Sayfayı Yazdır | Pencereyi Kapat | Resimleri Gizle
Açıklama:
Kategori: Köşe Yazarları
Eklenme Tarihi: 30 Nisan 2014
Geçerli Tarih: 20 Nisan 2026, 06:25
Site: Görele Sol Platformu
URL: https://www.gorelesol.com/yazar.asp?yaziID=17698
KITLE PSIKOLOJISININ TEMELI
Kürsüye çikan Franco’cu General Millan-Astray Cumhuriyetin ilani ile “Ispanya’nin maruz kaldigi büyük iç ve dis tehlikeleri” anlatip fasizmi övmektedir. Konusmasi “Viva la muerta- Yasasin ölüm!” sloganlariyla noktalanacaktir.
Unamuno’nun elbette “Bogazinda idam ipiyle siyaset yapan” sarlatanlara, “kefeniyle dolasan” maskaralara söyleyecegi bir çift söz olacaktir:
“Bazi durumlar vardir ki, orada susmak, yalan söylemektir. Zira sükût, ikrar olarak yorumlanabilir. Bugüne kadar içimde daima birbiri ile tutarli bir uyum içinde yasayagelen sözüm ile vicdanim arasinda bir bosanmaya asla izin veremem. Kisa konusacagim. Süslemesiz ve dolambaçli cümleler olmaksizin dile geldiginde gerçek, daha bir gerçektir.
Bu çerçevede, biraz önce dinledigimiz ve su an aramizda bulunan Genaral Millan-Astray’in konusmasina birkaç sey eklemek istiyorum.
Basklara ve Katalanlara iliskin iftira ve asagilamalar yigini içinde kisiligime yönelik olanlari bir yana koyalim.
Marazi ve anlamdan yoksun ‘Yasasin ölüm!’ çigligini dinledim:’
Ben ki, ömrümü, anlamini kavrayamayanlarin tüylerini diken diken eden paradokslari hale yola koyup asmaya çalismakla geçirdim, uzman kimligimle, bu barbar paradoksun benim için tiksindirici oldugunu söylemeliyim. General Millan-Astray bir maluldür. Bunu, kaba bir art düsünce olmaksizin vurgulayalim. Kendisi gerçek bir harp malulüdür. Cervantes de bir harp malulü idi. Bugün Ispanya’da, ne yazik ki, çok fazla sakat kimse vardir. Ve eger Tanri bize yardimci olmaz ise yakin bir gelecekte, maalesef daha pek çok sakat insanimiz olacak.
General Millan-Astray’in bir kitle psikolojisinin temellerini atmakta oldugu düsüncesi, bana aci veriyor. Cervantes’in ruh büyüklügüne sahip olmayan bir malul, bu kompleksinden kurtulup rahatlamayi, genellikle baskalarinin da sakat kalmasini saglamakta arar.
Yenmek ikna etmek demek degildir; aslolan önce ikna etmektir; oysa duyguya ve tutkuya yeterince yer vermeyen kin, hiçbir zaman ikna edemez. Siz yeneceksiniz, çünkü siz, gerekli olandan daha fazla kaba kuvvete sahipsiniz. Ama kandiramayacak, inandiramayacaksiniz.
Inandirabilmeniz için, ikna edebilmeniz gerekli. Oysa ikna etmek için, size, sizde bulunmayan iki sey gerekir: Akil ve mücadelede haklilik.
Sizi Ispanya’yi düsünmeye çagirmanin, Ispanya için tasalanmanizi beklemenin bir yarari olmadigini, bunun beyhude bir çaba oldugunu düsünüyorum. Bu kadar!”
BU KADAR
Akli Çankaya kösküne takilip, cumhurbaskanligi seçimine az kala “bir yilda iki saglam konusma yaparak” halka pusu kurmaya kalkan Hasim Bey, ben sizi “bir günde” degil ama “bir yilda” iki kez dogruyu söyleyen bozuk bir saate benzetiyorum. Konusmadaki dogrulara, borsada deger kazanacak kagit muamelesi yaptiniz.Türkiye halkinin akliyla alay ettiniz. Tarihe düstügünüz not bundan ibarettir. Bu kadar.
KITLE VE KITLE ILETISIM
Insanoglu tarihin ilk dönemlerinden itibaren varolma mücadelesi vermektedir.Açlik ,dogal felaketler ,savas ,hastalik vb. Insanoglu tüm bunlari yasarken bunlarla mücadele edebilmek için sürekli bir etkilesim ve isbölümü halindedir. Insanlar arasi bu iliski etkilesim ve isbölümü toplumsal yasami ortaya çikartmistir.Toplumsal yasamin gerekliligi olarak da insanlar için iletisim zorunlu hale gelmistir. Iletisim toplumsal hayati üretmenin ve toplumsal yasaminin temel kosuludur .Insanlarin yüzyillardan beri kullandigi ilk iletisim yöntemi sözlü yüz yüze iletisimdir.Yillar geçtikçe teknolojik gelismeler toplumsal degisimler sonucu yüz yüze iletisim ile birlikte birtakim araçlarla iletisim saglanmistir. 19. yüzyila gelene kadar yüzyüze iletisim grup iletisimi Sanayi devrimiyle genis kitlelerin olusumu ile kitle iletisimine dönüsmüstür.
19.yüzyilda Sanayi devrimi ile tarimsal ekonomiden endüstriyel ekonomiye geçis olmustur. Endüstri devrimiyle toplumlar kitlelesmeye baslamistir. Toplumlarda siyasi ,kültürel, ekonomik anlamda degisimler yasanmistir. Kentlesme süreci hizlanmis, nufüs artmis, okuryazarlik orani yükselmis , modern toplum yapisi ve popüler kültür olusmaya baslamistir. Tüm bu gelismeler sonucu Sanayi devrimi kitlelerin olusmasini saglanmistir . Bu döneme kadar nufüsün az oldugu üretim alanlarinda birbirinden uzak ve kopuk yasayan bireyler bir araya gelerek toplu halde yasamaya baslamislardir.19.yüzyilda kentlesmeyle birlikte kitleler meydana gelmis bu kitleleri birlestirme ve iliski kurma önemli hale gelmistir.Ve sonuç olarak ayni anda ayni mesaji farkli insanlara yollayacak sistemin gerekliligi kitle iletisim araçlarini dogurmustur. Bu dönemde matbaa gelismis ,gazeteler çogalmis ,telefon ve fotograf makinesi kullanilmaya baslanmistir. Tüm bu gelisimler kültür etkilesimini saglarken insanlari da yakinlastirmistir ve popüler kültür kavrami olusmaya baslamistir.
Iletisimin gerçeklesmesini saglayan her türlü araç(ses , söz , yazi , beden dili , jestler, mimikler , giyim kusam, hatta koku,davranis vb.) iletisim aracidir ancak yüz yüze karsilikli olmayi gerektirmeden aninda iletisim kurmayi saglayan ve bunu kitlesel düzeyde gereklestiren araçlara kitle iletisim araçlari denir.1 Kitle Iletisim araçlari ise ;posta, telgraf ,faks, gazete dergi ,radyo, televizyon bilgisayardir. Bu araçlar kitlesel boyutta ileti dagitabilmektedir.
Kitle iletisim araçlari kitlesel insanlara kitlesel olarak hitap edilmeyi kolaylastirmak amaciyla belirli düsünce inanca ürüne hizmete yöneltmek için kapitalist toplumlarca kullanilir ve kitle iletisim araçlari kapitalist sistemde en uygun sistemdir..Kitle iletisim kaynaktan kitleye verilen mesajdir.Kitle iletisim örgütlenmis uzman kurumlarca yapilir.Bu kurumlar kitle iletisim araçlariyla mesajlarini kitlesel hale getirip dagitimini saglarlar ve kitleye iletilirler. Kitle iletisiminde tek tarafli enformasyon akisi vardir.Örgütlenme yöntemine göre belirlenen mesajlar gazete dergi kitap film sinema radyo televizyon programi seklinde farkli formatlarla kitleye ulasir.
Kitle iletisimi denilen disiplinde genis bir kitle söz konusudur bu kitle ulusal ya da uluslarasi topluluklar olabilmektedir.Tek bir yapiya indirgenemeyecek olan bu kitle degisik niteliklere sahiptir ve genellikle kimliksiz bir topluluktur. Kitle belirsiz ayirt edilemeyen kisiler kümesidir. Kitle iletisimi kamusaldir ve iletiler kitlesel olarak üretilir ve dagitilir. Kitle iletisimi kolay ulasilabilen ,herkese açik ,birbirinden uzak ,ayri konumlanmis çok sayida insana ayni anda hitap eder. Kitle iletisimi ayni anda çok çesitli insan gruplarina seslenebilmektedir. kitle iletisiminde mesajlar tek yönlüdür izleyici kitle pasif alicidir ve hedef kitle tam anlamiyla belli degildir.
Kitle iletisiminde kitleye ulastirilan iletiler uzamanlar tarafindan hazirlanir.Bunlar radyo televizyon kuluslari muhabirler yazarlar programcilar haberciler vb. Uzman kisilerce kitle iletisim araçlariyla çok sayida insana ileti gönderilir.Bu iletiler iletisim semasina oldugu gibi bir kanal araciligiyla gönderilir.Internet dergi, gazete ,televizyon radyo gibi. Alicilar ise bu iletilerden etkilenir iletileri kendine göre yorumlar ve iletisim süreci sonuçlanir.
KITLE ILETISIM ARAÇLARININ ISLEVLERI
Kitle iletisim araçlari denilen posta, telgraf ,telefon ,gazete, radyo ,televizyon, internet vb araçlar toplumun vazgeçilmez olgularidir. Kitleler günlük hayatin stresi ve yorgunlugundan uzaklasabilmek için kitle iletisim araçlariyla eglence müzik spor gibi konulara yönelmislerdir ve kitle iletisim araçlarinin kullanimini artirmislardir. Bu kitle iletisim araçlarinin eglence islevidir. Yasamin her aninda olan kitle iletisim araçlari eglence islevinin yaninda bilgi verme kamuoyunu etkileme günden olusturma haber ve bilgiyi yayma gibi farkli islevleri de yerini getirmektedir.Haber ve bilgi verme islevi kitle iletisim araçlarinin en temel islevidir.Genis kitleler ulusal ve uluslarasi alanda yasanan her durumdan haberdar olurken degisen ve gelisen dünyayi kitle iletisim araçlariyla takip eder kendini buna göre biçimlendirir. Bunlarin disinda reklam ve tanitim çalismalariyla kitle iletisim araçlari bireyleri tüketmeye tesvik eder.Yeni bir ürünün hizmetin tanitimini saglar. Kültürün nesilden nesile aktarimi ve egitim islevi gibi fonksiyonlari da kitle iletisim araçlari yerine getirir.Bunun yaninda kitle iletisim araçlarinin kamuoyu olusturma islevi de vardir.Komuoyu olusturma haber bilgi ve fikirlerin iletilmesiyle baslar.Çesitli kitle iletisim araçlarinin enformasyon akisiyla bireyler veri ve bilgi bombardimani altinda kalir ve bireylerin Kitle iletisim araçlari vasitasiyla etkilenmesini kolaylasir.Kamuoyu bu sayede kitle iletisim araçlari tarafindan olusturulur. Kamuoyu olusturma a çogunlukla propaganda ,reklam, ikna gibi çesitli yöntemlerle belirli düsünce ve kanaatlare yönlendirmeyle dolayli sekilde olusur. Kamuoyu olusturma kisaca bireyleri belirli düsüncelere yöneltmek yönlendirmektir.Eglenceyi bilgi vermeyi çesitli yöntemlerle ve titizlikle yaparak bir düsünceye yönlendirme amaçlanir.Tüm islevler belki de kamuyu etkileme islevine yardim eder.
Kitle iletisim araçlari toplumsal yasamimizin bu kadar içinde olmasi bireyi pasif duruma getirmemelidir. Medya okuryazari olarak kitle iletisim araçlarindan istedigimiz sekilde yararlanabilir yönlendirmesinden sakinabiliriz.Medya okuryazarligi denilen kavram ise kitle iletisim araçlarini degerlendirme çözümleme yetenegidir.
Kitle iletisim araçlari Mc Luhan deyimiyle küresel köy olusturmustur.Sinirlar ortan kalmis ve herkes herseyi aninda ögrenir hale gelmistir.Tipki köy yasami gibi haberler hizli yayilir herkes herseyi bilirdi. Kitle iletisim araçlari sayesinde sinirlar ortadan kalkmis insnalar arasi iletisim ve baglanti artmistir.
FARKLI GÖRÜSLER
Kitle Psikolojisi
19. yy da Sanayi toplumuna geçisteki sorunlar birçok düsünür tarafindan da ele alinmistir. Kitle konusunda ilk kurumsal çalisma Gustave Le Bon tarafindan yapilmistir. Le bon 19. yüzyili kitleler çagi olarak niteler .Kitleleri korkunç ve ilkel olarak degerlendirmistir. Kitlelesmeyle birlikte bilinçli etkilerin yerini bilinçsiz kisiler alir.Rastgele bireylerin topluluk haline gelmesi bireylerin bilinçli kisiligini siler kolektif ruh olusturur ve tek varlik haline glir. Kalabalik tek bireylerin duygu ve düsüncelerini önemsizlestirir bireyler kollektif bir ruh kazanir. Kendisini olusturan bireylerden bagimsiz olan yigin ruhu konusuna vurgu yapar. Yiginlarda bireyler kendi hislerinden düsüncelerinden baska davranir ve hisseder. Kitlelerin egemen olmasi kargasa ve düzensizlik getirir.(Le bon 1997)
Hipodermik Siringa
Kitle iletisim araçlarinin etkileri üzerinde çalisma yapan Amerikali siyasetbilimci Harold Laswell siyasi iktidarlarin sadece fiziksel güç kullanmadiklarini bunun yaninda kamuoyunun kitle iletisim araçlari vasitasiyla olusturuldugunu belirtmisti. Laswell’in yaklasimi; kitle iletisim araçlarinin propaganda amaçli kullanildigini ve kamuoyunun etkilendigini görüsüdür.Laswell’e göre kitleler propagandaya karsi direnecek elestirel akildan ve bilgi birikiminden yoksundur.Kitleler yönlendirilen bir sürüdür.Seçkin insanlar kitle iletisim araçlariyla insanlari yönlendirirler.Bu yaklasima getirilen ilk kuram Hipodermik Siringa (SihirliMermi, Uyarici-Tepk, Propaganda) modelidir.Ana iletisim çalismalarinin temelini olusturan bu akim dogrusal bir nedensellik anlayisina dayanir.Gönderici ileti ve alici basit nedensellik anlayisina baglidir.Kitle iletisim araçlariyla kitlelere gönderilen mesajlar deri altina enjeksiyon yapan bir igne gibi direk etki eder.Bu kurama göre mesajlar uyarici bir etken gibi dogrudan etki eder ve kitleler pasif alicilardir.
Iki Asamali Akis
Paul Lazassfeld’in Columbia Üniversitesi adina yaptigi arastirmalar sonucunda kitle iletisim araçlarinin dogrudan rolünün sinirli oldugu kisiler arasi iletisimin etkilerinin daha güçlü oldugu ortaya atilmistir.Kitle iletisim araçlarinin baskanlik seçimlerinde oy verme davranisi üzerindeki etkisini arastiran Lazassfeld oy vermede kanaat önderlerinin etkisini vurgulamis iletisimimin iki asamada gerçeklestigini belirtmistir.Laswell görüsünün aksine Lazassfeld kitle iletisim araçlari bireyleri dogrudan etkilemez üyesi olunan bir grubun kanaat önderleri araciligiyla birey etkilenir görüsünü savunmustur. Ilk olarak bilgiler kitle iletisim araçlariyla dagilir ikinci olarak kisilerarasi iletisim devreye girer.Kitle iletisim araçlarinin etkisi kamuoyu öndelerinin etkisine baglidir. Kitlelere yayilan görüs düsünceler etkisi kamuoyu öndelerinin yorumundan geçerek mesajlar biçimlenir ve topluma yayilir. Bu da Iletisimde “Iki Asamali Akis” olarak adlandirilir.
1 Nurçay Türkoglu- Toplumsal Iletisim
Yaralanilan Kaynaklar:
Kitle Iletisim Kuramlari- Levent Yaylagül
Toplumsal Iletisim -Nurçay Türkoglu
Açikögretim Halkla Iliskiler Notlari
Armand ve Michele Mattelart- Iletisim Kuramlari Tarihi