Iste 10 yildir tartisilan belge
Gül ile Powell’in imzaladigi anlasma sunlari içeriyor: Incirlik’teki hastanenin ve diger Türk askeri hastanelerinin yaralanan ABD? askerleri için kullanilmasi. Kuzey Gözetleme Arama ve Kurtarma Operasyonu kapsaminda Türkiye’de olan varliklarin Irak’a yeniden intikali. ABD?güçleri için gerekli malzemelerin Türkiye’den Irak’a teslimati.
Dönemin Disisleri Bakani Abdullah Gül ile ABD Disisleri Bakani Colin Powell 2 Nisan 2003’te görüstü. Bu görüsmede varilan anlasmada Türkiye’nin ABD’ye PKK konusunda önemli ödünler verdigi öne sürülmüstü. Ancak anlasma metninde PKK konusunun hiç yer almadigi görüldü.
1 Mart tezkeresi Türk-Amerikan iliskilerinde önemli kirilma noktalarindan birini olusturdu. ABD’nin Irak’i isgal amaciyla Türkiye’ye 80 bin ABD askeri, 250 savas uçagi konuslandirma, havaalanlari ve limanlardan yararlanma taleplerinin uzun müzakereler sonucunda Ankara’nin istekleri ve kosullari yönünde daraltilmasindan sonra Meclis’e sevk edilen 1 Mart 2003 tezkeresi reddedilmisti.
Bu süreçte 1 Mart tezkeresi öncesi ve sonrasinda Türk-Amerikan yetkilileri arasinda yürütülen müzakeler ve yapilan gizli anlasmalar 10 yil boyunca tartismalara konu oldu. 1 Mart tezkeresinin reddedilmesinen sonra Türkiye, ABD harekâtinin basladigi 20 Mart 2003’te hava sahasini açmis ve savas devam ederken, Türkiye ile ABD arasinda bazi anlasmalar imzalanmisti.
Bunlar arasinda en çok tartisilan, dönemin Disisleri Bakani Abdullah Gül ile ABD Disisleri Bakani Colin Powell arasinda imzalanan “gizli” anlasma oldu. Bu anlasmaya atfen Disisleri Bakani Gül’ün, Türkiye’nin ulusal çikarlari aleyhine ABD’ye çok agir ödünler verdigi iddialari gündeme getirilmisti. Bu gizli anlasma ile Ankara’nin PKK’ya karsi harekât yapamayacagi, ABD askeri harekâtlarinda Türkiye’nin Washington’un taleplerini sartsiz kabul edecegi, Kuzey Irak’taki Türkmenlerin yasadiklari yerlerden toplu olarak göç ettirilmesine tepki vermeyecegi, Türk ordusunun ABD’nin talepleri dogrultusunda küçültülecegi, Kuzey Irak’ta kurulacak Kürdistan’in Ankara tarafindan resmen taninacagi öne sürülmüstü.
Milliyet 2 Nisan 2003’te Irak savasi devam ederken Diisisleri Bakani Abdullah Gül ve ABD Disisleri Bakani Colin Powell arasinda yapilan görüsmenin tutunaklarina ve sonrasinda varilan “gizli” kayitli anlasma belgesine ulasti.
Bu belgelerde, 10 yildir gündemde tutulan konular ve iddialar yer almiyor.
Tutanaklarda Powell’in talepleri ile Gül’ün tespit, uyari ve talepleri söyle yer aliyor:
TESPITLER VE TALEPLER
ABD Disisleri Bakani Colin Powell’in 2 Nisan 2003’te Disisleri Bakani Abdullah Gül’le yaptigi görüsmede dile getirdigi ve tutanaga geçirilen görüsleri söyle özetlenebilir:
“1 Mart tezkeresinin TBMM tarafindan reddedilmesi ABD Yönetimi ve Kongre’de derin hayal kirikligi yaratmistir. Bu nedene ABD, Irak’ta tehlikeli bir döneme maruz kalmistir. Kuzey seçeneginin (ABD askerlerinin Irak’in kuzeyine Türkiye’den girmesi) degistirmek zorunda kaldik. Kuzey Irak’a konuslandirmayi öngördügümüz 4. Piyade Tümeni (Demir At olarak bilinen ABD tümeni) kuzey yerine güneyden savasa katildi. Bu Irak liderligi için savasi daha da zor kilacak.
Kuzeydeki (Kuzey Irak) varligimiz 173. Hava Indirme Tugayi ile özel kuvvetlerden olusuyor. Kuzeyde kontrolü saglamak icap ediyor.
173. Hava Indirme Tugayi’nin iyi desteklenmesi için bazi taleplerimiz olacak. Su, gida, insaat malzemeleri ve yakit gibi. Bu tedarikin karayoluyla Türkiye üzerinden ve sivil üstleniciler araciligiyla ikmal hatti olusturmak istiyoruz. Incirlik’teki arama-kurtarma unsurlarini da Kuzey Irak’a geçirebiliriz.”
‘IKI TARAF DA HATALIYDI’
Disisleri Bakani Gül’ün Powell’e söyledikleri de tutanaklara göre söyle özetlenebilir:
“ABD ile ülkemiz arasindaki stratejik iliskilerin, demokrasi, serbest piyasa gibi ortak degerlere her zaman önem atfediyoruz. Ikili iliskilerimizin önemine gerek 58 gerek 59. hükümet programlarinda deginmis ve kaydetmis durumdayiz. Irak sorununda basindan itibaren karsilikli olarak samimi ve açik olduk. Tezkere (1 Mart tezkeresi) öncesinde hükümetin kolay bir durumda olmadigini takdir edersiniz. Ülkemizde konu hakkinda bir oydasmanin bulunmadigi bir atmosferde tezkereyi geçirmeyi denedik. Ancak basarili olamadik. Bu basarisizlikta iki tarafin da hatali oldugunu düsünüyorum. (Tezkerenin geri çevrilmesini) Her hal ve kârda Türkiye’deki demokrasinin sonucu olarak görmek gerekir. NILE timlerinin geçirilmesine izin verilmesi ve saglanan diger kolayliklar Türkiye’nin iyi niyetini gösterir.
ABD basininin Türkiye’yi küçük düsürücü hareketlerinden Türk halki büyük rahatsizlik duymaktadir. Türkiye’nin baskalarinin topraginda gözü yoktur. Kerkük ve Musul konusunda kamuoyu hassastir. Türkiye’nin müdahalesini gerektirecek bir ihtiyacin dogmamasini temenni ederim. Musul ve Kerkük’ün güvenligi ve de facto durum yaratilmamasi hususunda ABD’nin verdigi söze güveniyoruz. Ancak dogal kaynaklarin tüm Iraklilar için esit oldugu görüsümüz Baskan Bush tarafindan da ifade edildi. Pesmergelerin girisebilecekleri eylemler demografik yapida degisiklige yol açabilir, bu konuda dikkatli olunmasi gerekir. Irak küçük bir Ortadogu örnegidir. Lübnanlasma ve Filistinlesme tehlikesi göz ardi edilmemelidir. Ayrica Irak halkinin da medya yoluyla küçük düsürülmemesi gerekir.”
Anlasma maddeleri
Gül ve Powell’in bu görüsmesinden sonra ise Türk tarafi üç maddelik bir anlasma ve uygulama kurallari belirliyor.
Bu anlasma ile Incirlik üssündeki hastanenin ve Diyarbakir hastanesi ile diger Türk hastanelerinin Irak’ta yaralanan ABD askerleri için kullanilmasi, arama kurtarmayla görevli ABD hava unsurlarinin Kuzey Irak’a geçirilmesi, ticari tedarik güzergahi kurulmasi ve ihtiyaçlarin Türkiye’den karsilanmasi kabul ediliyor.
10 yildir tartisilan bu belgelerin içerigi Suriye’ye müdahalenin gündemde oldugu bugünlerde Ankara açisindan örnek olusturmasi nedeniyle de önem tasiyor.
.jpg)
GÜL-POWELL ANLASMASI
Türkiye Disisleri Bakanligi, ABD Büyükelçiligi’ne saygilarini iletir ve Disisleri Bakani Colin L. Powell ile Ankara’ya 2 Nisan 2003’te gerçeklestirdigi son gezisi sirasinda yapilan tartismalara ve Büyükelçilik’in 31 Mart 2003 tarihli ve 658 numarali notasina istinaden, Türkiye hükümetinin su an Irak’ta düzenlenen askeri operasyonlara katilan Amerikan güçlerine yardim etmesi hakkinda talep edilen asagidaki isteklerin onaylandigini bildirmekten onur duyar:
a) Incirlik Hava Üssü’ndeki hastanenin ve Diyarbakir’daki gibi bütün diger Türk askeri hastanelerinin Irak’ta yaralanan ve buradan tahliye edilen Amerikan askerleri için kullanilmasi
b) Kuzey Gözetleme Arama ve Kurtarma Operasyonu (ONW-SAR) kapsaminda Türkiye’de olan varliklarin Irak’a yeniden intikali
c) Ticari tedarik güzergahi yaratilarak Amerikan güçleri için gerekli lojistik malzemelerin Türkiye’den Irak’a teslimati
A ve b maddelerinde belirtilenlere uygulanacak yöntem Türk Genelkurmayi ile tartisilmali ve karara varilmali.
C maddesinin uygulanmasi için gerekli olan prensipler ilisikte yer almaktadir. Bakanlik Büyükelçilik’ten ilisikteki prensiplerin ilgili Amerikali yetkililerin dikkatine sunmasini ve harfi harfine uymalarinin saglanmasini istemektedir.
Büyükelçilik’ten bu notanin ve ilisiktekilerin onaylandigina dair bir nota gelmesinden memnuniyet duyulacaktir.
Türkiye Disisleri Bakanligi, ABD Büyükelçiligi’ne en yüksek derin saygilarini iletmektedir.
Ankara, 7 Nisan 2013
Prensipler listesi
1. Bu tedarik kanali sadece insani yardim malzemeleri için kullanilmalidir.
2. ABD istenilen malzemelerin (su,bireysel malzemeler,tibbi malzemeler,barikat kurmak için materyal,döküm petrol,paket petrol) olabildigince Türkiye’den alinmasi için gayret göstermelidir.Sadece Türk Genelkurmayi tarafindan belirlenen firmalarla satis için iletisime geçilmelidir.
3. Ithal edilecek malzemelerin onayi için Türk Genelkurmayi’na bildirimde bulunulmalidir.
4. Sadece Türk Genelkurmayi tarafindan saglanan listede bulunan firmalar ya da döküm petrol dagitim sirketleriyle, satin alinan malzemelerin nakliyesi ya da Türkiye’ye ithal edilmesi için iletisime geçilmelidir.
5. Türkiye’de hazir bulunmayan ürünler ithal edilebilir.
6. Irak’a ihraç edilmek için Türkiye’den satin alinan ya da Türkiye’ye ithal edilen ürünler Türk ihracat ve gümrük kural ve kontrollerine tabi olmalidir.
7. Irak’a ihraç edilecek bütün malzemeler Habur Sinir Kapisi’nda kontrol edilmelidir. Eger bu malzemelerden herhangi birinin Irak’a tekrar ihraç edilmesi için Türkiye’ye ithal edilmesi gerekiyorsa, giris kapisinda kontrolü yapilmalidir.
8. Irak’a ihraç edilmesi istenen bütün ürünlerin listeleri iki günden daha az bir süre içinde olmamak üzere onay için Türk Genelkurmayi’na sunulmalidir.
9. Bütün ürünlerin Türk ticari araçlarla tasinmasi gerektiginden Türkiye’de var olan güvenlik önlemlerinden baska koruma olmamalidir.
10. Bu yoldan hiçbir askeri silah ya da savas malzemesi tedarik edilmemelidir.
11. Gerekli ihracat prosedürlerinin tamamlanmasinin ardindan Türkiye’ye ithal edilen ve Yumurtalik’ta bulunan döküm petrol Irak’a ihraç edilebilir.
12. Halen Yumurtalik’ta bulunan döküm petrolün bitmesi üzerine ya da bitmesinden önce Amerikan ihtiyaçlarina göre bu amaçla yeni malzeme getirilemez, bundan dolayi döküm petrol sadece Türk ticari tedarikçilerden edinilmelidir.
13. Sürücülerin pasaport prosedürleri dahil olmak üzere bütün ihracat ve gümrük süreçleri iletisime geçilen sirket tarafindan yürütülmeli ve tamamlanmalidir.
14. Ihraç edilen malzemeleri Irak’ta alacak askeri alicinin bilgileri Türk Genelkurmayi’na temin edilmelidir.
15. Irak’a Türkiye’den ihraç edilen malzemeler sadece Amerikali güçler tarafindan kullanilmalidir.
16. Türk araçlarin ve sürücülerin Irak’ta bulunduklari süre içindeki güvenlikleri Amerikan hükümeti tarafindan saglanmalidir.
17. Konvoylara yapilan Amerikan askeri korumasi,Türkiye siniri disinda gerçeklestirilmelidir.
TBMM’nin 1 Mart tezkeresini reddetmesiyle Türkiye üzerinden askerlerini geçiremeyen ABD’nin Irak operasyonunda kayiplari artmisti.
