Sayfayı Yazdır | Pencereyi Kapat | Resimleri Göster
Açıklama: İşte 1 Mayıs'ın bilinmeyenleri
Kategori: Güncel
Eklenme Tarihi: 30 Nisan 2014
Geçerli Tarih: 20 Nisan 2026, 11:06
Site: Görele Sol Platformu
URL: https://www.gorelesol.com/haber_detay.asp?haberID=17708
1 Mayis nedir? Iste 1 Mayis'in tarihçesi
Dünya çapinda kutlanan ve isçi bayrami olarak kabul edilen 1 Mayis nedir? 1 Mayis ilk defa ne zaman bayram olarak kutlanmistir? Iste 1 Mayis'in bilinmeyenleri...
1 Mayis nedir? Iste 1 Mayis'in tarihçesi
1 Mayis Isçi ve Emekçiler Bayrami, isçi ve emekçiler tarafindan dünya çapinda kutlanan, birlik, dayanisma ve haksizliklarla mücadele günü. 1 Mayis dünya üzerindeki pek çok ülkede, resmî tatil olarak kabul edilmektedir. Türkiye'de ilk kez 1923'te resmî olarak kutlanmistir. 2008 Nisan'inda, "Emek ve Dayanisma Günü" olarak kutlanmasi kabul edilmistir. 22 Nisan 2009 tarihinde TBMM'de kabul edilen yasa ile 1 Mayis resmi tatil ilan edilmistir.
Ilk kez 1856'da Avustralya'nin Melbourne kentinde tas ve insaat isçileri, günde sekiz saatlik is günü için Melbourne Üniversitesi'nden Parlamento Evi'ne kadar bir yürüyüs düzenlediler.
1 Mayis 1886'da Amerika Isçi Sendikalari Konfederasyonu önderliginde isçiler günde 12 saat, haftada 6 gün olan çalisma takvimine karsi, günlük 8 saatlik çalisma talebiyle is biraktilar. Chicago(Sikago)'da yapilan gösterilere yarim milyon isçi katildi. Luizvil'de (Kentaki) 6 binden fazla siyah ve beyaz isçi, birlikte yürüdü. O dönemde Luizvil'deki parklar, siyahlara kapaliydi. Isçiler, sokaklarda yürüdükten sonra hep birlikte Ulusal Park'a girdi. Her eyalet ve kentte, siyah ve beyaz isçilerin birlikte yaptigi gösteriler, gazeteler tarafindan, 'Böylece önyargi duvari yikilmis oldu' seklinde yorumlanmisti.
Bu gösteriler 1 Mayis'i izleyen günlerde tüm harareti ile devam etti ve 4 Mayis'ta kanli Haymarket Olayi'na yol açti.
Uygulanan yasal baskilarla bu gösterinin tekrarlanmasi engellendi. 14 Temmuz-21 Temmuz 1889'da toplanan Ikinci Enternasyonal'de Fransiz bir isçi temsilcisinin önerisiyle 1 Mayis gününün tüm dünyada "Birlik, mücadele ve dayanisma günü " olarak kutlanmasina karar verildi. Böylece ikinci gösteri 1890 yilinda yapilabildi.
Zamanla 8 saatlik isgünü birçok ülkede resmen kabul edildi. 1 Mayis böylece isçilerin birlik ve dayanismasini yansitan bir bayram niteligini kazandi. Günümüzde sosyalist ülkelerde (Çin Halk Cumhuriyeti, Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti, Vietnam, Laos, Küba, Venezuela, Nepal, Bolivya) ve daha birçok ülkede tatil günü olan 1 Mayis'i isçiler büyük kitle gösterileriyle kutlar; bazi ülkelerde 1 Mayis siyasal bir eylem biçimini de alir.
Türkiye'de 1 Mayis'in tarihçesi:
Osmanli Devleti döneminde isçi örgütlenmesinin en gelismis oldugu yer Selanik'ti ve 1911 yilinda burada tütün, liman ve pamuk isçileri, 1 Mayis gösterisi düzenleyerek bu günü kutladilar.
1912 yilinda Istanbul`da ilk defa 1 Mayis kutlamasi gerçeklesti.
1923 yilinda 1 Mayis günü yasal olarak "Isçi Bayrami" ilan edildi.
1924`te hükümet kitlesel 1 Mayis kutlamalarini yasakladi.
1925`te çikan Takrir-i Sükun Yasasi, Isçi bayramini kutlamayi yasakladi ve uzun yillar bu yasak geçerliligini korudu.
1935 yilinda 1 Mayis`a "Bahar ve Çiçek Bayrami" adi verildi ve ücretsiz tatil günü ilan edildi.
Türkiye Cumhuriyeti döneminde isçi hareketleri yüzyilin ikinci yarisindan itibaren ivme kazandi.
1976 yilinda uzun yillar sonra ilk defa genis katilimli 1 Mayis kutlamasi Taksim`de Devrimci Isçi Sendikalari Konfederasyonu`nun organizasyonu altinda gerçeklesti.
1977 yilinda Istanbul Taksim Meydani'nda yaklasik 500 bin kisiyle en genis katilimli 1 Mayis toplantisi düzenlendi. Ancak, göstericilerin üzerine ates açildi ve göstericilerden 34'ü, yaralanarak ve üstlerine ates açilmasi sonucu çikan izdihamda ezilerek öldü. 1977 yilinin 1 Mayis günü, tarihe Kanli 1 Mayis olarak geçti. Askeri darbe hazirligi olarak yapildigi MIT tarafindan Basbakan Süleyman Demirel'e rapor edilince, Kara Kuvvetleri Komutani Namik Kemal Ersun derhal re'sen emekliye sevkedildi.
1978'de yüzbinlerce kisi tarafindan Taksim Meydani'nda kutlandi.
1979`da Sikiyönetim Komutanligi Istanbul`da miting yapilmasina izin vermedi, sokaga çikma yasagi ilan etti. Buna ragmen Istanbul sokaklarinda yüzbinlere ulasan rakamlarla korsan 1 Mayis kutlandi.
1981`de Milli Güvenlik Konseyi 1 Mayis`i resmi tatil günü olmaktan çikardi.
1989`da trafik polisinin açtigi ates sonucu isçi Mehmet Akif Dalci yasamini yitirdi.
1996`da Taksim Meydani'nin yasakli oldugu gerekçesiyle Kadiköy`de düzenlenen 1 Mayis kutlamalarina yaklasik 150 bin kisi katildi. Eylemin ilk dakikalarinda polisin silahsiz göstericilere açtigi ates sonucu 3 kisi hayatini kaybedince, Kadiköy`de büyük bir kitlesel isyan gerçeklesti. Bu olaydan sonra Kadiköy 2005 yilina kadar 1 Mayis kutlamalarina yasakli kaldi. Ayrica telsizinin sesini açik unutan bir sivil polisin göstericiler tarafindan oldukça siddetli bir sekilde dövülmesini Star TV`nin naklen duyurmasi ve bir baska yerde polislerin eglenerek seyrettigi bir linç girisimini de naklen yayinlamasiyla hafizalara kazindi.
2006 yilinda en genis katilimin yasandigi ilçe Kadiköy oldu. Çesitli sendikalar ve gruplar saat 12:00 sularinda Rihtim Caddesi`ne yürüdü. Düzenlenen miting sonrasi saat 16:00 sularinda gruplar tamamen dagildi.
2007 yilinda 1 Mayis'i tekrar Taksim'de kutlayarak ayni zamanda 1977'de olan olaylari anmak isteyen gruplari polis silah, biber gazi, gaz bombasi kullanarak durdurmaya çalisti. 100'den fazla kisi yaralandi.Valilige göre 580, diger kaynaklara göre 700'e yakin gözalti gerçeklesti. Ibrahim Sevindik adindaki bir vatandas hayatini kaybetti.
2008 Nisan'inda, 1 Mayis'in "Emek ve Dayanisma Günü" olarak kutlanmasi kabul edildi.
2008 yilinda sendikalarin hükümetle 1 Mayis'i Taksim'de kutlama konusunda uzlasamamasi sonucunda sendikalar, Taksim'e yürüme karari aldi ve bazi sol görüslü partiler de bu yürüyüse katilacaklarini açikladi. Bunun üzerine, güvenlik güçleri bir gün öncesinden hazirliklara basladi ve sabah 06:30'dan itibaren Sisli'de, Osmanbey'de, Pangalti'da, Nisantasi'nda, Okmeydani'nda, Dolapdere'de ve Kurtulus'ta olaylar çikti. Polisin, DISK, Makina Mühendisleri Odasi Istanbul Subesi, ÖDP ve Halkin Kurtulus Partisi binasinda yönelik tutumu ve bir hastanenin acil servisi girisinde gaz bombasi atarak birçok kisinin yaralanmasina neden olmasi çok tartisildi.[2] Polis; bu olaylar sirasinda biber gazi, gaz bombasi, tazyikli ve boyali su kullandi. DISK binasi önündeki olaylarda CHP milletvekili Mehmet Ali Özpolat, sikilan biber gazi nedeniyle kalp spazmi geçirdi. Okmeydani'nda Burhan Gül isimli 19 yasinda bir genç, basindan plastik mermiyle vurularak yaralandi. Ayrica Ankara'da Sihhiye Meydani'nda yapilan kutlamalarda da olaylar çikti ve polis, göstericilere gaz bombalariyla müdahale etti. Ankara'da Sakarya Meydani'nada yapilan kutlama olaysiz sona erdi.
2009 Nisan'inda Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne verilen önergeden sonra 1981'den sonra tekrar resmi bayram olarak kabul edildi.
2009 Nisan Taksim'e çikilmasina izin verilmedi.
2010 1 Mayis 140 bin kisinin katilimiyla Taksim'de kutlandi. (Resmi rakamlara göre).
bugün
1 Mayis'in Kökenleri Nedir?
Bir proleter bayram gününü, sekiz saatlik is gününü elde etme araci olarak kullanma düsüncesi ilk kez Avustralya'da dogdu. Avustralyali isçiler, 1856'da, sekiz saatlik isgünü lehinde gösteriler yaparak, toplantilar ve eglenceler düzenleyerek, hep birlikte bir günlük is birakmaya karar verdiler. Bu kutlamanin yapilacagi gün olarak da 21 Nisan tarihi saptandi. Avustralyali isçiler bu karari, yalnizca 1856'da uygulamaya niyetlenmislerdi. Ama bu ilk kutlamanin Avustralyali proleter kitleler üzerinde çok büyük etkisi oldu, onlari canlandirip yeni bir heyecana yol açti ve bu kutlamanin her yil tekrarlanmasina karar verildi.
Gerçekten isçilere, kendi kendilerine kararlastirdiklari bir anda, kitle halinde isi birakmaktan daha fazla cesaret ve kendi gücüne güven duygusunu ne verebilirdi? Fabrikalarin ve atölyelerin ebedi kölelerine, kendi öz birliklerini toplamaktan daha fazla ne cesaret verebilirdi? Böylece, proleter bir kutlama günü düsüncesi hizla benimsendi ve Avustralya'dan diger ülkelere yayilmaya basladi, ta ki sonunda tüm proleter dünyayi fethedene dek.
Avustralyali isçilerin örnegini ilk izleyen Amerikalilar oldu. 1886'da 1 Mayis'in evrensel bir is birakma günü olmasina karar verdiler, 1 Mayis'ta 200 bin Amerikali isçi is birakti ve 8 saatlik isgünü talebinde bulundu. Daha sonra uygulanan polisiye ve yasal baskilarla, isçilerin bu ölçekte bir gösteriyi tekrarlamasi birkaç yil engellendi. Yine de 1888'de bu yolda yeniden karar aldilar ve gelecek gösterinin 1 Mayis 1890'da olmasini kararlastirdilar.
Bu sirada Avrupa'daki isçi hareketi de güçlendi ve canlandi. Bu hareketin en güçlü ifadesi, 1889'da toplanan Uluslararasi Isçiler Kongresi oldu. 400 delegenin katildigi bu Kongrede, sekiz saatlik isgünü talebinin en basta yer almasi gerektigi yolunda karar alindi. Bunun üzerine Fransiz sendikalarinin temsilcisi, Bordeaux'lu isçi Lavigne, bu talebin tüm ülkelerde evrensel bir is birakma ile dile getirilmesini teklif etti. Amerikan isçilerinin temsilcisi, yoldaslarinin 1 Mayis 1890'da grev yapilmasi yolunda aldigi karara dikkat çekti ve Kongre bu tarihte uluslararasi bir proletarya gününün kutlanmasina karar verdi.
Otuz yil önce Avustralyali isçiler, aslinda yalnizca bir günlük kutlama düsünmüslerdi. Kongre, tüm ülkelerin isçilerinin, 1 Mayis 1890'da sekiz saatlik isgünü için, hep birlikte gösteriler yapmasini kararlastirdi. Kimse bu kutlamanin daha sonraki yillarda da tekrarlanmasindan söz etmedi. Dogal olarak, kimse, bu düsüncenin bir simsegin çakisi gibi basari kazanacagini ve isçi sinifi tarafindan kisa zamanda benimsenecegini önceden göremezdi. Bununla birlikte, 1 Mayis'in her yil kutlanacak sürekli bir kurum haline getirilmesinin gerekliligini herkesin kavramasi ve hissetmesi için, 1 Mayis'in yalnizca bir kez kutlanmasi yeterli oldu.
Ilk 1 Mayis'ta sekiz saatlik isgününün uygulanmasi talep edildi. Ama bu hedefe ulasildiktan sonra da,1 Mayis'in kutlanmasina son verilmedi. Isçilerin burjuvazi ve egemen sinif karsisindaki mücadelesi devam ettigi sürece, ve tüm talepleri karsilanmadigi sürece,1 Mayis, isçi sinifinin bu taleplerinin her yil dile getirildigi gün olacaktir. Ve daha iyi günler dogdugunda, dünya isçi sinifi kurtuldugunda, büyük bir olasilikla insanlik o zaman da 1 Mayis'i, geçmiste verilen zorlu mücadelelerin ve çekilen acilarin anisina yine kutlayacaktir.
marksist.net