Sayfayı Yazdır | Pencereyi Kapat | Resimleri Göster
Açıklama: Çiftçi-Sen,bakliyatta yaşanan fiyat artışlarını değerlendirdi
Kategori: Ekonomi-Çalışma Hayatı
Eklenme Tarihi: 21 Ocak 2014
Geçerli Tarih: 19 Nisan 2026, 23:14
Site: Görele Sol Platformu
URL: https://www.gorelesol.com/haber_detay.asp?haberID=16753
Çiftçi-Sen “Fakirin Eti,Zenginin Et Fiyatina Esitlendi”
Çiftçi-Sen yaptigi bir basin açiklamasiyla son dönemde bakliyatta yasanan fiyat artislarini degerlendirdi. Açiklamada sorunun çözümü için atilmasi gereken adimlar da ifade edildi.
Açiklama söyle:
Uzmanlar ve iktisatçilar dünyanin ciddi bir gida sorunuyla karsi kariya oldugunu belirtiyorlar. Iklimbilimciler Türkiye’nin kurak bir yil geçirecegini açikliyor.
Serbest piyasanin karakteri geregi, dünyada her ne sebeple olursa olsun bir üründe kitlik ortaya çikarsa, kitligi olusan üründe kendine yeterli olmayan ülkeler olumsuz etkilenir. Bu, bugüne kadar yasanilanlardan biliniyor. Gidada kendine yeterliligin çok önemli oldugunu bilmeyen kalmadi. Türkiye’yi yöneten ve tarimina yön verenler buna hiç mi, hiç, aldirmiyor.
Bakin Arjantin’de kuraklik oldu. Arjantin’in baklagiller üretimi düstü. Çin’deki asiri yagislar nedeniyle bakliyat mahsulü tarlada kaldi. Peki, kuraklik ile asiri yagislar neden olusur? Küresel isinmadan. Küresel isinmanin müsebbiplerinden birisi kimyasal gübre degil mi? Evet. Azotlu gübreler küresel iklime karbon dioksitten 25 kat daha fazla1 zarar veriyor mu? Veriyor.
Oysa baklagiller havadaki azotu dogal yollardan topraga kazandiran bitkilerdir. Baklagiller hem topragin vasfini iyilestirir hem küreyi isitmiyor, sogutuyor. Yani yagis rejiminin düzelmesine, düzenli seyretmesine katki koyuyor. Sadece bunun için bile baklagiller ekimi yapilabilir mi? Yapilabilir, yapilmali.
Türkiye baklagillerde geçmiste kendine yeterli idi simdi degil. Arjantin’deki kuraklik, Çin’deki asiri yagisin neden oldugu baklagillerdeki verim düsüklügüyle olusan üç olayla birlikte Türkiye, kuru fasulyede ciddi bir arz sikintisi yasadi; fasulye fiyatlari yükseldi. Kuru fasulye fiyati, karkas et fiyatlarina yaklasti; fakirin eti olan baklagillerin fiyati, zenginin et fiyatiyla neredeyse esitlendi.
Fasulyenin toptan kilo fiyati, 8 lira. Perakende fiyati, 10-16 lira arasinda simdi. Karkas etin de ortalama kilosu, 14-16 lira. Ancak zengin ile fakirin geliri esit degil. Zengin etine yoksulluklari nedeniyle erisemeyen fakirler, ucuz kuru fasulye ile protein ihtiyacini karsiliyordu. Bakliyatin fiyati artinca simdi ona da erisemez oldu. Üç olayin bir araya gelmesiyle yasanan bakliyat kitligi sonucunda tarimda Avrupa birincisiyiz diye böbürlenen Gida Tarim ve Hayvancilik Bakanligi’nin da takkesi düstü, keli göründü.
Evet, bakliyat sorunu giderek büyüyor, çare bulunamaz ise kuru fasulye basta olmak üzere gelecek yil baklagillerden mahrum kalabiliriz. Fasulye yokluguna bagli olarak nohut ve pirinç fiyatlari 3-4 kat artabilir.
Aslinda Türkiye dünya baklagiller üretiminde önemli paya sahipti. Ihracatçiydi. Simdi ithalatçi. Baklagiller üretimi büyük ölçüde iç tüketime yönelik üretiliyordu. Fakat nohut ve mercimek ihracatinda Türkiye dünya siralamasinda ilk siralarda yer aliyordu. Simdi sonlarda.
Bakin, Türkiye 1990 yilinda 846.000 ton mercimek üretimi ile dünya ihracatinin %47’sini karsiliyordu. Üretimde birinci sirada yer aliyordu. 2008 yilina gelindiginde 131.188 ton mercimek üretimi ile dünya ihracatindan ancak yüzde 5 payi karsilayacak denli geriledi. Bakliyat üretimi gerileme girdabina kapildi. Nohutta, 1990 yilinda 860.000 ton üretimi ile dünya ihracatinin yüzde 62’sini karsilayan ve üretimde ilk sirada yer alan Türkiye, 2008 yilina gelindiginde 518.000 ton nohut üretimi ile dünya ihracatinin sadece yüzde 9′unu karsilayacak duruma geriledi, üretimde ise 4. siraya düstü.
Ne yazik ki, bu düsüsün nedeni arastirilmadigindan ve yönetenlerce önemsenmediginden bugün fakirin eti olan fasulyenin fiyati, zenginin et fiyatiyla esitlendi. Fasulye fiyati yoksulun alim gücünü asti. Insanlar protein, topraklar azotsuz kaldi; beslenemiyor. Insan da, toprak da, aç!
Dünya Baklagiller Üretimi
Baklagiller, dünya genelinde yaygin olarak üretilir. Ancak her ülke her cins baklagiller üretimi yapmaz. Genel olarak her ülke belirli cinsleri üretir. Dünyada en fazla fasulye Asya ve Amerika’da üretilir. Nohut üretiminde ise Asya, Amerika, Afrika öndedir. Mercimek üretimi daha çok Amerika ve Asya’da yapilir. En fazla bezelye üretimi, Amerika, Asya ve Avustralya’da, bakla üretimi ise Asya, Afrika ve Avrupa’da gerçeklestirilir. Türkiye’de en fazla fasulye üretilir.
Brezilya dünya fasulye üretiminde birinci, nohut üretiminde Hindistan, mercimek üretiminde Kanada basi çekiyor. Türkiye dünya nohut ve mercimek üretiminde 3. sirada yer aliyor.
2009 yili Dünyada Önemli Baklagil Üreticileri
| Ürün | Ülke | E. Alani (1000 ha) | Üretim (1000 Ton) | Verim (Kg/da) |
| Fasulye | Brezilya | 4.148 | 3.522 | 85 |
| Myanmar | 2.350 | 2.500 | 106 | |
| Hindistan | 6.000 | 2.310 | 38 | |
| Çin | 954 | 1.543 | 161 | |
| Nohut | Hindistan | 7.500 | 6.540 | 87 |
| Pakistan | 1.081 | 741 | 68 | |
| Türkiye | 455 | 562 | 124 | |
| Avustralya | 363 | 445 | 122 | |
| Mercimek | Kanada | 963 | 1.510 | 157 |
| Hindistan | 1.310 | 810 | 62 | |
| Türkiye | 214 | 302 | 125 | |
| ABD | 165 | 265 | 161 |
Türkiye Baklagiller Üretimi
Türkiye’de 8 çesit baklagiller üretimi var. Bunlarin içerisinde en fazla üretilenler ise nohut, kuru fasulye ve mercimektir.
Güneydogu Anadolu, Orta Anadolu ve geçit bölgeleri ile Marmara Bölgesinin güneyi baklagiller üretiminin en yogun oldugu bölgelerdir. Genel olarak; kirmizi mercimek Güneydogu’da, yesil mercimek, nohut ve kuru fasulye Orta Anadolu ve geçit bölgelerinde, bakla ve bezelye ise Ege ve Güney Marmara’da yetistiriliyor.
Türkiye’de uygulanan tercihli politikalar sonucunda bakliyat ekimi sürekli biçimde azaliyor. Buna bagli olarak baklagiller üretimi de düsüyor. Yillara göre bakliyat üretimimiz asagidaki tablodaki gibi gerçeklesti.
YILLARA GÖRE BAKLIYAT ÜRETIMI (Bin ton)
| Yillar | Toplam | Nohut | Kuru Fasulye | Kirmizi Mercimek | Yesil Mercimek |
| 2000 | 1.182 | 548 | 230 | 280 | 73 |
| 2001 | 1.328 | 535 | 225 | 460 | 60 |
| 2002 | 1.510 | 650 | 250 | 500 | 65 |
| 2003 | 1.437 | 600 | 250 | 485 | 55 |
| 2004 | 1.453 | 620 | 250 | 480 | 60 |
| 2005 | 1.433 | 600 | 210 | 520 | 50 |
| 2006 | 1.431 | 552 | 196 | 580 | 42 |
| 2007 | 1.265 | 505 | 154 | 508 | 27 |
| 2008 | 855 | 518 | 155 | 106 | 25 |
| 2009 | 1.101 | 563 | 181 | 275 | 27 |
| 2010 | 1.235 | 530 | 213 | 422 | 25 |
| 2011 | 1.132 | 488 | 201 | 380 | 26 |
| 20122013 | 1.191 1.118 | 518 506 | 200 195 | 410 395 | 28 22 |
| Kaynak: TÜIK | |||||
Türkiye, dünya fasulye üretiminde yüzde 1, nohut üretiminden yüzde 5, mercimek üretiminden yüzde 8 pay almaktadir.
Baklagiller ithalati
Türkiye’nin iklimi ve cografi yapisi baklagiller üretmeye elverislidir. Yirmi yil önce dünyanin sayili baklagiller ihracatçisiyken simdi fasulye ithal eden bir ülke durumundadir. Kirgizistan’dan Ispir fasulyesi, Arjantin’den horoz fasulye almaktadir.
Türkiye Kuru Fasulye ve Nohut Ithalati
| Yillar | Kuru Fasulye | Nohut | ||
| Miktar (Ton) | Deger (1000$) | Miktar (Ton) | Deger (1000$) | |
| 2000 | 20.187 | 11.890 | 7.411 | 4.278 |
| 2001 | 32.980 | 17.986 | 14.396 | 6.151 |
| 2002 | 41.488 | 21.584 | 10.636 | 3.832 |
| 2003 | 6.365 | 3.238 | 41 | 23 |
| 2004 | 13.872 | 7.166 | 546 | 306 |
| 2005 | 37.687 | 22.295 | 646 | 358 |
| 2006 | 30.968 | 27.977 | 1.881 | 1.569 |
| 2007 | 36.968 | 38.442 | 5.178 | 4.362 |
| 2008 | 51.461 | 56.269 | 8.759 | 9.141 |
| 2009 | 53.649 | 56.378 | 4.403 | 4.177 |
| 2010 (9 aylik) | 23.831 | 25.257 | 6.143 | 6.000 |
Kaynak: IGEME, TUIK
Türkiye Mercimek Ithalati
Yillar | Yesil Mercimek | Kirmizi mercimek | ||
Miktar (ton) | Deger (1000$) | Miktar (ton) | Deger (1000$) | |
2003 | 16.792 | 8.071 | 35 | 14 |
2004 | 1.852 | 957 | 3.704 | 1.700 |
2005 | 8.004 | 3.972 | 56.276 | 25.189 |
2006 | 17.171 | 7.842 | 51.590 | 22.688 |
2007 | 19.756 | 11.603 | 11.222 | 6.861 |
2008 | 22.695 | 21.391 | 168.107 | 221.715 |
2009 | 16.967 | 16.164 | 124.501 | 117.298 |
2010 (9 Aylik) | 15.903 | 15.154 | 148.652 | 141.262 |
Kaynak: IGEME, TUIK
Bakliyatta Sorunlar
Gelir uçurumu derin olan, yoksulu bol ülkelerin beslenmesinde baklagiller yaygin kullanilir. Çagimizin vebasi küresel isinmayi sogutmasi ve tarim topraklarinin kendini yeniden üretebilmesi için baklagiller ekimi aslinda zorunludur. Fakat yoksulu bol, tarim topraklari vasfini hizla yitiren, kurakliga kosar adim giden Türkiye, baklagiller üretimine gerekli önemi vermemektedir. Tarimin genel politikasizligindan tüketiciler, tarim topraklari ve baklagiller üreticisi çiftçiler olumsuz biçimde etkilenmektedir. Merkezi devletin baklagiller konusundaki vurdumduymazligi ise sorunlari sürekli büyütmektedir.
Geçmiste TMO bakliyat alimi yapiyordu. Kara günler için de stok da bulunduruyordu. TMO, 1990 sonrasi baklagiller alimini azaltti, 1994’de tamamen durdurdu. Yönetenler baklagiller için TMO’nun islevini görebilecek herhangi bir pazarlama enstrümani gelistirmedi. Türkiye’nin baklagillere iliskin bir pazarlama politikasi yok. Bu nedenle baklagil üreticisi köylüler pazarlama sorunu yasamaktadir. Ürettigi ürünü elinde kalan üretici, baklagiller ekim alanlarini, fiyat garantisi olan ve üretimi daha kolay olan diger ürünlere kaydirdi. Baklagiller üretimini terk etti.
Birçok tarimsal üründe oldugu gibi baklagillerde de, etkin bir pazarlama agi olmadigi gibi çiftçilerin bu konuda örgütlenmesi de yetersizdir.
Üretimde sürekliligin devami için en basta üreticinin gelirinin artirilmasi gerekir. Üretici ürettigi ürünün elinde kalmayacagini veya maliyetinin altinda pazarlamayacagini bilmesi halinde o ürünü üretimine yönelir. Çiftçinin böylesi bir güvencesi yok.
Türkiye’de baklagillere iliskin dünya piyasalarinda fiyat düsüsleri yasandiginda veya ürün arzinin fazla oldugu yillarda üretici tüccarin insafina terk ediliyor. Bu gibi durumlarda çiftçi ürününü maliyetinin çok altinda pazarlamak zorunda kaliyor. Fiyat düsüslerini önleyecek kamuya ait bir müdahale kurumu da bulunmuyor. Yok.
Üretici Fiyatlari (TL)
Tarih | Nohut | K.Fasulye | K.Mercimek | Y.Mercimek |
2007 | 1,00 | 1,30 | 0,75 | 1,10 |
2008 | 0,86 | 1,32 | 2,60 | 1,58 |
2009 | 1,20 | 1,50 | 1,75 | 1,46 |
2010 | 1,44 | 1,44 | 1,20 | 1,70 |
Kaynak: TZOB
Iç piyasa fiyatlarini etkileyen en olumsuz durum düsük fiyatli ithalat oluyor. DTÖ kararlari çerçevesinde baklagiller ithalatinda uygulanan gümrük vergilerinin üst sinirlari belli. Bu sinirlar, dis piyasa fiyatlari ile çiftçilerin rekabet edebilmesi için yeteri kadar yüksek degil. Özellikle ürün hasadi döneminde tarife disi yapilan ithalat, üreticinin belini büküyor.
Herkes gibi çiftçiler de ürettigi üründen kâr ederse üretim yapar. Baklagiller üreticisi yeterince desteklenmedigi için kazanamiyor. Kazanamadigi için üretmekten vazgeçiyor. AB ve baklagillerde söz sahibi diger ülkeler çesitli sekillerde baklagiller üreticisi çiftçilerini destekliyor. Türkiye’de baklagillere uygulanan destek çok az, yetersiz kaliyor.
Gelir seviyesi düsük kesimin protein ihtiyacinin karsilanmasinda baklagiller alternatiftir. Toprak iyilestirici özellikleri nedeniyle de önemli. Fakat baklagiller üretimine ve üreticisine gereken önem verilmiyor. Baklagiller üreten çiftçilerini destekleyen ülkeler baklagillerde ithalatçi degil, ihracatçi konumdalar. Türkiye’de TZOB verilerine göre, nohut, mercimek ve fasulyeye verilen pirim destegi, 2008 yilinda 9 kr/kg, 2009-2010-2011-2012-2013 yillarinda 10 kr/kg’dir. Az, yetersiz.
Baska Ülkelerdeki Baklagiller Çiftçisine Yapilan Destek
Basta Avrupa Birligi (AB) olmak üzere ABD, Kanada ve Hindistan baklagiller üreticilerini güçlü biçimde destekliyor.
Avrupa Birligi (AB)
Baklagiller AB’de Ortak Piyasa Düzeni’ne (OPD) tabi olmayan ürün gruplari içerisinde degerlendiriliyor. Tek ödeme sistemine geçis sürecinde baklagilleri ilgilendiren destekler birkaç ayri unsurdan olusuyor. Baklagiller dogrudan gelir destegine tabi ürün gruplari arasinda ‘protein bitkileri’ ve ‘tane baklagiller’ olarak iki kisimda ele aliniyor. Iki gruba ayri destek uygulaniyor.
Protein Bitkileri Primi: Bezelye, bakla ve aci bakla protein bitkileri prim destegine tabii. Bu ürünlere hektar basina 2004–05 sezonu ve sonrasi için 55,57 €/ha veriliyor. Ancak sinirli. Bu kapsamda yardim verilebilecek olan maksimum alan olarak 1.600.000 ha’lik bir alan için garanti ediliyor. Ayrica proteinli bitkilere 55,57 €/ha’a ek olarak, Tek Ödeme Sistemi’ne geçis sürecinde de yani 2004/2005 pazarlama yili ve sonrasi için ‘Tarla Bitkileri’ destegi kapsaminda, alan (arazi) destegi olarak 63 €/ha ilave destekleme yapiliyor.
Tane baklagiller yardimi: Bu yardim tek ödeme programina belirli bir dönem sonrasinda geçmeye karar veren üye ülkelerde, mercimek, nohut ve burçak için veriliyor. Ekim yapilan ve ürünü hasat edilen alanlar için öngörülen ‘Arazi yardimi’ miktari 181 €/ha oluyor.
Ayrica baklagillerin havanin serbest azotunu topraga kazandirmasiyla toprak özelliklerini iyilestirme ve güçlendirilmedeki rolleri geregi tek ödemeye ek olarak bu yönde baska desteklerin saglanmasinin mümkün olabilecegi degerlendirmesi de AB’de yapiliyor.
Diger Ülkeler
Baklagiller üreticisini destekleyen sadece AB degil. Baska ülkelerde var. AB’nin yani sira baska birçok ülke degisik programlar kapsaminda baklagiller ürünleri yetistiricilerine destek veriyor. Birkaç örnek vermek gerekirse, ABD dogal kaynaklari koruma programi, fiyat düzenleme programi; Kanada tane baklagiller ve yagli tohum yardim programi kapsaminda baklagiller üreticisi olan çiftçilerini destekliyor. Hindistan da ithalatin azaltilmasi programi kapsaminda karantina uygulamalariyla kimyasal madde uygulanmis ürünlere (phosphine ve fumigant) sinirlama getirerek kendi üreticilerini destekliyor.
Baklagiller üreticisi çiftçilerini destekleyen ülkeler, su an, dünya baklagil üretiminde ilk siralari paylasan ve söz sahibi olan ülkelerdir.
Baklagiller Üretimini Arttirmak Için Ne Yapmali?
Suanda yasadigimiz yetersizlikten kaynakli baklagillerdeki fiyat yükselmesinin üretimi arttirarak çözmek gibi köklü çözümlere yönelmek yerine gümrük duvarlarini indirerek çözmeye girisilmesi iç dinamikleri köreltmektedir. Sorunu üretimle degil ithalatla çözmeye kalkismaktir. Gida ve Tarim Bakanligi ithalat ve ihracat trafigini yönlendirme görevlisi degil, Türkiye tarimsal üretiminden ve gidasindan sorumlu olan bakanliktir. Bakanligin, üretimi arttirmayan, günü birlik palyatif çözümlerle halki oyalayan, çiftçilere ve topraga zarar veren, küresel isinmayi destekleyen bir duruma hizmet etmektedir.
Çiftçi Sendikalari Konfederasyonu (ÇIFTÇI-SEN) olarak önerilerimiz:
Üreticilerin tekrardan baklagiller üretimine döndürülmesi için prim desteklemesi artirilmali.
Hasat dönemlerinde kesinlikle baklagiller ithalatina izin verilmemelidir.
Tohum islahina önem verilmeli, yerel tohumlar gelistirilmeli ve desteklenmeli,
Hastaliklara dayanikli, verimi yüksek olan yerel tohum çesitleri gelistirilmelidir.
Üreticilerin pazarlamada söz sahibi olabilecekleri sendikal örgütleri için Meclis’te iç hukuk düzenlemesi yapilmali,
Toprak verimliliginin artirilmasi ve korunmasi yönünden önemli katkilar saglayan baklagillerin ekim nöbetine alinmasi için merkezi devlet politikasi olusturulmali ve uygulanmali,
Baklagillerin ekim alanlarinin genisletilmesi bakimindan geçmiste uygulanan nadas alanlarda üretim uygulamasi yeniden baslatilmali ve desteklenmelidir.
Abdullah Aysu Çiftçi-Sen Genel Baskani
Ali Bülent Erdem Çiftçi-Sen Genel Sekreteri