, sendika hareketine yön veren ve hatta genel olarak solun sekillenmesinde de etkili olan bir eylem olarak emek tarihinde derin izler birakmistir.
44 yil önce, yine bir Haziran’da, isçi sinifi ayaga kalkti...
15 Haziran 2014
“Bizler Demirdöküm isçileri olarak, karar verdik ve and içtik. Bizim namusumuz gibi korudugumuz sendikalari kapatabilirler, ama bizim kafamizdaki bilgileri asla kapatamayacaklar”
Bundan 44 yil önce, yine bir Haziran’da, Türkiye isçi sinifi ayaga kalkmis sandiktan aldigi güce yaslanarak istedigini yapabilecegini sanan iktidara sokakta haddini bildirmisti.
“Türkiye’de isçi sinifi zayif, sinif mücadelesi yok” diyenlerin suratina bir tokat vururcasina isçiler ayaga kalkmis ve bu eylem, Türkiye sosyalist hareketinde de isçi sinifinin rolü ve devrimci mücadelenin güncelligi konusundaki tereddütleri gidererek 1970′lerdeki devrimci atilimlara giden yolda önemli bir isaret fisegi olmustu.
15-16 Haziran 1970
Türkiye isçi sinifinin mücadele tarihi açisindan en önemli günlerden ikisi, 15 ve 16 Haziran 1970 günleri yasandi. Basta Istanbul ve Izmit olmak üzere Ankara, Izmir, Adana, Sakarya gibi illerin sanayi bölgelerinden, üniversitelerinden 150 bin kisi alanlara çikarak gücünü ortaya koydu.
AP ve CHP’nin oylariyla Meclis’te kabul edilen Sendikalar Kanunu ile DISK kapatilmak isteniyordu. Kirdan kente göçen ve isçilesen kitlelerin çalisma kosullari her gün daha da vahsilesirken, yüzde 100′lere varan zamlarla yasam kosullari zorlastiriliyordu. Isçilerin tek dayanagi olan sendikalarinin da ellerinden alinmaya kalkilmasina isçi sinifi büyük bir direnisle engel oldu.
Bir sabah makineler durdu
15 Haziran sabahi makinelerin susturulmasiyla baslayan direnis, 115 fabrikadan 75 bin isçinin yollara dökülmesiyle devam etti. Ilk olarak Ankara asfalti üzerindeki Otosan Fabrikasi’ndan 2 bin 700 isçi, “Yasasin isçi sinifi, zincirlerimizden baska kaybedecek bir seyimiz yok” sloganlariyla yürüyüse geçti. Haliç’ten yürüyüse geçen isçiler fabrika fabrika gezerek arkadaslarini yanlarina çagirdilar. Saat 9.00′dan sonra bütün Istanbul-Izmit karayolu ve Istanbul sanayi bölgeleri isçi kafileleriyle doldu. Isçileri eylemleri 16 Haziran’da da devam etti. Isçiler karsisinda çaresiz kalan hükümet siki yönetim karari aldi. 162 isçi tutuklanirken yüzlerce isçi isten atildi. 4 isçi polis tarafindan öldürüldü.
DISK’li isçilerin sendikalarina sahip çikmak için baslattiklari direnise Türk-Is üyesi isçiler de destek verdi. Isçi sinifi baslattiklari direnisle sendikalarina ve emeklerine sahip çikarak sermaye sinifinin oyununu bozguna ugratti. 15-16 Haziran Türkiye sosyalist hareketi açisindan bir dönüm noktasi oldu.
Sendika.Org