Türkiye 30 mart'ta tarihi seçimlerinden birini gerçeklestirecek.

Peki seçim güvenligi tam mi?

Neden 52 milyon seçmen varken,180 milyon oy pusulasi basildi? sandiklar nasil korunacak?

Elektrik kesilirse seçim hilesi yapilabilir mi? Mükerrer seçmen var mi?

Seçmenlerin kafasindaki tüm bu sorulari, seçim konusundaki uzman hukukçulardan birine, CHP'nin Yüksek Seçim Kurulu'ndaki temsilcisi avukat Mehmet Hadimi Yakupoglu'na sorduk.

Iste 20 soruda,30 Mart seçimlerinde,seçimin nasil yapilacagindan,seçim güvenliginin nasil saglanabilecegine iliskin bilinmesi gereken hersey…

SEÇIMLERDE KAÇ KISI,KAÇ SANDIKTA OY KULLANACAK?

Mart seçimlerinde Yüksek Seçim Kurulu'nun (YSK) belirledigi seçmen sayisi 52.695.832. Bu seçmenler, tüm Türkiye'de toplam 194.310 sandikta oy kullanacaklar.

MÜKERRER SEÇMEN VAR MI?

Seçmen kütükleri, Içisleri Bakanligi'nin adrese dayali nüfus kayit sistemi çerçevesinde olusturuluyor. Içisleri Bakanligi her gün bu kayitlarda yapilan degisiklikleri sisteme giriyor. Türkiye'de ortalama her gün sisteme 75 bin degisiklik verisi (adres degisikligi, ölüm, evlenme, bosanma, seçmen kisitliligi gibi). Bu veriler, dogrudan YSK'nin SEÇSIS'ine de geliyor.

Gelen her yeni veri, SEÇSIS'te bir filtreden geçirilerek giriyor. Yani gelen her veri, standart olarak bes ayri parametre üzerinden (ad, soyad, dogum tarihi, dogum yeri ve baba adi) filtreden geçiriliyor. Yeni gelen verinin, mevcut seçmen kütügü ile "eslesip, eslesmedigi" kontrol ediliyor. Böylece mükerrer seçmen yaziminin önüne geçiliyor. SEÇSIS, öylesine programlanmis ki, Içisleri Bakanligi verileri mükerrer olarak girse bile, bu filtrelerin tamamini asmasi pratikte mümkün degil.

Seçmen olmak için en önemli parametre ise, kisinin ikametgah adresinin bulunmasi. Kisinin "seçmen" kütügüne kayit edilmesi için bir yerde ikametgahini beyan etmesi gerekiyor. Bu beyan da, , nüfus müdürlüklerine ya da su, elektrik aboneligi ya da bankada hesap açtirma gibi is ve islemlerle oluyor.Seçmen, adres beyaninda bulunmaz ise, seçmen oldugu halde, içisleri bakanligi'nin "havuz" diye tanimladigi bir bölümde duruyor. Havuzdan çikip, seçmen kütügüne dahil olabilmesi için de ikametgah göstermesi gerekiyor.

Türkiye'de, "havuzda" seçmen sayisi yaklasik 700 bin. Ve bu kisiler, 30 mart seçimlerinde oy kullanamayacaklar. Mükerrer seçmen ise, birbirinden farkli sandik kurullarina kayitli olan, dolayisiyla ayni oyu birden fazla kez kullanma imkani bulan seçmen anlamina geliyor. Seçsis'e göre Türkiye'de mükerrer seçmen sayisi sadece 24. Bu kisilere de ulasilamiyor.

YIGMA VE BINDIRME SEÇMEN NEDIR?

Ancak mükerrer seçmen sayisinin bu kadar az olmasina ragmen, seçim sonuçlarini etkileyebilecek kadar çok sayida "yigma" ve "bindirme" seçmen oldugu biliniyor.

"Yigma seçmen" Belediyelerin numarataj çalismasi sonucu olmayan bir adres yaratmalari ve bu adreslere seçmen kaydedilmesi ile gerçeklesiyor. Bu durumda, seçmen kaydedilen kisinin bir önceki adresi SEÇSIS'te silinip, yeni adresi kütüge isleniyor. Yani Yigma seçmenlerin, mükerrer oy kullanmasi mümkün degil.

"Bindirme seçmen" ise, olan bir adrese, orada gerçekte yasamayan seçmenlerin kaydedilmesi ile yaratiliyor. Bindirme seçmenlerin de yeni adresleri sisteme girdiginde, eski adresleri seçmen kütügünden düsüyor. Yani bindirme seçmenler de, mükerrer oy kullanamiyorlar.

Ancak yigma ve bindirme seçmenlerin önemi, siyasi partilerin oylarinin birbirlerine yakin olduklari yerlerde ortaya çikiyor. Bu seçmenlerin kullanacaklari oylar, yerelde seçim sonuçlarini degistirebiliyor.

HANGI SEÇMEN,KAÇ SANDIKTA OY KULLANACAK?

30 mart yerel seçim oldugu için, seçmenler yasadiklari yerlere göre, farkli sayida oy kullanacaklar. Bu çerçevede, 30 Büyüksehir ile büyüksehir olmayan 51 ilde yasayan seçmenler, farkli sekilde oy kullanacaklar. Büyüksehir olmayan illerdeki belde ve köylerde de oy verme sistemi farkli olacak.

Oy pusulalari ve zarflari,kisilerin kullanacaklari oylara göre,farkli renklerde belirlendi.Buna göre, Büyüksehir,büyüksehir olmayan iller,köy ve beldelerde yasayanlar su sekilde oy kullanacak:

BÜYÜKSEHIR SINIRLARI IÇINDE YASAYAN SEÇMENLER NASIL OY KULLANCAK

Büyüksehirlerde iki ayri sandik kurulacak. Büyüksehir'deki 1. sandikta muhtar ve ihtiyar heyeti için oy kullanilacak. Bu seçim için seçmene MOR zarf verilecek. Seçim yasasinda yapilan degisiklik çerçevesinde, bu yil seçimlerde muhtar ve ihtiyar heyeti/meclisi pusulalari tek bir pusula olarak hazirlandi. Yani muhtar adaylarinin isimleri, beraber çalismak istedikleri ihtiyar heyeti/meclisi üye adaylarinin isimleriyle ayni listede yer alacak. Seçmen, muhtar ve ihtiryar heyeti/meclisi için tek bir kagidi, kendisine verilen mor zarfa koyarak, sandiga atacak.

Büyüksehir'deki 2. sandikta ise, MAVI renkli zarf kullanacak. Seçmene, mavi renkli zarfa koymak üzere üç ayri oy pusulasi verilecek. Bu üç ayri oy pusulasi da üç ayri renkte olacak; Seçmen, beyaz renkli olan pusulada büyüksehir belediye baskanligi, mavi renkli olan ilçe belediye baskanligi, sari renkli olan da ilçe belediye meclis üyeligi için tercih ettigi siyasi partiye oy verecek.

Büyüksehir sinirlarindaki köylerde yasayan seçmenler ise,

1. sandikta muhtar ve ihtiyar heyeti

2.Sandikta Büyüksehir Belediye Baskani için oy kullanacak.

BÜYÜKSEHIR OLMAYAN 51 ILDE YASAYAN SEÇMENLER NASIL OY KULLANACAK?

1. sandikta muhtar ve ihtiyar heyeti için oy kullanilacak. Bu seçim için seçmene MOR zarf verilecek.

2. sandik için seçmene MAVI zarf verilecek. Bu zarfa seçmen, il belediye Baskani, ilçe belediye baskani ve ilçe belediye meclis üyesi için oy kullanacagi üç ayri pusulayi koyacak.

3. Sandik için seçmene TURUNCU zarf ve turuncu oy pusulasi verilecek. Seçmen, turuncu oy pusulasinda yer alan, il genel meclisi üyeligi için oy kullanacak.

BÜYÜKSEHIR OLMAYAN ILLERIN BELDELERINDE YASAYAN SEÇMENLER ISE;

1. sandik- seçmenler muhtar ve ihtiyar heyeti için oy kullanacak

2. sandikta- Belde belediye baskani için oy kullanacak

3. sandikta- seçmenler il genel meclisi için oy kullanacak

BÜYÜKSEHIR OLMAYAN ILLERIN KÖYLERINDE YASAYAN SEÇMENLER ISE;

1. sandikta- köy muhtari ve ihtiyar heyeti

2. sandikta- il genel meclisi için oy kullanacak.

HANGI MÜHÜRLER KULLANILACAK?

Seçmen, oy kullanmak için sandik basina gittiginde kendisine, sandik kurulu tarafindan "evet" ya da "tercih" yazili mühürler verilecek. Bu iki mühür de geçerli olacak. Seçmenin kullandigi oyun geçerli olmasi için, oy pusulasinda tercih ettigi siyasi partinin ambleminin altindaki yuvarlagi, tasmayacak sekilde mühürleyecek.

SANDIK KURULLARI KAÇ KISI? KIMLERDEN OLUSACAK?

Seçmenlerin oy kullanacaklari sandik kurullari Sandik kurulu, bir baskan bir memur üye, bes tane de siyasi partili üyeden olusacak. Oy verme islemi dogu illerinde saat 07.00'de, bati illerinde ise 08.00'den itibaren baslayacak. Sandik kurulu üyelerinin oy kullanmanin baslamasindan en az bir saat önce sandik basinda olmasi gerekiyor. Bu saatte sandik basinda olmayan sandik görevlileri, görev yapamayacaklar, oy da kullanamayacaklar.

Önceden belirlenen sandik kurulu üyesi zamaninda sandigin basina gelmezse, baskan ya eksik kurulla oy verme islemini baslatacak, ya da orada bulunan seçmenlerden birini sandik kurulu üyesi olarak alabilecek.

NEDEN 52 MILYON SEÇMEN IÇIN, 180 MILYON OY PUSULASI BASILDI?

YSK'nin belirledigi toplam seçmen sayisi 52 milyon 695 bin 932. Ama bu seçmenler, farkli seçim türlerinde birkaç sandikta oy kullanacaklar (Büyüksehir, il, ilçe, belde belediye baskani gibi..) Seçmenlerin her birine, kullanacaklari oy kadar seçim pusulasi verilecek. Yani her seçmene, birden fazla oy pusulasi verilecek.Bunlarin dökümü söyle;

* Büyüksehir belediyesi için oy kullanacak seçmenlerin sayisi: 40.703.545

Ilçe belediye baskanligi için oy kullanacak seçmen sayisi: 48.055.316

Belde belediye baskanligi için oy kullanacak seçmen sayisi: 820.194

Belediye meclis üyeligi için oy kullanacak seçmen sayisi: 48.875.510

Il genel meclisi üyeligi için oy kullanacak seçmen sayisi: 11.984.244

FARKLI PUSULALARLA KULLANILACAK TOPLAM OY SAYISI: 150.438.809

Yasa geregi, seçimlerde kullanilacak toplam oy pusulasinin yüzde 15 fazlasinin basilmasi gerekiyor. YSK'nin bastirdigi yaklasik 180 milyon oy pusulasi da, tek bir oy pusulasindan olusmuyor. tüm bu farkli sandiklarda kullanilacak toplam oy sayisinin yaklasik yüzde 15 fazlasina denk geliyor.

SANDIK KURULLARI NASIL ÇALISACAK?

Sandik güvenliginin saglanmasi için, siyasi parti temsilcilerinden olusan sandik görevlilerinin mutlaka zamaninda sandik basinda olmalari ve tüm oy verme, tasnif islemlerine eslik etmeleri gerekiyor. Siyasi partilerin, sandik kurullarindaki resmi görevlilerinin disinda, bir de müsahitleri olabiliyor. Müsahitler de, oy sayma ve tasnif islemleri sirasinda kurulun çalismalarini gözlemleyebiliyor.

SANDIK GÜVENLIGI NASIL SAGLANACAK?

Siyasi parti temsilcilerinin sandik kurullarindaki görevlerini yapmalarinin yanisira, mutlaka oy verme ve tasnif islemi sonrasinda düzenlenen düzenlenen sandik seçim sonuç tutanagina sahip olmalari gerekiyor. Kurulda görevli her siyasi parti temsilcisi, istemesi halinde islak imzali sandik seçim sonuç tutanagini alabiliyor. Bu tutanak, delil niteliginde. Ilerde, o sandigin sonucuna itiraz edilmek istendigi zaman, mutlaka islak imzali bu tutanagin da ilçe seçim kuruluna, itiraz dilekçesi ile birlikte verilmesi zorunlu.

VATANDASLAR DA, SANDIK SONUCU ALABILIR MI?

Vatandaslara, islak imzali sandik sonuç tutanagi verilmiyor. Ancak vatandaslar, istemeleri halinde, bu tutanaklarin fotografini çekerek, bunu siyasi partilerin ilçe örgütlerine ulastirabilirler. Ilgili sandik sonucuna itiraz ve islak imzali tutanak bulunmamasi halinde, vatandaslarin çektigi bu fotograflar da delil niteligi tasiyabilecek.

SANDIK SONUÇLARI ILK NEREYE GIDECEK?

Sandik sonuçlari, sandik kurullari tarafindan olusturulduktan sonra, baskan ve iki siyasi parti temsilcisi kurul üyesi tarafindan ilçe seçim kurullarina teslim edilecek. Ardindan da, SEÇSIS sistemine girilecek. Sandik sonuçlarinda herhangi bir itirazin olmamasi için ilk kez bu seçimde güvenligi arttirici yeni bir önlem daha alindi; buna göre her sandik kuruluna, orada kurulacak her sandik için, üzerinde barkod bulunan bos seçim sonucu belgesi gönderildi. Sandik kurullari, ancak barkodlu bu seçim sonuç belgelerine sonuçlari isleyebilecek. Barkodlu bu belgelerde, Il, ilçe, sandik numarasi ve seçmen sayisi önceden tanimlanmis olacak.

ILÇE SEÇIM KURULUNDA SANDIK SONUÇLARI NASIL ISLENECEK?

Ilçe seçim kurulu 7 kisiden olusuyor. Kurul baskanligini bir hakim yürütüyor. Ayrica iki de memur üye bulunuyor. Kurulda dört tane de siyasi parti üyesi var. Ilçe seçim kurulu, her sandik kurulunun kendisine teslim ettigi sonuç tutanaginin saglamasini yapmakla görevli. Kurul, maddi hata varsa düzeltecek. Ardindan da, sonuçlari SEÇSIS'e isleyecek. Sonuçlarin islenmesiyle es zamanli olarak, sandik kurulunun tuttugu sandik sonuç tutanagi da ilk kez bu seçimde taranarak, ayrica SEÇSIS'e yüklenecek.

SEÇSIS'I KIMLER GÖRECEK?

Tüm seçim sonuçlarinin yüklenecegi SEÇSIS sistemini, sadece YSK degil, siyasi partiler de aninda görebilecekler. Yüklenen her seçim sonucu, YSK'da görüldügü anda, ayni sisteme baglanmis olan siyasi partilerin genel merkezlerinde de görüntülenebilecek.

OYLAR ISLENIRKEN, ELEKTRIK KESILIRSE, HILE YAPILABILIR MI?

Seçim güvenligi konusunda vatandaslarin en çok merak ettikleri konulardan biri de, seçim sonuçlari islenirken elektriklerin kesilmesi. Ancak YSK'daki CHP temsilcisi Hadimi Yakupoglu'na göre, elektrik kesintisi hile yapilmasini saglamaz. Çünkü, sonuçlarla birlikte SEÇSIS'e sandik kurullarinin tuttuklari seçim tutanaklarinin da taranmis bir kopyasi yükleniyor. Siyasi partiler, sonuçlarla birlikte, bu tutanaklari da aninda görüyorlar. Ayrica, sonuçlar SEÇSIS'e girildigi anda depolaniyor. Dolayisiyla, sisteme dahil oluyor.

Yakupoglu ayrica, YSK talimatiyla ilçe seçim kurullarinin bulundugu yerlerdeki tüm jeneratör ve trafolarin bakim ve takviyelerinin yapildigini da vurguladi.

SEÇIM GECESI YSK'DA KIMLER OLACAK? NASIL GÜVENLIK ÖNLEMI ALINACAK?

Tüm seçim sonuçlarinin ulasacagi nihai yer olan YSK ve Seçmen Kütügü Genel Müdürlügü binalarinda da seçim günü için olaganüstü güvenlik önlemleri alinacak. Önceden akredite edilmemis kimsenin binaya girisine izin verilmeyecek. SEÇSIS'in oldugu bölüme ise, sadece görevliler yüz taramasi yoluyla girebilecekler. Her iki binada seçim günü, disardan gelebilecek herhangi bir siber saldiriya karsi, tüm internet baglantilari iptal edilecek. Bu binalardan internete girilemeyecek.

SEÇIM TORBALARINA NEDEN KALEM KOYULDU?

Olasi seçim hileleri konusunda bir de, seçim sonuçlarinin sandik sonuç tutanaklarina "uçan kalemle" yazilabilecegi iddiasiydi. YSK, bu iddiayi da degerlendirerek, her ihtimale karsi, sandik kurullarina teslim edilecek tüm torbalarin içine birer de tükenmez kalem koyulmasina karar verdi.

SEÇIM SONUÇLARINA NASIL ITIRAZ EDILECEK?

Seçim sonuçlarina itirazlarin da süreleri var. Buna göre, ilçe seçim kuruluna sonuçlara iliskin itirazlar en geç 1 Nisan günü saat 15.00'e kadar yapilabilecek. Itiraz yapilirken, itiraz dilekçesine itirazin dayandigi delilin (islak imzali sandik sonuç tutanagi, bu bulunamiyorsa sandik sonuç tutanaginin fotografi) eklenmesi gerekiyor. Ilçe seçim kurulu itirazlar konusundaki kararini en geç 3 Nisan'a kadar verecek.

Ilçe seçim kurulu karar aldiktan sona, bu karara en geç bir gün içinde il seçim kurulunda da itiraz hakki bulunuyor. Il seçim kurulu da kendisine yapilan itirazlari iki gün içinde karara baglayacak. Il seçim kurulu kararlarina karsi da, YSK'ya "olagan itiraz" hakki bulunuyor. YSK'nin verecegi karar ise, "nihai ve kesin karar" oluyor. Sözkonusu seçimle ilgili kesin karar da, YSK'nin karariyla açiklaniyor.

OY KULLANMAMANIN CEZASI VAR MI?

Yasaya göre, oy kullanmamanin cezasi var. Ancak yasanin bu hükmü, bu seçimde uygulanmayacak. Dolayisiyla oyununu kullanmayan seçmenlere ceza verilmeyecek.

mynet